Το τέλος του ορθολογισμού;

Κάποιες εικόνες είναι, με έναν τρόπο, σταμπιλαρισμένες στη συλλογική μας συνείδηση. Και μέχρι τώρα, οι μικρές εξαιρέσεις και διαφοροποιήσεις επιβεβαίωναν, απλώς, τον κανόνα. Για παράδειγμα, σε συναυλία διεθνούς τενόρου στο Ηρώδειο, ιδιαίτερα μάλιστα αν γίνεται υπό την αιγίδα φιλανθρωπικού σωματείου, ξέρεις ποιες και ποιους θα δεις. Αν όχι τα ονόματά τους, το στυλ τους. Τα ρούχα τους, τα μαλλιά τους, τη στάση και τη γλώσσα του σώματός τους. Το ίδιο και σε μια σειρά ανθρώπων που περιμένουν για να προσκυνήσουν ένα ιερό λείψανο ή κειμήλιο – κι ας μην προχωρήσω σε λεπτομερείς αναφορές διότι μπορεί και να εκληφθούν ως ρατσιστικές. …Αυτή είναι η θεωρία και οι, μέχρι πρότινος, βεβαιότητές μας. Πάμε τώρα και στην πραγματικότητα.

Εβλεπα τις ουρές που είχαν σχηματιστεί προχθές, από τα ξημερώματα, μπροστά από τον ναό των Αγίων Ισιδώρων στον Λυκαβηττό. Εκεί όπου βρίσκεται ο θαυματουργός, κατά τον ιερέα του ναού, σταυρός. Που όταν ο ίδιος ήταν παιδί και έπασχε από λευχαιμία, μια γυναίκα τον «σταύρωσε» με αυτόν τον σταυρό και έγινε αμέσως καλά. Είδα λοιπόν σε αυτές τις ουρές ανθρώπους νέους, φάτσες σύγχρονες, μακριά αγορίστικα μαλλιά, κοριτσίστικα μπράτσα με τατουάζ, ντυσίματα που θα μπορούσα να έχω δει και σε μια συναυλία, σε ένα κλαμπ, σε μια αλτέρνατιβ παράσταση. Διάβασα μάλιστα ότι ανάμεσά τους ήταν και κάποιοι ηθοποιοί που τους θεωρούσαμε αντισυμβατικούς, αντισυστημικούς, αντικάτι τέλος πάντων. Εξεπλάγην γενικώς αλλά ας πρόσεχα κι εγώ τα στερεότυπά μου.

Το θέμα ωστόσο δεν είναι η δική μου έκπληξη. Είναι ότι πριν από κάποια χρόνια, αυτά τα ίδια στερεότυπα θα ήταν συμβατά με την πραγματικότητα – γι’ αυτό άλλωστε και προέκυψαν. Δεν βλέπαμε στις προσκυνηματικές ουρές άτομα με σύγχρονη εμφάνιση και μοντέρνα ρούχα. Και να ξεκαθαρίσω κάτι. Δεν μιλάω εδώ για πιστούς και θρησκευόμενους. Αναφέρομαι σε ανθρώπους που στήνονται με τις ώρες σε μια ουρά για να προσκυνήσουν, να τους ευλογήσουν, να τους αγγίξουν με κάτι που θα θεραπεύσει αρρώστιες και παθήσεις. Που γυρίζουν τις πλάτες τους στην Ιατρική η οποία έχει κάνει άλματα τα τελευταία χρόνια. Που δεν εμπιστεύονται την επιστήμη αλλά προσδοκούν στο θαύμα.

Αυτή η απαξίωση της επιστήμης που κορυφώθηκε και εκφράστηκε ξεκάθαρα και μεγαλόφωνα με το αντιεμβολιαστικό κίνημα έχει πολλές συνιστώσες. Ψυχικές, υπαρξιακές, κοινωνικές αλλά και πολιτικές (μήπως καλύτερα να πω κομματικές;). Εντάξει, πάντα υπήρχαν αυτά, κατά κάποιον τρόπο είναι κομμάτι μίας ιδιότυπης παράδοσης αλλά είχαν ένα συγκεκριμένο κοινό. Και όσο τα χρόνια περνούσαν, όσο η δυσπιστία απέναντι στη γνώση υποχωρούσε και παρέσυρε μαζί της και τη δεισιδαιμονία, το κοινό αυτό γινόταν ολοένα και πιο περιορισμένο.

Τελευταία όμως έχουμε μια τράμπα. Οι ψευτογιατροί, οι εξορκιστές, τα «θαύματα» φαίνεται να «ψήνουν» ολοένα και περισσότερους. Δεν θα έπρεπε να μου κάνει εντύπωση. Ζούμε μια εποχή ανορθολογισμού σε όλα τα επίπεδα. Σημασία δεν έχει αυτή καθαυτή η αλήθεια αλλά το πόσο ελκυστική είναι – με ό,τι αυτό συνεπάγεται. Σημασία δεν έχει η γνώση αλλά η εντύπωση. Σημασία δεν έχει η εγκυρότητα της είδησης αλλά η εντύπωση που προκαλεί. Αυτό ακριβώς είναι μια έκφανση του λαϊκισμού και βοήθειά μας.

Το θαύμα και η πίστη

Οι θρησκευόμενοι φίλοι λένε ότι η πίστη προηγείται του θαύματος και όχι το θαύμα της πίστης. Δεν είμαι τόσο σίγουρη ότι είναι ακριβώς έτσι.

Ο πατέρας μου ήταν βαθιά θρησκευόμενος και γιος παπά. Ημουν πολύ μικρή, γύρω στα εφτά, όταν η μητέρα μου και η γιαγιά μου (που με την εκκλησία είχαν μια μάλλον κοινωνική παρά θρησκευτική σχέση) είχαν τη φαεινή ιδέα να με πάρουν μαζί τους στην Τήνο τον Δεκαπενταύγουστο. Ακόμη θυμάμαι τον τρόμο μου από τους αλαλαγμούς των πιστών, τις γυναίκες που περπατούσαν γονατιστές, τα ανάπηρα παιδιά που σήκωναν στον αέρα, κάποιους επιληπτικούς που πάθαιναν σπασμούς. Ε, όταν το έμαθε ο πατέρας έγινε έξω φρενών επειδή εξέθεσαν ένα παιδί (την αφεντιά μου) σε αυτήν τη δεισιδαιμονία.