«Ο αγώνας για τη γυναικεία χειραφέτηση είναι διαχρονικός»

Αν έχει δημιουργηθεί, ή τείνει να δημιουργηθεί, μια ευρωπαϊκή συνείδηση, ανεξαρτήτως της εθνικής καταγωγής οποιουδήποτε κατοίκου της Γηραιάς Ηπείρου, ποιο θεωρείτε το κυριότερο χαρακτηριστικό της;

Η Ενωμένη Ευρώπη μετά την οικονομική κρίση της προηγούμενης δεκαετίας, το Brexit και την έξαρση των προσφυγικών και μεταναστευτικών ροών και πριν προλάβει να συνέλθει από την πανδημία, βρέθηκε αντιμέτωπη με τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία. Πρόκειται για τη μεγαλύτερη πολεμική σύρραξη στη Γηραιά Ηπειρο μετά τη λήξη του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου, η οποία συνοδεύτηκε από εκτόξευση του πληθωρισμού, προβλήματα ενεργειακής επάρκειας, σοβαρό κίνδυνο επισιτιστικής κρίσης και βαθιά ύφεση. Μέσα σε ένα τόσο δύσκολο πολιτικό περιβάλλον βρήκαν πρόσφορο έδαφος ο λαϊκισμός και τα άκρα, με αποτέλεσμα να αναπτυχθούν φυγόκεντρες τάσεις, που αμφισβητούν την κοινή ευρωπαϊκή συνείδηση, υποστηρίζουν την επανεθνικοποίηση της ευρωπαϊκής πολιτικής και θέτουν σε κίνδυνο το κοινό οικοδόμημα. Τα παραδείγματα από πρόσφατες εκλογικές αναμετρήσεις είναι πολλά, με πιο χαρακτηριστικό τη Γαλλία, εξαιτίας του ηγετικού ρόλου που διαδραματίζει στην ΕΕ. Ομως παρά τη δύσκολη συγκυρία και έστω με μειωμένο ενθουσιασμό, η πλειονότητα των ευρωπαίων πολιτών παραμένει προσηλωμένη στην ανάγκη ευρωπαϊκής συνεργασίας και κρατά ζωντανή την ευρωπαϊκή συνείδηση. Το κυριότερο χαρακτηριστικό αυτής της τάσης είναι η πίστη ότι η Ενωμένη Ευρώπη είναι το κοινό μας σπίτι και ότι η ευρωπαϊκή ολοκλήρωση αποτελεί τη μόνη διέξοδο απέναντι στις μεγάλες προκλήσεις του σύγχρονου κόσμου.

Ποια γυναίκα, μη πολιτικό, ανεξάρτητα της εποχής όπου έδρασε, θεωρείτε πως είχε μια καταλυτική επίδραση στη διαμόρφωση του αιτήματος για τη γυναικεία χειραφέτηση;

Ο αγώνας για τη γυναικεία χειραφέτηση είναι διαχρονικός, όμως κατά γενική παραδοχή τα μεγαλύτερα βήματα υπέρ της ισότητας των δύο φύλων έγιναν κατά τη διάρκεια του 20ου αιώνα.

Εστιάζοντας λοιπόν σε αυτήν τη χρονική περίοδο, θεωρώ ότι η Σιμόν ντε Μποβουάρ ως φιλόσοφος και συγγραφέας υπήρξε μία από τις πιο δυνατές και εμβληματικές μορφές του φεμινιστικού κινήματος και αποτέλεσε σύμβολο της γυναικείας χειραφέτησης. Η Σιμόν ντε Μποβουάρ αν και δεν ήταν πολιτικός, είχε βαθιά πολιτική δράση και υπήρξε ιδιαίτερα επιδραστική. Εζησε μία ζωή χωρίς συμβάσεις, όπως ακριβώς επιθυμούσε. Με το έργο της και το παράδειγμά της τροφοδότησε τον ιδιαίτερα δυναμικό φεμινισμό των δεκαετιών του ’60 και του ’70. Μάλιστα το βιβλίο της «Το δεύτερο φύλο», στο οποίο ανέλυσε τη γυναικεία ύπαρξη και ανέδειξε την καταπίεση εις βάρος των γυναικών αποτέλεσε σημείο καμπής στην ιστορία του φεμινιστικού κινήματος, χαρακτηρίστηκε εύλογα ως η «Βίβλος» του φεμινισμού και παραμένει ακόμη επίκαιρο απέναντι στην προβληματική της εποχής μας.

