«Οχι στη μαντίλα, {CR}ναι στην ελευθερία!»

«Είμαστε οι υπερασπιστές μιας μάχης κατά της αδικίας», διακήρυξε την Τετάρτη, από το βήμα της Γενικής Συνέλευσης του ΟΗΕ, από τη Νέα Υόρκη, ο πρόεδρος του Ιράν, Εμπραΐμ Ραϊσί. Την ίδια εκείνη ώρα, στην πατρίδα του, βρισκόταν σε εξέλιξη μία άγρια εκστρατεία καταστολής σε βάρος των διαδηλωτών που διαμαρτύρονται για τον θάνατο μιας 22χρονης στα χέρια της «αστυνομίας των ηθών». Ο Ραϊσί δεν μίλησε βέβαια για αυτό, δεν είπε λέξη για αυτό, αναφερόταν στις τελματωμένες διαπραγματεύσεις για την αναβίωση της συμφωνίας του 2015 αναφορικά με το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν. Ομως η απόσταση ανάμεσα στον ισχυρισμό του πως προασπίζεται «τα δικαιώματα του ιρανικού λαού», και τα συνθήματα που φωνάζουν εδώ και οκτώ ημέρες χιλιάδες Ιρανές, και Ιρανοί – «Γυναίκα, ζωή, ελευθερία!», «Κάτω ο δικτάτορας!», «Θάνατος στην Ισλαμική Δημοκρατία!», «Οχι στη μαντίλα, όχι στο τουρμπάνι, ναι στην ελευθερία και την ισότητα!» – δικαιώνουν την άποψη που κατέθεσε στην «Washington Post» ο ιρανοαμερικανός ερευνητής Αλεξ Βατάνκα: «Υπάρχει ένα είδος παράλληλου σύμπαντος όπου κάποιοι ηγέτες στην Τεχεράνη θέλουν να ζουν, αλλά η πραγματικότητα όλο τους προφταίνει».

Ο θάνατος της 22χρονης Μαχσά Αμινί είχε, τρόπον τινά, προαναγγελθεί από τον περασμένο Ιούλιο. Τότε που ο υπερσυντηρητικός Ραϊσί, σε απόλυτη σύμπνοια με τον Ανώτατο Πνευματικό Ηγέτη του Ιράν, αγιατολάχ Χαμενεΐ, έκρινε απαραίτητο να ληφθούν «προληπτικά μέτρα» ώστε να μη μπορέσουν «οι εχθροί του Ιράν και του Ισλάμ» να βλάψουν «τις αξίες και τα θρησκευτικά θεμέλια της κοινωνίας». Ηταν το σήμα ότι έμπαινε και επισήμως τέλος στη σχετική διακριτικότητα που είχε επιβάλει στην «αστυνομία των ηθών» ο προκάτοχός του, ο μετριοπαθής κληρικός Χασάν Ροχανί: με τη βοήθεια και του Ντόναλντ Τραμπ, που τορπίλισε το 2018 τη συμφωνία για το ιρανικό πυρηνικό πρόγραμμα, οι μετριοπαθέστεροι του Ιράν είχαν πια για τα καλά περιθωριοποιηθεί. Εναν μήνα μετά τις δηλώσεις του Ραϊσί, τον Αύγουστο, μία γυναίκα ονόματι Σεπιντέχ Ρασνό συνελήφθη και υποχρεώθηκε να ομολογήσει στην κρατική τηλεόραση, αφού βιντεοσκοπήθηκε να διαπληκτίζεται με μία θρησκευόμενη Ιρανή, τυλιγμένη σε τσαντόρ, που είχε επιτεθεί σε μία άλλη νεαρή γυναίκα για την ενδυμασία της: το πρόσωπο της Ρασνό ήταν εμφανώς μωλωπισμένο και πρησμένο.

