«Να σκεφτούμε βαθύτερα την υπερ-συνδεδεμένη ζωή μας»

Ο Αγγελος Πλέσσας ήδη από τα μέσα της δεκαετίας του ’90 ήταν από τους πρώτους καλλιτέχνες της γενιάς του που μυήθηκε στα άδυτα του Internet, προσπαθώντας να συνδυάσει αταίριαστους μεταξύ τους χώρους, γλώσσες, χρονικότητες με σκοπό να δημιουργήσει συνθήκες κοινωνικοποίησης και συνεργασίας που ξεκινούν από το Διαδίκτυο και καταλήγουν στον πραγματικό χώρο. Ξεκίνησε την καλλιτεχνική του πορεία το 2001 με το έργο aroundmyself.com, ένα διαδραστικό πορτρέτο του εαυτού του. Συνέχισε να δημιουργεί διαδραστικές ιστοσελίδες με θέματα που συχνά σχετίζονται με τη διαμόρφωση της προσωπικής ταυτότητας στο Διαδίκτυο, κατοχυρώνοντας τον τίτλο τους σαν την ηλεκτρονική διεύθυνσή τους. Οι πρακτικές του περιλαμβάνουν περφόρμανς και artist residencies, ανεξάρτητες εκδόσεις και ιστοσελίδες, εγκαταστάσεις και εκπαιδευτικά πρότζεκτ. Συχνά τα έργα του περνάνε από το Διαδίκτυο στον πραγματικό χώρο, με τη μορφή εγκαταστάσεων, κατασκευών από φώτα νέον και ψηφιακών εκτυπώσεων. Απόφοιτος του Ιδρύματος Fulbright και αποδέκτης του Βραβείου ΔΕΣΤΕ 2015, με διεθνή παρουσία σε εκθέσεις και μουσεία, συμμετείχε στη 13η Μπιενάλε της Γκουάνγκτζου στη Νότια Κορέα, στην documenta 14 στην Αθήνα και στο Κάσελ, στο Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης του Σικάγου, στο Centre Pompidou και στο Jeu de Paume στο Παρίσι, στο Ιδρυμα ΔΕΣΤΕ και στο Εθνικό Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης στην Αθήνα.

Το 2019 ίδρυσε τον αυτοδιαχειριζόμενο χώρο ΡΕΤ Projects στην Κυψέλη. Σε αυτόν τον χώρο έγινε και η συνάντησή μας, όπου παρουσιάζεται έως τα τέλη Σεπτεμβρίου η έκθεση σύγχρονων καλλιτεχνών «Prizing Eccentric, Talents ΙΙ» την οποία συνυπογράφει επιμελητικά με τον Γιώργο Μπεκιράκη.

Εχοντας περάσει ένα διάστημα στην Κορέα στις αρχές του 2000 παρατηρώντας τη συνύπαρξη πνευματικότητας και τεχνολογίας, ο καλλιτέχνης γοητεύθηκε με τον τρόπο με τον οποίο η τεχνολογία και ο σαμανισμός τα τελευταία 50 χρόνια αναπτύχθηκαν παράλληλα. Πρόσφατα, λόγω των πανδημικών συνθηκών, άρχισε να αναπτύσσει ένα δικό του σύστημα τελετουργιών που συμβαίνουν είτε διαδικτυακά είτε σε επιλεγμένους φυσικούς χώρους. Σκοπός του να συνδέει την τεχνολογία με την πνευματικότητα, συμβάλλοντας σε μια εμπειρία αποτοξίνωσης του πνεύματος – κατά συνέπεια και του σώματος – και να μας συστηθεί ως τεκνοσαμάνος καλλιτέχνης.

