Μυστικά, ψέματα και επιστροφή με άδεια χέρια

Επιστρέφοντας το Σάββατο στην Ουάσιγκτον από την πρώτη του περιοδεία στη Μέση Ανατολή, ο αμερικανός πρόεδρος Τζο Μπάιντεν ερωτήθηκε αν μετανιώνει για τη φιλική «γρονθαψία» που είχε ανταλλάξει μία μέρα νωρίτερα στην Τζέντα με τον πρίγκιπα διάδοχο της Σαουδικής Αραβίας, Μοχάμεντ μπιν Σαλμάν. «Γιατί δεν μιλάτε για κάτι που να έχει σημασία; Θα απαντήσω με χαρά σε μια ερώτηση που να έχει σημασία» απάντησε στους δημοσιογράφους. Η ενόχληση που (δεν) έκρυβε αυτή η αντίδραση ίσως να αφορούσε την κόντρα που έχει ξεσπάσει με το Ριάντ για το κατά πόσο ο Μπάιντεν είπε ή όχι ξεκάθαρα στον MBS, από την αρχή κιόλας της συνάντησής τους, πως τον θεωρεί υπεύθυνο για τη δολοφονία του σαουδάραβα αντικαθεστωτικού δημοσιογράφου Τζαμάλ Κασόγκι εντός του σαουδαραβικού προξενείου στην Κωνσταντινούπολη το 2018. Ισως όμως να αφορούσε και το γεγονός ότι ο αμερικανός πρόεδρος επέστρεψε από την Τζέντα με άδεια χέρια, χωρίς να μπορεί να κάνει μείζονες ανακοινώσεις για μια αύξηση της παγκόσμιας παραγωγής πετρελαίου.

Ο Μπάιντεν ανέλαβε την προεδρία των ΗΠΑ αποφασισμένος να υιοθετήσει μια πολύ πιο αυστηρή στάση απέναντι στους απολυταρχικούς ηγέτες που τόσο αγαπούσε ο Ντόναλντ Τραμπ. Και – όπως επισημαίνει ο «Observer» – έτρεφε μια ιδιαίτερη εχθρότητα απέναντι στον πρίγκιπα Μοχάμεντ, τον φιλόδοξο 36χρονο που καθαίρεσε τον θείο του ώστε να γίνει διάδοχος του θρόνου, διεξήγαγε έναν καταστροφικό πόλεμο στην Υεμένη και κλείδωνε στη φυλακή ή σκότωνε τους επικριτές του. Προεκλογικά, στον απόηχο της αποτρόπαιας δολοφονίας του Κασόγκι, ο Μπάιντεν υποσχέθηκε να μετατρέψει τη Σαουδική Αραβία σε «κράτος-παρία». Μετεκλογικά, αρνήθηκε να μιλήσει απευθείας στον πρίγκιπα διάδοχο, προτιμώντας να επικοινωνεί με τον ασθενή πατέρα του, τον βασιλιά Σαλμάν. Λίγο αφότου εγκαταστάθηκε στον Λευκό Οίκο, έδωσε στη δημοσιότητα έκθεση των αμερικανικών υπηρεσιών πληροφοριών η οποία κατέληγε στο συμπέρασμα πως ο MBS ενέκρινε τη δολοφονία του Κασόγκι.

Το Ριάντ όμως είναι εδώ και δεκαετίες ένας από τους στενότερους στρατηγικούς εταίρους της Ουάσιγκτον για έναν λόγο που κανένας αμερικανός πρόεδρος δεν μπορεί να αγνοήσει. Και όταν πια ο πόλεμος στην Ουκρανία βύθισε στο χάος τις παγκόσμιες αγορές πετρελαίου, ο Μπάιντεν αναγκάστηκε να υποκύψει στο τραγούδι των σειρήνων από τα τεράστια αποθέματα πετρελαίου του βασιλείου.

