Πλοηγώντας έναν κόσμο σε σοκ

Είναι σίγουρο: Δεν ζούμε πλέον σε μια σταθερή διεθνή τάξη βασισμένη σε κανόνες. Οι μέρες του μοναδικού πόλου και του παγκόσμιου φιλελευθερισμού έχουν τελειώσει, και τώρα αντιμετωπίζουμε μια σειρά από σοκ που δεν μοιάζουν με τίποτα από όσα έχουν δει οι περισσότεροι από εμάς στη ζωή μας. Οι διεθνείς θεσμοί, οι κανόνες και οι πρακτικές στις οποίες συνεχίζουμε να βασιζόμαστε, επισκιάζονται όλο και περισσότερο από τη γεωπολιτική. Οποια κι αν είναι η ρητορική τους, η Κίνα, η Ρωσία και οι Ηνωμένες Πολιτείες έχουν χάσει την πίστη τους στους παγκόσμιους θεσμούς, αποσύροντας την υποστήριξή τους όποτε αυτό εξυπηρετεί τα συμφέροντά τους.

Κάνοντας τα πράγματα χειρότερα, ο κόσμος αντιμετωπίζει ταυτόχρονα πολλές συστημικές προκλήσεις. Οπως εξηγεί ο πρώην διοικητής της καναδικής κεντρικής τράπεζας Στίβεν Πόλοζ στο βιβλίο του «The Next Age of Uncertainty» («Η επόμενη εποχή της αβεβαιότητας»), «όταν πολλαπλές μακροπρόθεσμες δυνάμεις δρουν μαζί στην οικονομία διαχρονικά και αλληλεπιδρούν και μεταξύ τους, η ίδια η οικονομία μπορεί να συμπεριφέρεται ακανόνιστα και να εμφανίζεται ασταθής». Υπό αυτές τις συνθήκες, οι προβλέψεις και τα συμβατικά εργαλεία πολιτικής σταματούν να λειτουργούν.

Η πρώτη μεγάλη πρόκληση είναι ο πόλεμος της Ρωσίας στην Ουκρανία, ο οποίος δεν φαίνεται να έχει ορατό τέλος. Το παγκόσμιο ενεργειακό σοκ θα επιδεινώσει βαθύτερες κοινωνικές και πολιτικές κρίσεις στην Ευρώπη και σε όλο τον κόσμο. Δεύτερον, παρά τα πρόσφατα νομοθετικά επιτεύγματα της κυβέρνησης Μπάιντεν, η αμερικανική δημοκρατία βρίσκεται σε βαθιά κρίση. Οι περισσότερες αποφάσεις εξακολουθούν να παραλύουν από το νομοθετικό αδιέξοδο και ένα Ανώτατο Δικαστήριο με συντηρητική ατζέντα, ενώ ο εξτρεμισμός βρίσκεται σε άνοδο. Σε πρόσφατο βιβλίο της, η ειδικός στις διεθνείς σχέσεις Μπάρμπαρα Ουόλτερ προειδοποιεί ότι πολλοί δείκτες ενός επικείμενου εμφυλίου πολέμου αναβοσβήνουν προειδοποιητικά στις ΗΠΑ.

Τρίτον, η Κίνα βρίσκεται σε σταυροδρόμι. Το 20ό συνέδριο του κόμματος τον Οκτώβριο είναι σχεδόν βέβαιο ότι θα ενισχύσει την εξουσία του προέδρου Σι Τζινπίνγκ. Θα εδραιώσει η Κίνα τη νέα απομόνωσή της ή θα κάνει κάποια βήματα πίσω προς τη διεθνή συνδεσιμότητα και την οικονομική φιλελευθεροποίηση; Η απάντηση σε αυτό το ερώτημα θα καθορίσει τις απαντήσεις σε πολλά άλλα. Οπως έχουν τα πράγματα, η πολιτική πορεία των ΗΠΑ και της Κίνας τροφοδοτεί ένα σπιράλ αντιπαράθεσης που δεν μπορεί να έχει καλό τέλος για καμία από τις δύο πλευρές. Τέταρτον, έπειτα από μια περίοδο αξιοσημείωτης ενότητας ως απάντηση στην εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία, η ΕΕ εισέρχεται σε μια εξαιρετικά επικίνδυνη περίοδο αλληλένδετων ενεργειακών, οικονομικών και κοινωνικών σοκ. Οι Ιταλοί φαίνονται έτοιμοι να εκλέξουν αύριο μια δεξιά εθνικιστική κυβέρνηση, στη Γαλλία η Ακροδεξιά έχει αυξημένα ποσοστά και τα ανατολικά κράτη μέλη παραμένουν ευάλωτα στις ρωσικές απειλές.

Τέλος, οι καταστροφές που σχετίζονται με το κλίμα εντείνονται παγκοσμίως – και μάλιστα πολύ νωρίτερα από το αναμενόμενο. Καύσωνες, ξηρασίες, πυρκαγιές και μέγα- πλημμύρες διαταράσσουν ζωές, μειώνουν τις προμήθειες τροφίμων και κατακερματίζουν τις κοινωνίες. Επίσης, εξακολουθούν να υπάρχουν βαθιές μεταπανδημικές αβεβαιότητες όσον αφορά τις αλυσίδες εφοδιασμού, τις αγορές ενέργειας και τροφίμων και τον πληθωρισμό.

Τι πρέπει να γίνει;

Αυτά τα αλληλεπιδρώντα σοκ πρέπει να αντιμετωπιστούν με ρεαλισμό αναγνωρίζοντας ότι η αποτυχία συλλογικής δράσης θα θέσει σε κίνδυνο το μέλλον του ίδιου του ανθρώπινου πολιτισμού.

Δεύτερον, οι πολιτικοί ηγέτες και οι υπεύθυνοι χάραξης πολιτικής πρέπει να βρουν τρόπο να επιδείξουν φαντασία παρόμοια με αυτή που έχουν επιδείξει οι ηγέτες των επιχειρήσεων και της τεχνολογίας τις τελευταίες δεκαετίες. Οι μεγάλοι, συστημικά σημαντικοί παίκτες έχουν την ιστορική ευθύνη να περιορίσουν τους δικούς τους στρατιωτικούς ανταγωνισμούς και στον τομέα της ασφάλειας και να στηρίξουν τις χώρες που αντιμετωπίζουν δυσκολίες ως αποτέλεσμα των ενεργειών των μεγάλων δυνάμεων. Το καθήκον τώρα είναι να δημιουργήσουμε δίκτυα και συνασπισμούς, με έμφαση στην οικοδόμηση ανθεκτικότητας και την ανάπτυξη συστημάτων για την προστασία των ευάλωτων.

Ο Μπερτράντ Μπαντρέ, είναι πρώην διευθύνων σύμβουλος της Παγκόσμιας Τράπεζας. Ο Ιβ Τιμπεργκιέν, είναι καθηγητής Πολιτικών Επιστημών στο Πανεπιστήμιο της Βρετανικής Κολομβίας