Οι συγγραφείς {LF}ως μεταφραστές (2)

Εγραφα το προηγούμενο Σάββατο για συγγραφείς, καθ’όλα αξιόλογους, που ωστόσο δεν ευτύχησαν στα μεταφραστικά τους εγχειρήματα. Ακόμα και ο μέγιστος ΑρηςΑλεξάνδρου, αυτός στον οποίον οφείλεται το Κιβώτιο, το κορυφαίο κατά τη γνώμη μου έργο της μεταπολεμικής μας πεζογραφίας, αλλά και οι μεταφράσεις των ρώσων κλασικών με τις οποίες μεγάλωσαν γενιές και γενιές, δεν υπήρξε εξίσου ευθύβολος σε μεταφράσεις του από τα αγγλικά, για παράδειγμα, τα οποία φαίνεται πως τα γνώριζε μάλλον «στο περίπου». Αλλωστε, δεν θα πρέπει να ξεχνάμε ότι ο Αλεξάνδρου, όπως και πολλοί άλλοι της γενιάς του, ήταν εν πολλοίς αυτοδίδακτος ως προς τις ξένες γλώσσες, με εξαίρεση βέβαια τα ρωσικά που ήταν η μητρική του γλώσσα. Επιπλέον, πολύ συχνά μετέφραζε για αμιγώς βιοποριστικούς λόγους, και επίσης πολύ συχνά δούλευε υπό ιδιαίτερα δυσμενείς συνθήκες (έλλειψη βοηθημάτων, έντονη πίεση από τον εκδότη για γρήγορη παράδοση, κ.λπ.).

Προσπαθώντας να φωτίσω ακόμα περισσότερο το θέμα, οφείλω επίσης να αναφέρω πως, απ’ό,τι λέγεται, υπήρξαν παλαιότερα και περιπτώσεις γνωστών λογοτεχνών οι οποίοι δάνειζαν επ’αμοιβή το όνομά τους «επικαλύπτοντας» τον πραγματικό μεταφραστή, προκειμένου η υπό έκδοση μετάφραση να γίνεται πιο ελκτική για το κοινό. Θα αρκεστώ επ’αυτού να αναφέρω το όνομα του ΚωνσταντίνουΘεοτόκη, εδώ και σχεδόν έναν αιώνα πια πεθαμένου. Υπάρχει λοιπόν μια μετάφραση της ΜαντάμΜποβαρύ του Φλωμπέρ, η οποία κυκλοφορεί εδώ και πολλές δεκαετίες με την υπογραφή Κ. (σε κάποιες περιπτώσεις μάλιστα, Κωνσταντίνου)Θεοτόκη. Τι ακριβώς ισχύει δεν είμαι ο κατεξοχήν αρμόδιος να αποφανθώ. Υπάρχουν φιλόλογοι που σίγουρα θα μπορούσαν να ρίξουν περισσότερο φως στην υπόθεση. Μετέφρασε πράγματι ο ΚωνσταντίνοςΘεοτόκης τη ΜαντάμΜποβαρύ ή δάνεισε το όνομά του; Οσο για το κίνητρο, θα μπορούσε να είναι κάλλιστα βιοποριστικό, αφού τα τελευταία χρόνια της ζωής του ο κερκυραίος συγγραφέας τα έζησε σε απόλυτη φτώχεια, στα όρια της εξαθλίωσης.

Θα κλείσω με ένα σχόλιο σε κάτι που το έχω επανειλημμένα ακούσει όταν γίνεται λόγος για μεταφράσεις από το χέρι γνωστών συγγραφέων. «Μα, εγώ τη βρήκα μια χαρά τη μετάφραση, ρέει». Δεν έχουν άδικο όσοι/όσες το λένε αυτό. Οι άνθρωποι που έκαναν αυτές τις μεταφράσεις, όντας συγγραφείς, είχαν κατά κανόνα πολύ καλή σχέση με τη γλώσσα. Το κείμενο της μετάφρασής τους μπορούσε έτσι να είναι καλογραμμένο, ρέον, γλαφυρό, να διαβάζεται άνετα και ευχάριστα. Οποιος, ωστόσο, μπει στον κόπο να παραβάλει τη μετάφρασή τους με το πρωτότυπο ενδέχεται να έχει κάποιες εκπλήξεις ως προς το κατά πόσον το ελληνικό κείμενο αποδίδει πράγματι το κείμενο του πρωτοτύπου.

Εμμηνος ρήση

Το στυλ είναι ένας τρόπος να λες ποιος είσαι χωρίς να χρειάζεται να μιλήσεις.