Τι είναι ο τεκνοσαμανισμός;
Ο σαμανισμός είναι μια τεχνολογία της ψυχής. Είναι ένα είδος αποκρυφισμού με το οποίο προσπαθούμε να βρούμε ένα επόμενο στάδιο της τεχνολογίας πιο ποιητικό, θεραπευτικό, αλλά και χρηστικό. Στην Μπιενάλε της Γκουάνγκτζου πέρυσι έγραψα ένα μανιφέστο της τεκνοσαμανικής τέχνης που το ξεκίνησα στο πλαίσιο της κορεατικής εμπειρίας μου. Στη σύγχρονη πραγματικότητα σε μέρη όπως η Κορέα υπάρχει ένα νέο κύμα τέχνης που συνδέεται με έναν νέο τρόπο ζωής, αυτόν του τεκνοσαμανισμού. Εκεί βλέπεις τα πιτσιρίκια 15-25 ετών να στρέφονται στην κουλτούρα του σαμανισμού αλλά ταυτόχρονα να ζούνε με τα έξυπνα τηλέφωνα, να χρησιμοποιούν διάφορα γκάτζετ και εφαρμογές, για να ηρεμούν, να παρακολουθούν τους παλμούς τους, την ποιότητα του ύπνου τους, να ρυθμίζουν τις μεταβολές που τους προκαλεί το στρες με την αναπνοή τους κ.λπ. Θέλω να πω λοιπόν ότι ο τεκνοσαμανισμός λειτουργεί και ως ψηφιακή αποτοξίνωση. Επειδή πλέον είναι πολυτέλεια να είσαι αποσυνδεδεμένος, οι νέοι έχουν οδηγηθεί στο να το κατορθώνουν μέσω της τεχνολογίας με τον τρόπο που ένας σαμάνος κάποιας αρχέγονης κοινότητας το εξασκεί με τα εργαλεία του. Αυτή η ένταση μεταξύ της υλικής και της άυλης ζωής έγινε ένα μεγάλο θέμα στη δουλειά μου.

Στην ψηφιακή πραγματικότητα πώς λειτουργεί ο καλλιτέχνης ως σαμάνος;
Νομίζω ότι η τέχνη είναι μια χειρονομία σαμανική, γιατί ο καλλιτέχνης από τη στιγμή που έχει τα οράματά του βρίσκει τα υλικά του και τα συνδέει με πνεύματα, ιδέες αλλά και με την πεζή πραγματικότητα γίνεται σαμάνος. Με ώθησε να ασχοληθώ με αυτό ένα άρθρο που διάβασα στο Wired για τους νομάδες σαμάνους της Μογγολίας. Αυτοί οι νομάδες επικοινωνούν με τα ζώα, εκπαιδεύουν αετούς. Παράλληλα, μετακινούνται από χωριό σε χωριό με μηχανάκια και στο σακίδιο πλάτης έχουν ένα φορητό φωτοβολταϊκό κάνοντας όλα τα σύγχρονα πράγματα όπως ηλεκτρονικές πληρωμές, φόρτιση τηλεφώνου, προμηνύοντας ότι σε 50 χρόνια έτσι θα είναι η ζωή μας, απαλλαγμένη από υλικά πράγματα. Με κάποιον τρόπο δηλαδή θα ζούμε μέσω του κινητού μας: θα ζεσταινόμαστε, θα έχουμε φως. Θα λειτουργεί σαν το βαλιτσάκι του Sport Billy που γνωρίζουμε από την παιδική τηλεοπτική σειρά. Αυτό το άρθρο του Wired το προχώρησα στο κείμενο του Μανιφέστου Τεκνοσαμανικής Τέχνης. Στο επόμενο στάδιο το κείμενο πήρε τη μορφή μονολόγου-περφόρμανς, κατά τη διάρκεια του οποίου απαγγέλλω το μανιφέστο φορώντας ένα μεγάλο πάπλωμα δικής μου κατασκευής, φτιαγμένο από ειδικά πολυεστερικά υλικά τα οποία μπλοκάρουν την ηλεκτρομαγνητική ενέργεια. Ουσιαστικά είναι μια πελώρια μάσκα.

Αυτά τα παπλώματα-κάπες άλλοτε λειτουργούν ως λάβαρα ή ως βωμοί σε έναν χώρο. Εχουν πάνω τους emoji και δικά μου σύμβολα. Με ενδιαφέρει και ερευνώ τα σύμβολα αρχαίων πολιτισμών, τα σύμβολα της ψηφιακής πραγματικότητας, ώστε να τα συνδέω και να δημιουργώ μια νέα οπτική γλώσσα που παρουσιάζεται και στα έργα μου από νέον. Μπορεί και να τα φοράς νιώθοντας ότι έχεις ένα καταφύγιο. Το φοράς και αντανακλά τα ηλεκτρομαγνητικά πεδία που μας περιβάλλουν. Οπως για παράδειγμα από τα ρούτερ του Wi-Fi που έχουμε στα σπίτια και στους χώρους εργασίας. Οι διάφορες έξυπνες ηλεκτρονικές συσκευές εκπέμπουν την ακτινοβολία εξαιτίας της οποίας αισθανόμαστε κόπωση και εξάντληση. Οπως ο Βίλχελμ Ράιχ που είχε προβλέψει αυτόν τον τρόπο ζωής και μιλούσε για την οργόνη. Χρησιμοποιώ λοιπόν τα υλικά της οργόνης για να αποτρέπεται η ακτινοβολία.

