Σε ποιους «θεούς» πιστεύει {LF}ο Πούτιν;

Κανείς δεν θα τολμούσε να παραδεχθεί ότι ο Βλαντίμιρ Πούτιν είναι διανοούμενος σε οποιοδήποτε πεδίο. Παρ’ όλα αυτά δεν παύει να τελεί υπό την επήρεια κάποιων ιδεολογιών, γεγονός που γίνεται αντιληπτό τόσο στις ομιλίες του όσο και στην πολιτική του δράση και στρατηγική. Ο Μισέλ Ελτσανινόφ, γάλλος φιλόσοφος με ρωσικές καταβολές, στο βιβλίο του «Στο μυαλό του Βλαντίμιρ Πούτιν» (εκδ. Διάμετρος, 2016, μετάφραση Τζία Καραγεώργου), ιχνηλατεί την πνευματική διαδρομή του ρώσου προέδρου και τους ιδεολογικούς άξονες του συστήματος Πούτιν.

Αναμφισβήτητα ο πρόεδρος της Ρωσίας ερμηνεύεται μέσα από τις εθνικές φοβίες, τους μύθους, τα οράματα και την ανασφαλή συλλογική ταυτότητα της χώρας του. Ο Πούτιν πρέπει να γίνει αντιληπτός σαν μια εικόνα της ίδιας της Ρωσίας και της ιστορίας της. Μιας χώρας γιγάντιας που διαχρονικά η απεραντοσύνη της καθόρισε τους μονάρχες της και τους ηγέτες της. Εν ολίγοις ο Πούτιν ενσαρκώνει τη γεωγραφία και την ιστορία της χώρας του.

Τον 16ο αιώνα ο Ιβάν ο Τρομερός εδραίωσε και ενίσχυσε την εξουσία του δηλώνοντας πως η Ρωσία ήταν ένα οχυρό πολιορκημένο. Το ίδιο ακριβώς μήνυμα χρησιμοποίησε και ο Πούτιν για να φέρει εις πέρας κάποιες υποθέσεις της εξωτερικής του πολιτικής, όπως και την εισβολή στην Ουκρανία. Κατά τη διάρκεια της πρώτης προεδρικής θητείας του, ενδύθηκε τον μανδύα του φιλελεύθερου, αναφέρεται στον Καντ και υπενθυμίζει ότι η Ρωσία ανήκει στην Ευρώπη. «Ζούμε σε μια χώρα που είναι αναπόσπαστο κομμάτι της Ευρώπης και διεκδικεί να έχει τον τίτλο της ευρωπαϊκής δύναμης» θα πει σε συνέντευξη Τύπου στη Μαδρίτη τον Ιούνιο του 2000.

Η στάση του αυτή αρχίζει να αλλάζει το 2004, κατά την περίοδο του δεύτερου πολέμου της Τσετσενίας, μετά την τραγωδία του Μπεσλάν που είχε σαν αποτέλεσμα τον θάνατο 334 ατόμων, μεταξύ των οποίων και 186 παιδιών. Λίγο μετά ο Πούτιν συγκλονίζεται από τις χρωματιστές επαναστάσεις που αποσταθεροποιούν το «εγγύς εξωτερικό». Αισθάνεται περικυκλωμένος από εχθρικές δυνάμεις που λειτουργούν με εντολή των αμερικανικών μυστικών υπηρεσιών για να καταστρέψουν τη Ρωσία. Τότε αποφασίζει ότι οι κυβερνήσεις των περιφερειών δεν θα εκλέγονται αλλά θα διορίζονται. Παράλληλα αρχίζει να στηρίζεται όλο και πιο ανοιχτά στο ορθόδοξο Πατριαρχείο της Μόσχας και να καταγγέλλει την εχθρική στάση των δυτικών δυνάμεων. Επίσης επικεντρώνει τις προσπάθειές του στη δημιουργία μιας Ευρασιατικής Ενωσης με τη Λευκορωσία, το Καζακστάν και την Αρμενία, περιμένοντας και άλλες προσχωρήσεις.

Ιλιν και Γκουμιλιόφ

Οι επιλογές αυτές υποστηρίζονται από αναφορές σε φιλοσόφους τους οποίους εντάσσει στις ομιλίες του. Αρχίζει να κάνει συχνές αναφορές στον Ιβάν Ιλίν (1883-1054). Αν και ιδεολόγος του Λευκού Στρατού και φανατικός αντικομμουνιστής, ο Ιλίν ποσώς είναι θιασώτης της δυτικής δημοκρατίας. Ο Ιβάν Ιλίν θέλει να αποδείξει ότι η χριστιανική ηθική δεν παραβιάζεται όταν είναι αναγκαίο να καταφύγει κάποιος στη βία για να κατατροπώσει τη δύναμη του Κακού. Οταν εξαντληθούν όλα τα ειρηνικά μέσα, δεν μένει τίποτε άλλο παρά η χρήση των όπλων. Ο Ιλίν μάλιστα παρουσιάζει την ενέργεια αυτή ως ιστορική αναγκαιότητα. Σε ομιλία του στο Ομοσπονδιακό Κοινοβούλιο το 2006, ο Πούτιν αναφέρεται σε μια άλλη πτυχή της σκέψης του Ιλίν, εμμένοντας στην υπαγωγή του στρατού στην κοινωνία και το έθνος. Ο ρώσος πρόεδρος έχει επηρεαστεί έντονα και  από τη σκέψη του Λεβ Γκουμιλιόφ (1912-1992), του εκπροσώπου της ευρασιατικής θεωρίας κατά τη διάρκεια της σοβιετικής περιόδου. Το αποτέλεσμα είναι ένα υβριδικό δόγμα στο οποίο οι δύο σταθερές είναι η ιδέα της αυτοκρατορίας και η εχθρότητα απέναντι στη Δύση. Οπως σημειώνει ο Ελτσανινόφ, ο Πούτιν έχει κατασκευάσει ένα «ιδεολογικό πληκτρολόγιο» το οποίο τού επιτρέπει να ακουμπάει στο πλήκτρο που τον βολεύει ανάλογα με τις πολιτικές συγκυρίες.

Τι επιφυλάσσει αυτό το δόγμα το βλέπουμε ήδη στον πόλεμο με την Ουκρανία. Ο συγγραφέας και πρώην διπλωμάτης Βλαντίμιρ Φεντορόφσκι γράφει σε πρόσφατο βιβλίο του ότι η Ρωσία έζησε πολλές φορές τον ίδιο κύκλο μέσα στον οποίο η απόλυτη και μονομανής αναζήτηση της κρατικής και πολεμικής ισχύος την οδήγησε σε ήττες δίχως προηγούμενο, σε εθνική κατάπτωση που επέβαλε ριζικές μεταρρυθμίσεις, οι οποίες είτε αποτύγχαναν είτε στέφονταν από πλήρη επιτυχία, καταλήγοντας πάντα στη γένεση ενός νέου μιλιταρισμού.