Τα πολλά πρόσωπα της θάλασσας

Ανταριασμένη, που σκάει πάνω στα βράχια με μανία τη μια στιγμή και την αμέσως επόμενη γαλήνια, που μοιάζει με μια τεράστια πλατεία για να φιλοξενήσει γιορτή και πανηγύρι. Σκοτεινή, μέσα στη νύχτα, να φωτίζεται από το λιγοστό φως που έχουν ως συντροφιά οι ψαράδες εν πλω, ή κάτω από το λαμπερό φως του ήλιου να αποκαλύπτει τις αμέτρητες αποχρώσεις της, κάτω από τα πέτρινα τόξα των παλιών αποθηκών διαμετακομίσεως στη βόρεια προβλήτα του λιμανιού της Ερμούπολης. Εκεί όπου ανεξαρτήτως της όψης της έχει αναδειχθεί χωρίς καμιά αμφιβολία ως η απόλυτη πρωταγωνίστρια καθώς αποτελεί το κυρίαρχο θέμα και στα 51 έργα ζωγραφικής που συνθέτουν την έκθεση «Θαλασσογραφίες» και τα οποία προέρχονται αποκλειστικά από τη με μακρά ιστορία αλλά και διαρκώς εμπλουτιζόμενη συλλογή της Τράπεζας της Ελλάδος – η έκθεση εγκαινιάστηκε το Σάββατο στην Πινακοθήκη Κυκλάδων, στην Ερμούπολη της Σύρου. Προσφέρει ένα ξεχωριστό ταξίδι στα νερά της ελληνικής ζωγραφικής από τον 19ο αιώνα έως σήμερα μέσα από τον χρωστήρα καταξιωμένων και άλλων λιγότερο γνωστών καλλιτεχνών, όπως το συνέλαβε και παρουσίασε με χρονολογικό άξονα και επιμέρους θεματικές ενότητες η επιμελήτρια της έκθεσης, ιστορικός τέχνης και επιστημονική υπεύθυνη και επιμελήτρια της συλλογής έργων τέχνης της Τράπεζας της Ελλάδος Χάρις Κανελλοπούλου, στο πλαίσιο της διοργάνωσης που φέρει την υπογραφή του Κέντρου Πολιτισμού, Ερευνας και Τεκμηρίωσης της ΤτΕ σε συνεργασία με τον Δήμο Σύρου – Ερμούπολης, υπό τον γενικό συντονισμό των Παναγιώτη Παναγάκη, Μάνου Κορδάκη, Νίκου Δουγέκου και Αλίκης Λεονταρίτη.

Σε «διακοπές», λοιπόν, πολλά από τα έργα της έκθεσης εγκατέλειψαν σε αρκετές περιπτώσεις τα γραφεία που κοσμούν, στην έδρα της Τράπεζας, στην καρδιά της Αθήνας (στο τετράγωνο που περιβάλλεται από τις οδούς Πανεπιστημίου, Εδουάρδου Λω, Σταδίου και Ομήρου), για να βρεθούν στην καρδιά των Κυκλάδων. Και πρώτα ορισμένα από εκείνα που συντροφεύουν καθημερινά τον διοικητή της ΤτΕ Γιάννη Στουρνάρα, ο οποίος και έσπευσε το Σάββατο το πρωί, πριν από τα επίσημα εγκαίνια, να τα δει τοποθετημένα σε ένα διαφορετικό πλαίσιο και πάνω στο μπλε φόντο που έχει ειδικά σχεδιαστεί για την έκθεση, όπως τα με αρχιτεκτονική δομή «Πανιά καϊκιών» του Πάρη Πρέκα και τα έργα του Ιωάννη Αλταμούρα «Καράβια», «Ιστιοφόρα», «Θαλασσογραφία» και «Εξω από το λιμάνι».

«ΝΥΧΤΕΡΙΝΗ ΦΑΝΤΑΣΙΑ». Η συννεφιασμένη – σε υπέροχους τόνους του γαλάζιου – ιμπρεσιονιστική ήρεμη θάλασσα του Νικόλαου Οθωναίου είναι εκείνη που υποδέχεται τον επισκέπτη της ξεχωριστής αυτής καλοκαιρινής έκθεσης. Την παράσταση ωστόσο κλέβει η «Νυχτερινή φαντασία» της Σοφίας Λασκαρίδου, με τα κύματα να σκάνε γεμάτα ένταση πάνω στον Κάβο της Κυράς, στη Λευκάδα, εκεί όπου ο θρύλος θέλει την ερωτική ποιήτρια Σαπφώ να αυτοκτονεί. Μια πιο προσεκτική ματιά μέσα στο νερό επιτρέπει να αποκαλυφθούν δύο απεικάσματα, δύο γυναικείες μορφές, που μοιάζουν να σχηματίζονται από το ίδιο το κύμα, ενώ στη δραματικότητα του έργου συμβάλλει ακόμη και η περίτεχνη κορνίζα του.

Ο «πατέρας» της ελληνικής θαλασσογραφίας Κωνσταντίνος Βολανάκης σαφώς και έχει την τιμητική του σε μια τέτοια έκθεση με έξι έργα του, τα οποία συνυπάρχουν με τα πιο αφαιρετικά ιστιοφόρα του Δημήτρη Γαλάνη και τα γραμμικά του Αλέξανδρου Κορογιαννάκη, ενώ το νήμα που πλέκεται γύρω από το υγρό στοιχείο και περιλαμβάνει όχι μόνο πλοία και καΐκια, αλλά και λιμάνια, παράκτιους τόπους, ηθογραφικές σκηνές, καρνάγια και εργάτες, στη συνέχεια οδηγεί από τη μικρή σε διαστάσεις αλλά εξαιρετικά δυνατή χρωματικά «Μονεμβάσια» με την υπογραφή του ανανεωτή της ελληνικής ζωγραφικής Κωνσταντίνου Μαλέα, τις ατμοσφαιρικές υδατογραφίες του Πάρη Πρέκα με θέμα την Αμοργό ή το Πυθαγόρειο της Σάμου, το αγκυροβολημένο «Κόκκινο Λίμπερτι» του Μιχαήλ Αξελού και τις «Σκουριασμένες λαμαρίνες» του Σωτήρη Σόρογκα ως τη «Θάλασσα» της Μαρίας Φιλοπούλου που αποχαιρετά τον επισκέπτη με μια πρόκληση – πρόσκληση να βουτήξει στα γαλανά νερά που έχουν αποτυπωθεί με εξαιρετικό τρόπο στον καμβά.

Η έκθεση συνοδεύεται από δίγλωσσο (ελληνικά – αγγλικά) πλήρως εικονογραφημένο κατάλογο, ο οποίος διανέμεται δωρεάν, ενώ διατίθεται και ψηφιακή παρουσίαση της έκθεσης στην ιστοσελίδα https://museum.bankofgreece.gr/thalassografies.