Μπροστά, βέβαια, στην κριτική που δέχθηκε από τους υπερασπιστές των ανθρωπίνων δικαιωμάτων καθώς και τη χήρα του Κασόγκι, ο αμερικανός πρόεδρος δεν θα μπορούσε να αφήσει το επίμαχο θέμα ασχολίαστο. Φρόντισε λοιπόν να διαβεβαιώσει ο ίδιος τους δημοσιογράφους πως έθεσε ευθύς εξαρχής τον MBS ενώπιον των ευθυνών του για τη «σκανδαλώδη» δολοφονία του Κασόγκι. Μιλώντας ωστόσο στο Fox News, ο σαουδάραβας υπουργός Εξωτερικών, ο Αντέλ αλ Τζουμπεΐρ, δήλωσε πως «δεν άκουσε αυτή τη συγκεκριμένη φράση» από τον Μπάιντεν. Ο ίδιος περιέγραψε έναν διάλογο λιγότερο συγκρουσιακό όσον αφορά τα ανθρώπινα δικαιώματα, στη διάρκεια του οποίου η δολοφονία του Κασόγκι αναφέρθηκε εν τάχει. Από την πλευρά του, ο Αλί Σιχαμπί, ένας ειδικός που βρίσκεται πολύ κοντά στη σαουδαραβική κυβέρνηση, διαβεβαίωσε το Γαλλικό Πρακτορείο πως ο MBS επισήμανε στον Μπάιντεν «τη διγλωσσία των Αμερικανών, που κάνουν τόσο θόρυβο για τον Κασόγκι», ενώ επέτρεψαν την κακομεταχείριση των κρατουμένων στις διαβόητες φυλακές Αμπού Γκράιμπ του Ιράκ, και προσπαθούν τώρα «να υποβαθμίσουν τη δολοφονία της Σιρίν Αμπού Ακλέχ», της παλαιστινιοαμερικανίδας δημοσιογράφου του Αλ Τζαζίρα που σκοτώθηκε τον Μάιο στη Τζενίν της Δυτικής Οχθης ενώ κάλυπτε ισραηλινή επιδρομή. «Πέραν αυτής της ειλικρινούς ανταλλαγής απόψεων, η συνάντηση ήταν πολύ εγκάρδια» διαβεβαίωσε ο Αλί Σιχαμπί. «Οχι» απάντησε από την πλευρά του μονολεκτικά ο Μπάιντεν όταν ερωτήθηκε αν ο σαουδάραβας υπουργός Εξωτερικών λέει την αλήθεια για τη συνάντησή του με τον MBS.

Το ανοιχτό κενό και η ισραηλινή ομπρέλα
Συμμετέχοντας, στην Τζέντα, σε σύνοδο του Συμβουλίου Συνεργασίας του Κόλπου, ο αμερικανός πρόεδρος θέλησε να διαβεβαιώσει εννέα αρχηγούς κρατών της περιοχής – των έξι κρατών-μελών του Συμβουλίου (Σαουδική Αραβία, ΗΕΑ, Κατάρ, Ομάν, Κουβέιτ και Μπαχρέιν) καθώς και της Αιγύπτου, της Ιορδανίας και του Ιράκ – πως η χώρα του «δεν θα εγκαταλείψει» τη Μέση Ανατολή αφήνοντας «ένα κενό που θα μπορούσαν να γεμίσουν η Κίνα, η Ρωσία ή το Ιράν». Στην πραγματικότητα, όμως, τα κράτη του Κόλπου παραμένουν επιφυλακτικά όσον αφορά τις μακροχρόνιες δεσμεύσεις της Ουάσιγκτον, την οποία δεν θεωρούν πλέον ως μια αξιόπιστη ασπίδα έναντι του ιρανικού αντιπάλου τους. Η κυβέρνηση Μπάιντεν αφιέρωσε μεγάλο μέρος της ενέργειάς της, στον τομέα της εξωτερικής πολιτικής, αρχικά στην Κίνα, κατόπιν, από την έναρξη του πολέμου στην Ουκρανία και εξής, στη Ρωσία. Τώρα προσπαθεί να αντισταθμίσει αυτή την απεμπλοκή της με μια «ισραηλινή ομπρέλα», που θέλει το ισραηλινό κράτος να θέτει τη στρατιωτική και τεχνολογική ισχύ του στη διάθεση των κρατών που είναι έτοιμα να συμμαχήσουν μαζί του και να ενταχθούν σε μια αναδυόμενη περιφερειακή αμυντική συμμαχία εναντίον του Ιράν. Προς το παρόν, ωστόσο, το Ριάντ προτιμά να περιοριστεί σε ανεπίσημες σχέσεις με το Τελ Αβίβ, ενώ τα ΗΑΕ χρησιμοποιούν μια ρητορική πολύ πιο συγκρατημένη από τον νέο τους ισραηλινό σύμμαχο έναντι του Ιράν.

Θα μπορούσε, λοιπόν, να κριθεί αποτυχημένη η περιοδεία του Μπάιντεν στη Μέση Ανατολή και ειδικότερα η επίσκεψή του στη Σαουδική Αραβία; Η τελευταία διαθέτει τα δεύτερα μεγαλύτερα αποθέματα πετρελαίου στον κόσμο και είναι ο παραγωγός με τη μεγαλύτερη επιρροή στις τιμές του. Με τις υψηλές τιμές της βενζίνης να του κοστίζουν ακριβά δημοσκοπικά στις ΗΠΑ, ο Μπάιντεν επιχειρηματολόγησε στην Τζέντα υπέρ μιας μεγαλύτερης αύξησης της παραγωγής πετρελαίου από τις χώρες του ΟΠΕΚ, ώστε να αντισταθμιστεί η απώλεια της ρωσικής προσφοράς. «Εκανα το παν για να αυξήσω την παραγωγή για τις ΗΠΑ» διαβεβαίωσε ο ίδιος. Η μόνη υπόσχεση που έδωσαν δημοσίως οι Σαουδάραβες, ωστόσο, ήταν να αντλήσουν περισσότερο πετρέλαιο αν σημειωθούν ελλείψεις στην αγορά – αν και μπορεί να βγουν πιο καλοδεχούμενες ειδήσεις για τον αμερικανό πρόεδρο από τη σύνοδο του ΟΠΕΚ τον επόμενο μήνα.