Ζωή γεμάτη «χωρίς» {LF}στη μεταπολεμική Σύρο

Γεννήθηκα σε ένα μεγάλο σπίτι στο κέντρο της Ερμούπολης, απέναντι από το κατάστημα της τότε Εμπορικής Τράπεζας, στις 31 Μαΐου του 1940! Στο μαρμάρινο στόμιο της υπόγειας στέρνας που γέμιζε από το νερό της βροχής και αυτό ήταν για πλύσιμο και για πόσιμο, έγραφε 1851! Αλλά τα πρώτα μου χρόνια, τα χρόνια της Κατοχής, τα έζησα στο εξοχικό της οικογένειας της μητέρας μου στην Παρακοπή! (Τώρα ζω στον Φοίνικα, πόσο Βαμβακάρης!)

Κατεβήκαμε με την Απελευθέρωση σε μια ερειπωμένη από τους βομβαρδισμούς πόλη… Ημουν πολύ μικρός για να καταλαβαίνω αλλά η ζωή πρέπει να ήταν πολύ δύσκολη, όλα με δελτίο, από το ψωμί μέχρι το πετρέλαιο και τα κάρβουνα! Μου είχε κάνει εντύπωση την πρώτη μέρα που πήγα σχολείο, στο Πρώτο Δημοτικό στο κέντρο της πόλης, που τα μισά σχεδόν παιδάκια ήρθαν ξυπόλυτα! Επίσης γειτόνισσες που ζητούσαν δανεικό μισό φλιτζάνι ζάχαρη ή αλεύρι ή ρύζι! Πρέπει να υπήρχε μεγάλη ανέχεια εκείνα τα χρόνια… Σιγά σιγά κοινωνικοποιήθηκα, γιατί στην Παρακοπή δεν είχα συνομήλικους για παρέα, γνώρισα συμμαθητές, παιδιά φίλων των γονιών μου, κυρίως γείτονες, και σχηματίστηκε μια κλειστή παρέα, όχι αναγκαστικά συνομηλίκων, που ενδυναμώθηκε στο γυμνάσιο! Ισως κυριολεκτικά να μεγαλώσαμε στα σπίτια των άλλων… ιδίως τα καλοκαίρια στο σπίτι των φίλων που είχε πρόσβαση στη θάλασσα για κολύμπι!

Μάχη, Λέττα, Παναγιώτης, Τάσος, Νάσος… οι δύο τελευταίοι, αν και οι νεότεροι, φύγανε πριν χρόνια… Η γειτονιά άρχιζε από την καθολική εκκλησία της Ευαγγελίστριας μέχρι τα Βαπόρια… Κάναμε πολλά πράγματα μαζί… Πάντως ποτέ δεν είπαμε τα κάλαντα, ίσως επειδή δεν καταδεχόμασταν, ίσως και γιατί παρ’ όλα μου τα μαθήματα πιάνου που τα σταμάτησε η μητέρα μου στα δεκατέσσερά μου, ίσως και επειδή η δασκάλα μου η κ. Χαρίκλεια Σταθακοπούλου του Ωδείου Αθηνών έφυγε για την Αθήνα, ήμουν εξαιρετικά παράφωνος, δεν θυμάμαι να τραγούδησα πότε στη ζωή μου. Αλλά τις Απόκριες πάντα ντυνόμασταν μασκαράδες, με ό,τι βρίσκαμε, και τρομάζαμε τα φιλικά μας σπίτια! Ολοι μέναμε σε σπίτια προφανώς του 19ου αιώνα, παλαιοτέρων οικογενειών, σπουδαίων την εποχή που τα έκτισαν, που μετοίκησαν στον Πειραιά και την Αθήνα, ή εξαφανίστηκαν, καθώς η σημασία της Σύρας κατέρρεε, μετά το άνοιγμα της Διώρυγας της Κορίνθου, και έπαψε το λιμάνι να είναι το εμπορικό κέντρο της Ελλάδας. Τώρα που το αναλογίζομαι, ήταν σαν η επόμενη κοινωνική τάξη να είχε καταλάβει τα σπίτια των πρώτων αριστοκρατών που τα έκτισαν! Το δικό μας ήταν του «πρίγκιπα» Ροδοκανάκη, είχε και τα «οικόσημά» του ζωγραφισμένα στην οροφή της καλής τραπεζαρίας! Κάπως σαν η μεσαία αστική τάξη νόμισε ότι ανέβηκε, αντικατέστησε την παλαιά αριστοκρατία! Και έπρεπε να ήταν μέλη της Λέσχης Ελλάς, που παρ’ όλους τους εποχικούς χορούς και τα ρεσιτάλ κλασικής μουσικής είχε καταντήσει μια χαρτοπαικτική λέσχη…

Κάποιος φίλος είχε πει πως τους εμπόρους (λαθρέμπορους) και τραπεζίτες (τοκογλύφους) τους αντικατέστησαν βιομήχανοι και εφοπλιστές!…

Βέβαια καλά ήταν τότε, αλλά με τα ετήσια ταξίδια μου στην Αθήνα είχα αρχίσει να μαθαίνω ότι υπήρχαν ανέσεις που ούτε είχα πότε ονειρευτεί, ανέσεις που πρόσφεραν τα διαμερίσματα από αυτά που ξεφύτρωναν συνέχεια. Η ζωή εδώ ήταν πια δύσκολη, σχεδόν πρωτόγονη, γεμάτη «χωρίς». Χωρίς ικανή θέρμανση, οι χιονίστρες μας ταλαιπωρούσαν κάθε χειμώνα, ηλεκτρικό μόνο για φως και οροφές διακοσμημένες από οικόσημα και ζωγραφιές ιταλών ζωγράφων που, όμως, έσταζαν σε κάθε βροχή. Ευτυχώς που η Σύρα έχει ίσως τη μεγαλύτερη ηλιοφάνεια στην Ελλάδα… Και τη λιγότερη βροχή!

Το 1957 φύγαμε επιτέλους για την Αθήνα και εγκατασταθήκαμε σε ένα μικρό διαμέρισμα στην πλατεία Αμερικής, η μητέρα μου και εγώ – ο πατέρας μου είχε πεθάνει το 1950.

Νόμισα ότι μετακομίσαμε στο Buckingham Palace, κεντρική θέρμανση, νερό από τη βρύση και ηλεκτρικό όλη μέρα, ψυγείο, τα χέρια μου και τα πόδια μου δεν πάγωναν πιa και δεν κοκκίνιζαν προκαλώντας μου έντονη φαγούρα τον χειμώνα και είχαμε ζεστό νερό στο μπάνιο με το γύρισμα ενός διακόπτη! Γρήγορα ξέχασα τη ζωή στη Σύρο, αν και πάντα πήγαινα το καλοκαίρι, μια – δυο μέρες να δω τη θεία μου, αδελφή του πατέρα μου που αγαπούσα πολύ! Αλλά βέβαια διακοπές μόνο στη Μύκονο και την Υδρα που τότε ήταν ονειρικές! Αλλά δεν έχασα ποτέ τις πρώτες φιλίες, ακόμα, όσοι είμαστε εδώ χαιρόμαστε την παρέα μας…

Πάντως όταν μετά χρόνια επισκέφτηκα το σπίτι όπου γεννήθηκα δεν το είδα τόσο μεγάλο όσο είχε καταγραφεί στη μνήμη μου.

Ο Μιχάλης Μακρουλάκης είναι ζωγράφος