ΗχοΔύναμα

Μάλερ: Τέταρτη Συμφωνία. Francois-Xavier Roth, Sabine Devieilhe, Les Siecles. Harmonia Mundi

Ο γάλλος αρχιμουσικός Francois-Xavier Roth έχει εξελιχθεί σε ένα φαινόμενο με κύρια κέντρα το Παρίσι και την Κολωνία, όπου έχει και την ευθύνη δύο ορχηστρών: στη γαλλική πρωτεύουσα του λίαν ιδιόμορφου και ενδιαφέροντος σχήματος οργάνων εποχής Les Siècles, που ο ίδιος δημιούργησε, ενώ στην πόλη του Ρήνου της σπουδαίας ιστορικής Ορχήστρας Gürzenich, στο πόντιουμ της οποίας μεταξύ άλλων μεγάλων συνθετών είχε ανέβει και ο ίδιος ο Μάλερ για να διευθύνει πρώτες έργων του. Πρόσφατα ο Roth έχει ξεκινήσει νέο κύκλο ηχογραφήσεων του συνόλου του έργου του συνθέτη που μέχρι σήμερα έχει περιλάβει την Πρώτη, την Τρίτη και την Πέμπτη Συμφωνία, ενώ μόλις προστέθηκε και η Τέταρτη. Η κύρια ιδιαιτερότητα αυτού του νέου κύκλου που βρίσκεται σε εξέλιξη, είναι ότι πρώτον ηχογραφείται με δύο ορχήστρες και, κυρίως, ότι η μία είναι με όργανα εποχής (έως τώρα η Πρώτη και η Τέταρτη Συμφωνία) και η άλλη με «συμβατικά» όργανα (έως τώρα οι άλλες δύο). Η Πρώτη Συμφωνία έχει ηχογραφηθεί στη σπάνια εκδοχή του Αμβούργου και της Βαϊμάρης (1893-1894), κάτι που επιτρέπει και μία ενδιαφέρουσα προσέγγιση στις πρώιμες ανησυχίες του Μάλερ για τις κατευθύνσεις του έργου του, ανάλογες με εκείνες του Μπρούκνερ, που όμως, σε αντίθεση με εκείνον, ξεπεράστηκαν πολύ νωρίς.

«Οργανα εποχής». Τώρα, όταν λέει κανείς «όργανα εποχής» στη συγκεκριμένη περίπτωση, πρέπει να είναι σαφής: δεν σημαίνει μία ορχήστρα τύπου Μπρίγκεν ή Νόρινγκτον: εδώ σημαίνει ότι όλα τα όργανα και οι χορδές των εγχόρδων προέρχονται από το 1900 ή σχετικά κοντά σε αυτό. Δηλαδή κοντά στην εποχή της σύνθεσης του έργου, σε ένα διάστημα δύο δεκαετιών πριν και μετά το γύρισμα του αιώνα. Η ιδέα είναι πάντοτε να πλησιάσει κανείς την ορχήστρα που θα διηύθυνε και, τελικά, θα άκουγε ο ίδιος ο Μάλερ και το κοινό του. Το μέγεθος της ορχήστρας κάθε άλλο παρά είναι μικρό. Οι λεπτομέρειες της προσέγγισης και των επιλογών που γίνονται εξηγούνται αναλυτικά από τον ίδιο τον μαέστρο σε μία πολύ διαφωτιστική συζήτηση που περιλαμβάνεται στην έκδοση. Η Τέταρτη Συμφωνία είναι το έργο με το οποίο ο Μάλερ «αποχαιρέτησε» τον 19ο αιώνα. Το έργο γράφτηκε ανάμεσα στο 1899 και το 1900. Ο Μάλερ, αν και υπήρξε ο κατεξοχήν συνθέτης που έσπασε κάθε κανόνα και φραγμό στη μουσική της εποχής του και την άλλαξε για πάντα, αν και είναι ο «πατέρας» της μουσικής του 20ού αιώνα, ταυτόχρονα, παραμένει ασφαλώς τέκνο του 19ου. Και η Τέταρτη Συμφωνία είναι το έργο που το δείχνει περισσότερο από κάθε άλλο του, ενώ ορθώς αντιμετωπίζεται και ως η λιγότερο χαρακτηριστική του συνθέτη. Παράλληλα, είναι και μία από τις πλέον γοητευτικές και τις πιο αγαπητές, ειδικά όσο περνούν τα χρόνια. Θα μπορούσε κανείς να τη δει ακόμα και ως έναν ιδιότυπο φόρο τιμής στον κλασικισμό ή τον πρώιμο ρομαντισμό.

Ορχήστρα και μαέστρος πείθουν απόλυτα σε εκείνο που έχουν θέσει ως κύριο στόχο: να δημιουργήσουν μία αίσθηση ερμηνευτικής αυθεντικότητας. Ουδείς μπορεί να πει με απόλυτη ασφάλεια ποια ήταν αυτή. Ομως, σίγουρα, πρόκειται για μία ηχογράφηση που, πέρα από την ίδια τη μουσική της αξία, δίνει σαφώς αυτή την αίσθηση. Και ίσως, ακριβώς λόγω της φύσης του έργου, είναι ο καλύτερος τρόπος να γνωρίσει κανείς την εντυπωσιακή δουλειά του Roth στον Μάλερ. Και, σε κάθε περίπτωση, πρέπει να τονιστεί ότι αυτό που έχει να περιμένει ο ακροατής δεν θυμίζει σε τίποτα εκείνο που εύλογα φαντάζεται κάποιος από τον όρο «όργανα εποχής».