Νεοσύλλεκτοι στη Βιέννη, θύτες στα Καλάβρυτα

«Οι νεαροί νεοσύλλεκτοι ολοκλήρωσαν το πρώτο μέρος του ταξιδιού τους προς την Πελοπόννησο έχοντας χάσει κάθε ίχνος ψευδαίσθησης. Εμβρόντητοι περιέγραφαν στα γράμματα προς τους γονείς τους ό,τι είχαν συναντήσει στην Ελλάδα: στο χωριό κοντά στο οποίο είχαν στήσει τις σκηνές τους, ο κόσμος δεν ήξερε καν τι ακριβώς είναι ο κινηματογράφος, οι άνθρωποι χρησιμοποιούσαν γαϊδούρια ως μεταφορικό μέσο, τα σπίτια αποτελούνταν από τέσσερις τοίχους, μια σκεπή και δύο δωμάτια με πάτωμα από πηλόχωμα. Τα έπιπλα δεν ήταν παρά κακοφτιαγμένα τραπέζια και σκαμνιά. Το νερό προερχόταν από ένα πηγάδι, και γυμνά, γεμάτα αγκάθια χωράφια έμοιαζαν ακαλλιέργητα και ξεραίνονταν μέσα στην ανυπόφορη ζέστη των αρχών του καλοκαιριού». Μέχρι να διεκτραγωδήσει τη σφαγή των Καλαβρύτων από την 117η Μεραρχία Καταδρομών της Βέρμαχτ, η οποία δημιουργήθηκε στη Βιέννη το 1941 (ως 717η Μεραρχία Πεζικού), ο ιστορικός Χέρμαν Φρανκ Μάγερ (1940-2009) ενσωματώνει πολλές λεπτομέρειες από τη «μικροϊστορία» στο εξαντλητικό πόνημά του «Από τη Βιέννη στα Καλάβρυτα – τα αιματηρά ίχνη της 117ης Μεραρχίας Καταδρομών στη Σερβία και την Ελλάδα», που πλέον κυκλοφορεί σε τέταρτη αναθεωρημένη και διορθωμένη έκδοση από τον Λαβύρινθο (μτφ. Γιάννη Μυλωνόπουλου), 19 χρόνια μετά την πρώτη κυκλοφορία της Εστίας.

Πρόκειται για την οδυνηρή έρευνα του γερμανού συγγραφέα, ο οποίος ακολουθεί με τρόπο συναρπαστικό τα ίχνη των στρατιωτών που είχαν αναλάβει την επιβολή της τάξης στη Σερβία και την «προάσπιση» της Πελοποννήσου το 1943 από μια πιθανή απόβαση συμμαχικών δυνάμεων. Πολύ σύντομα ωστόσο ενεπλάκησαν σε σφοδρές συμπλοκές με τους αντάρτες της ευρύτερης περιοχής και τις λεγόμενες επιχειρήσεις αντιποίνων. Οπως σημειώνει στον πρόλογο ο γνωστός ιστορικός Χάιντς Ρίχτερ: «Ο Χ.Φ. Μάγερ εργάστηκε με ιδιαίτερη επιμέλεια και έλεγξε και την παραμικρότερη λεπτομέρεια. Οι εντατικές έρευνές του σε αρχεία στη Γερμανία και το εξωτερικό έφεραν και πάλι στην επιφάνεια το χαμένο παρελθόν. Με τις μεθόδους της λεγόμενης oral history (προφορικής ιστορίας) κατάφερε να ανασυνθέσει τη βιογραφία των θυτών και των θυμάτων».

Φυσικά μέσα στην εξιστόρηση η κορύφωση έρχεται με τα γεγονότα που οδήγησαν στην επιχείρηση «Καλάβρυτα» και την εκτέλεση συνολικά 677 ατόμων στο συγκεκριμένο χωριό (487) και τους γύρω οικισμούς. Ο συγγραφέας ωστόσο ανοίγει την εικόνα και δεν σταματάει στη χρονολογία της τραγωδίας. Προεκτείνει την ιστορική καταγραφή έως τις δίκες των Ναζί που ακολούθησαν, για να καταγράψει το λυπηρό συμπέρασμά του: «Ούτε ένας από τους πολλούς αυτουργούς που φόνευσαν 2.319 αμάχους στην Πελοπόννησο δεν κλήθηκε να αναλάβει τις ευθύνες του» σε αυτό που και ο ίδιος περιγράφει – στις περίπου 700 ωφέλιμες σελίδες – ως «το μεγαλύτερο έγκλημα πολέμου που διέπραξε η Βέρμαχτ σε μη σλαβόφωνο κράτος κατά τη διάρκεια του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου».

Ο ΕΡΕΥΝΗΤΗΣ. Ο Χ.Φ. Μάγερ γεννήθηκε το 1940 στη Γερμανία. Επισκέφθηκε την Ελλάδα για πρώτη φορά το 1963, για να αναζητήσει τα ίχνη του αγνοούμενου πατέρα του, ο οποίος, ως γερμανός αξιωματικός της Βέρμαχτ, είχε έρθει στην Ελλάδα το 1942, για να συμμετάσχει στην επισκευή της γέφυρας του Γοργοποτάμου. Πιάστηκε αιχμάλωτος από τον ΕΛΑΣ και τον Απρίλιο του 1943 εκτελέστηκε μαζί με άλλους 30 στρατιώτες. Ο Χ. Φ. Μάγερ χρειάστηκε 25 χρόνια για να συγκεντρώσει τα σχετικά στοιχεία και να εκδώσει την «Αναζήτηση» (Καλέντης, 1995). Στα ελληνικά κυκλοφορεί επίσης το «Αιματοβαμμένο Εντελβάις – η 1η Ορεινή Μεραρχία, το 22ο Ορεινό Σώμα Στρατού και η εγκληματική δράση τους στην Ελλάδα, 1943-1944» (Εστία, μτφ. Γ. Μυλωνόπουλος, 2009).