Ενα από τα έργα σου είναι η «Κοινωνία της Νοόσφαιρας». Τι εννοείς;
Γύρω στο 2014 διάβασα για την εξελισσόμενη έννοια της νοόσφαιρας (Noosphere) την οποία συνέλαβαν ο γάλλος φιλόσοφος Teilhard de Chardin και ο ρώσος παλαιοντολόγος Vladimir Verdansky. Αναφέρεται στην εννοιολογική εκδοχή της βιόσφαιρας και του νοητικού πεδίου της Γης. Η νοόσφαιρα αντιπροσωπεύει την ανακάλυψη μιας νέας συνείδησης. Είναι ένας νέος χρόνος και μια νέα πραγματικότητα που προκύπτουν τόσο από τη βιόσφαιρα όσο και από την τεχνοσφαιρική πραγματικότητα μιας νέας ανθρώπινης διάστασης εντός του Διαδικτύου. Το έργο μου «Κοινωνία της Νοόσφαιρας» λειτουργεί ως ένας κοινωνικός χώρος που μέσα από την τέχνη, σαμανικές τελετουργίες με τα φορετά παπλώματα και διαλογισμό ήχου θα μας κάνει να σκεφτούμε βαθύτερα και να αξιολογήσουμε αυτή την επερχόμενη νέα κατάσταση της υπερ-συνδεδεμένης ζωής μας. Ζωής που τη διαπερνούν άπειρες πληροφορίες.

Σε μια συνεδρία που είχα με μια παραδοσιακή σαμάνα στη Νότια Κορέα, με την οποία δουλέψαμε για την Κοινωνία της Νοόσφαιρας, της περιέγραψα την εμπειρία μου σε μια τοποθεσία που ανακάλυψα τελείως τυχαία στην Κύμη, στην Εύβοια. Είχα μια πολύ μεταφυσική αντίδραση σε αυτό το βουκολικό και ασκητικό τοπίο, καθώς μόνο ωραίες εικόνες σκέφτηκα όσο ήμουν εκεί. Μια περιοχή στις παρυφές ενός εθνικού δρυμού – όχι καμένου ευτυχώς -, με βουνά και θάλασσα, αρκούδες, γεράκια, αγριογούρουνα, αλεπούδες, φίδια. Στη συνεδρία η σαμάνα με συμβούλευσε ένθερμα να ζήσω οπωσδήποτε εκεί γιατί θα είναι ένα πολύ «εύφορο» περιβάλλον για μένα και θα με πάει ένα βήμα παραπέρα και ως άνθρωπο και ως καλλιτέχνη. Εκεί θα οργανώσω διάφορα δρώμενα αναδιαμορφώνοντας προηγούμενα πρότζεκτ όπως της Ιντερνετικής Αδελφότητας ή του Πειραματικού Πρωτοκόλλου.

Υπάρχει δεισιδαιμονία σήμερα;
Πιο πολύ από ποτέ. Ενεργοποιήθηκε νομίζω μέσα στις συνθήκες της πανδημίας. Ταυτόχρονα έγινε και μια στροφή προς κάτι το πνευματικό, ιδιαίτερα από τους τεχνοκράτες της Σίλικον Βάλεϊ, οι οποίοι με τη σειρά τους προσπαθούν να μεταφέρουν πρακτικές του διαλογισμού στα ψηφιακά τους περιβάλλοντα και στους κώδικες επικοινωνίας τους. Ολη αυτή την αναζήτησή τους την είδαμε να αποτυπώνεται στα βασικά πλέον συστατικά της γλώσσας των υπολογιστών: σύννεφο/cloud, χείμαρρος/torrent, ρεύμα/stream.

Πώς επινόησες τις δικές σου τελετουργίες;
Κάποια στιγμή δεν άντεχα άλλο τις οθόνες και το σύμπαν των υπολογιστών. Για να ξεφύγω λοιπόν από αυτά, άρχισα να ράβω. Πήγα μάλιστα και σε μια ομάδα στα Εξάρχεια, σε μια γυναικεία ομάδα που έραβαν καπιτονέ παπλώματα. Με έμαθαν να τα ράβω και τότε ήταν που άρχισα να διαβάζω τη θεωρία του Βίλχελμ Ράιχ για τον οργονίτη, οπότε δούλεψα πάνω στα υλικά αυτά και στις αντανακλάσεις της κακής ενέργειας.

Πιστεύεις ότι υπάρχει σωτηρία;

Είμαι τεκνο-ουτοπιστής. Υπάρχει πάντα σωτηρία. Θα γίνει κάτι που θα μας θεραπεύσει, θα έχουμε πράγματα τα οποία δεν θα καταναλώνουν ενέργεια. Θα υπάρχει πάντα η άλλη πλευρά του νομίσματος.