Ποιο ταξίδι σας σε μη ευρωπαϊκή χώρα θα το χαρακτηρίζατε ως την αποκαλυπτικότερη εμπειρία σας;

Ο πατέρας μου ήταν Μικρασιάτης, μεγάλωσε στην Αρτάκη και μετά τη Μικρασιατική Καταστροφή του 1922 ήρθε ως πρόσφυγας στη Χίο. Η βαθιά σχέση της οικογένειάς μου με τις αλησμόνητες πατρίδες με έκανε να αισθανθώ ως πιο σημαντικό και αποκαλυπτικό προορισμό εκτός Ευρώπης το ταξίδι μου στην Κωνσταντινούπολη. Πιστεύω ότι η Κωνσταντινούπολη είναι βαθιά ριζωμένη στο εθνικό και ιστορικό μας υποσυνείδητο. Κάθε συμπατριώτης μας που την επισκέπτεται αντιλαμβάνεται τον έντονο συμβολισμό και αισθάνεται ένα ιδιαίτερο συναισθηματικό φορτίο για την «Πόλη των πόλεων». Κορυφαία στιγμή του ταξιδιού μου στην Πόλη ήταν η επίσκεψή μου στην Αγία Σοφία, σε αυτόν τον υπέρλαμπρο ναό, που αποτελεί διαχρονικό σύμβολο της ορθόδοξης πίστης, αλλά και οικουμενικό μνημείο πολιτισμού με διεθνή ακτινοβολία. Κανένας άλλος ναός σε ολόκληρο τον χριστιανικό κόσμο δεν καθιερώθηκε στη συνείδηση εχθρών και φίλων ως το μεγαλύτερο εκκλησιαστικό σύμβολο, αλλά ταυτόχρονα και σύμβολο πολιτικής ισχύος. Κανένας άλλος ναός δεν ξεπέρασε σε αίγλη και ομορφιά την Αγία Σοφία. Γι’ αυτό με πληγώνει βαθιά η βεβήλωσή της με την απόφαση της τουρκικής ηγεσίας να τη μετατρέψει σε τζαμί. Μία πράξη που προσβάλλει ένα από τα πιο ιερά σύμβολα του χριστιανισμού και του ελληνισμού και εντάσσεται σε μια σειρά προκλητικών ενεργειών των τουρκικών αρχών εις βάρος χριστιανικών μνημείων, με χαρακτηριστικά παραδείγματα τη Μονή της Χώρας, την Παναγία Σουμελά και την Αγία Σοφία Τραπεζούντας.

Ενας ευρωβουλευτής περνά πολλές ώρες μέσα στο αεροπλάνο. Ποια είναι η αγαπημένη σας απασχόληση κατά τη διάρκεια των ωρών αυτών;

Τα πολύωρα ταξίδια για τους ευρωβουλευτές είναι κομμάτι της καθημερινότητάς μας και αποτελούν τρόπο ζωής. Ως εκ τούτου δεν είναι ποτέ τα ίδια. Πολλές φορές αξιοποιώ τον χρόνο του ταξιδιού για σχεδιασμό, προγραμματισμό και ενημέρωση. Μάλιστα εάν υπάρχει κάποιος απαιτητικός φάκελος στην ημερήσια διάταξη του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου συνηθίζω να μελετώ κατά τη διάρκεια του ταξιδιού μου. Αλλες φορές πάλι ο χρόνος περνά ευχάριστα με ενδιαφέρουσες συζητήσεις είτε με συναδέλφους είτε με συνεπιβάτες.

Αν σας πρότειναν να αναφέρετε δύο βιβλία που δεν θα έπρεπε να λείπουν από καμία βιβλιοθήκη, ποια θα ήταν τα βιβλία αυτά;

Τα βιβλία είναι ένα παράθυρο στον κόσμο, είναι η ζωή μας και οι αναμνήσεις μας. Μας συντροφεύουν, μας ψυχαγωγούν και μας ταξιδεύουν. Ως λάτρης της ποίησης και δη της ελληνικής, θεωρώ ότι δεν θα πρέπει να λείπουν από μία βιβλιοθήκη τα Απαντα των ελλήνων ποιητών.

Στη δύσκολη επιλογή να αναφέρω μόνο ένα, θα επιλέξω τον «Δωδεκάλογο του Γύφτου» του Κωστή Παλαμά. Από τον χώρο της πεζογραφίας θα επέλεγα τη «Φόνισσα» του Αλέξανδρου Παπαδιαμάντη, που το θεωρώ ένα από τα κορυφαία έργα της νεοελληνικής λογοτεχνίας. Ομως θα μπορούσα κάλλιστα να φιλοξενήσω σε μία βιβλιοθήκη έναν Χωμενίδη δίπλα στον Παπαδιαμάντη.