Η Μαχσά Αμινί καταγόταν από το ιρανικό Κουρδιστάν, ζούσε με τους γονείς της στην πόλη Σακέζ, θα έκλεινε την περασμένη Τετάρτη τα 23 της χρόνια, θα ξεκινούσε από Δευτέρα τις σπουδές της στο πανεπιστήμιο: ονειρευόταν να γίνει γιατρός, μικροβιολόγος. Βρισκόταν σε διακοπές στην Τεχεράνη, μαζί με την οικογένειά της, όταν συνελήφθη, στις 13 Σεπτεμβρίου, επειδή φορούσε, υποτίθεται, «χαλαρά» το χιτζάμπ της. Ο 17χρονος αδελφός της ήταν παρών, προσπάθησε, μάταια, να πείσει τους αστυνομικούς να μην τη συλλάβουν. Λίγες ώρες αργότερα, η Αμινί μεταφέρθηκε σε ένα ιδιωτικό νοσοκομείο, είχε ήδη πέσει σε κώμα, και τρεις ημέρες αργότερα πέθανε.

Οι Αρχές αρνήθηκαν κάθε «σωματική επαφή» ανάμεσα στους αστυνομικούς και την 22χρονη, της απέδωσαν κάθε είδους ιατρικά προηγούμενα, καρδιακή δυσλειτουργία, επιληπτικές κρίσεις, ακόμα και όγκο στον εγκέφαλο, η οικογένειά της πάλι επέμεινε πως η Αμινί ήταν υγιέστατη – και άλλες νεαρές Ιρανές οι οποίες βρέθηκαν στο ίδιο φορτηγάκι της αστυνομίας μαζί της, καθ’ οδόν για το τμήμα, επιβεβαίωσαν πως οι αστυνομικοί την κακομεταχειρίστηκαν. Οι πληροφορίες μιλούν για ένα μοιραίο χτύπημα στο κεφάλι.

Οι πρώτες διαδηλώσεις διαμαρτυρίας σημειώθηκαν στη γενέτειρά της λίγο μετά την κηδεία της, το περασμένο Σάββατο. Σύντομα εξαπλώθηκαν σε όλο το ιρανικό Κουρδιστάν, από την περιοχή αυτή άλλωστε, κατάγονται οι μισοί πολιτικοί κρατούμενοι στο Ιράν. Οπως λέει στη γαλλική «Le Monde» ο ιρανός ερευνητής Ασο Χασάν Ζαντέχ, «Γυναίκα, Ιρανή και Κούρδισσα: σε αυτό το τρίπτυχο συνοψίζεται όλη η καταστολή».

Από τις αρχές της, όμως, ωστόσο, περισσότερες από 40 πόλεις του Ιράν, συμπεριλαμβανομένης της Τεχεράνης, φλέγονται καθημερινά. Και στην πρώτη γραμμή, βρίσκονται αυτή τη φορά οι Ιρανές: παρά τις προσπάθειες των Αρχών να περιορίσουν την πρόσβαση στο Ιντερνετ, δεκάδες βίντεο που τις δείχνουν να πετούν τα χιτζάμπ τους, να τους βάζουν φωτιά, ή και να κόβουν με ψαλίδι τα μαλλιά τους κάνουν τον γύρο του κόσμου.

Οι πληροφορίες μιλούν για δεκάδες νεκρούς μεταξύ των διαδηλωτών. Στην τελευταία μεγάλη λαϊκή εξέγερση, το 2019, με αφορμή τότε μία μεγάλη αύξηση στην τιμή της βενζίνης, εκτιμάται πως είχαν σκοτωθεί περισσότεροι από 1.500 άνθρωποι. Το καθεστώς φοβάται. Ενας στους δύο Ιρανούς ζει σε συνθήκες ένδειας. Μόλις ένα 48,8% των ψηφοφόρων συμμετείχαν στις περσινές προεδρικές εκλογές, που ανέδειξαν στην προεδρία τον Ραϊσί, θέτοντας πλέον όλες τις εξουσίες στα χέρια των υπερσυντηρητικών. Οι μουλάδες του Ιράν μοιάζουν ολοένα και περισσότερο με ένα καθεστώς χωρίς λαό, που παλεύει να επιβιώσει με τον μόνο τρόπο που γνωρίζει, την καταστολή.

Οπως και με την επίκληση της εξωτερικής απειλής, όπως δείχνει και η χθεσινή ανακοίνωση του στρατού ότι είναι έτοιμος να «αντιμετωπίσει τους εχθρούς» προκειμένου να διασφαλίσει την ασφάλεια και την ειρήνη στη χώρα.