Τσάι με τον Μουσολίνι;

Ξημέρωσε βαριά η χθεσινή μέρα. Πιο βαριά απ’ όσο είναι συνήθως η Δευτέρα ως η πρώτη μέρα της εργάσιμης εβδομάδας – ειδικά μετά τη θεοποίηση και την αναγωγή του Σαββατοκύριακου (ή μάλλον του Σουκού και, ακόμη καλύτερα του Πουσουκού, για να το πω στα σύγχρονα) σε ένα είδος θεσμού. Η συνωμοσία με τα «υπόλοιπα καλοκαιριού» έληξε ακόμη και ως άλλοθι, βραδιάζει πια την ώρα που βράδιαζε εκεί, κατά το τέλος Μαρτίου. Και αν υποκρινόμαστε ότι «δεν κάνει κρύο στην Ελλάδα, κρύο δεν έκανε ποτέ», τα ξεκάλτσωτα ποδαράκια μας το ξέρουν.

Δεν είναι όμως μόνο αυτό ή, μάλλον, μακάρι να ήταν μόνο αυτό. Το προηγούμενο βράδυ είχα δει ένα ακατάληπτο, αποσπασματικό όνειρο με κάποιες εμβόλιμες σκηνές από το «Τσάι με τον Μουσολίνι» του Τζεφιρέλι. «Βρε λες;» αναλογίστηκα το πρωί. Λες να ζούμε μέρες ανάλογες με αυτές πριν απ’ τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο κι εμείς να πίνουμε το τσάι μας στις βεράντες της νεφελοκοκκυγίας; Σχεδόν ογδόντα χρόνια είχε ο κόσμος να ακούσει στην ίδια φράση (συμβολικά λέμε τώρα) τις λέξεις Ιταλία και φασισμός. Δεν πα’ να το λένε τώρα νεοφασισμό, αντιευρωπαϊκή Ακροδεξιά, Ακροδεξιά σκέτο ή «εδώ τα καλά πεπόνια». Το ίδιο είναι.

Και τι δεν έκανε αυτή η χώρα, από τα πρώτα κιόλας μεταπολεμικά χρόνια, για να απαλλαγεί από το «στίγμα». Από τον κινηματογραφικό νεορεαλισμό της μέχρι τον Μπερλινγκουέρ και από τις βέσπες μέχρι τα λικνίσματα του πρωτοεμφανιζόμενου, τότε, Αντριάνο Τσελεντάνο. Ο Ντάριο Φο και η Σοφία Λόρεν, ο Ουμπέρτο Εκο και η Τσινετσιτά, ο Φελίνι και η Τζιλιόλα Τσινκουέτι, οι αδελφοί Ταβιάνι και τα φιατάκια, οι πίτσες, οι καρμπονάρες και τα μαρτίνι, όλα αυτά τα «μεταπολεμικά παιδιά» της Ιταλίας, οι καλύτεροι «πρεσβευτές» της στο εξωτερικό, φρόντισαν να μη μείνει η σκιά του φασισμού στο προφίλ της χώρας. Lasciatemi cantare και Bella Ciao.

Δεν είναι ωστόσο η πρώτη, μετά τον πόλεμο, φορά που στην Ιταλία η ψήφος των πολιτών φέρνει στην επιφάνεια «τέρατα». Αλλοτε ανώδυνα όπως η Τσιτσιολίνα, άλλοτε γραφικά πλην επικίνδυνα όπως ο Πέπε Γκρίλο, άλλοτε περισσότερο επικίνδυνα παρά γραφικά όπως η Μελόνι και οι φίλοι της.

Είναι ο λαϊκισμός, ηλίθιε

Ο τίτλος είναι παράφραση του «Είναι η οικονομία, ηλίθιε», ένα από τα τρία βασικά σημεία της προεκλογικής εκστρατείας του Μπιλ Κλίντον, επινόηση του επικοινωνιολόγου Τζέιμς Κάρβιλ. Αυτό μου έρχεται να πω τις τελευταίες ώρες κάθε φορά που ακούω ή διαβάζω ότι η άνοδος της ακροδεξιάς Μελόνι στην Ιταλία, οφείλεται στην πολιτική, ιδεολογική και οικονομική χρεοκοπία της Ευρώπης των διορισμένων και των γραφειοκρατών που δεν προστάτεψαν τα δικαιωματικά και διεκδικητικά κινήματα, της Ευρώπης που δεν μπορεί να ξεπεράσει το αποικιοκρατικό της παρελθόν, που τα έκανε μαντάρα ως προς τη διαχείριση της πανδημίας, που έχει βγάλει τη λέξη αλληλεγγύη από την ατζέντα της, που περιορίζει τη δημοκρατία και μπλα, μπλα, μπλα.

Ομως αυτές ακριβώς οι απόψεις είναι, έστω και από καραμπόλα, μέρος του προβλήματος. Η νίκη της Μελόνι δεν είναι άσχετη με τον τραμπισμό των ΗΠΑ (εκτός αν φταίει και γι’ αυτόν η Ευρώπη). Και κοινός τους παρονομαστής, όπως και πολλών άλλων πολιτικών φαινομένων, είναι ο λαϊκισμός. Που δεν έχει «χρώμα» παρά μονάχα παραλλαγής γι’ αυτό και άλλοτε μπορεί να γέρνει στην Ακροδεξιά, άλλοτε στην Ακροαριστερά και άλλοτε να καρποφορεί στα διάφορα «αντί» κινήματα». Που θεωρεί τον εχθρό του εχθρού του φίλο του. Που έχει αντικαταστήσει τα μηνύματα με συνθήματα. Που οι ηγέτες του φωνάζουν, μορφάζουν, σουφρώνουν τα χείλη τους, κάνουν χειρονομίες. Του λαϊκισμού που ένα από τα βασικά χαρακτηριστικά του είναι ότι προτείνει απλές λύσεις για περίπλοκα προβλήματα. Οπως ακριβώς κάνει δηλαδή η πλειονότητα των χρηστών στα σόσιαλ μίντια.

Ναι, η Ευρώπη περνάει κρίση. Το «σπίτι» μας στάζει. Αλλά όταν τα σπίτια στάζουν, δεν τα εγκαταλείπουμε. Τα επισκευάζουμε και συνεχίζουμε να μένουνε σε αυτά. Αντε μωρέ, θα τα καταφέρουμε.