Τα ζώα: ένα κεφάλαιο της τέχνης

Δημήτρης Τάρλοου

σκηνοθέτης, ηθοποιός

Για τον Βάσια

Γνωρίσαμε τον Βάσια ένα βραδάκι, αρχές καλοκαιριού, στην Πάτμο. Το μακρινό 2018. Μας απαίτησε. Με τα αφύσικα μακριά του χέρια, σχεδόν άνοιξε διά της βίας το κλουβί της ψυχής μας και εισήλθε για πάντα. Ριψοκίνδυνος, εραστής της κορυφής των δέντρων, των χωραφιών που χάσκουν δώθε – κείθε στου Λιόπεσι τα μέρη, των δρόμων χωρίς επιστροφή. Εμπηξε τα μυτερά του δόντια στα πιο τρυφερά φύλλα της ψυχής μας και μας μάτωσε βαθιά, ανηλεώς. Εγλειψε τις πληγές μας και τις γιάτρεψε. Μας κοίταξε βαθιά και μας τρυφέρεψε. Λείανε τα γρέζια της ύπαρξης. Γέμισε την καραντίνα της ζωής με προσμονή. Χώθηκε βαθιά στα χιόνια του αγαπημένου του κήπου κι έπαιξε με τη θύελλα. Ως γνήσιος Βάσιας, τσακώθηκε με τους πάντες πλην ενός – δύο ρακένδυτων φίλων της απολύτου αλητείας του, της απολύτου αρεσκείας του, της απολύτου αριστείας του, της μυστήριας επιλεκτικότητάς του. Ακουσε τους χτύπους της καρδιάς μας. Τους χτύπους της καρδιάς του καρπού μας. Προετοίμασε το έδαφος. Λείανε τα γρέζια της ύπαρξης. Ζέστανε το λίκνο που θα τη φιλοξενούσε. Την οσμίστηκε με λαχτάρα. Την περίμενε. Ευγνώμων. Αθώος. Με τους αθώους. Ενα πρωινό απέδρασε. Ιλιγγιωδώς. Οπως έζησε. Μείναμε με χέρια που πάλευαν να ανοίξουν ένα κλουβί παραβιασμένο για πάντα. Από αγάπη.

g

Δημήτρης Αγγελής

ποιητής

Ζωοφιλία, όχι ζωολατρία

Μία από τις προκλητικές ερωτήσεις που απευθύνω κάθε χρονιά στους μαθητές και στις μαθήτριές μου, γνωρίζοντας εκ των προτέρων ότι θ’ ανάψει έντονη συζήτηση, είναι αν τα ζώα έχουν ψυχή. Αφού απαντήσουν καταφατικά, τους εξηγώ ότι μπορεί να έχουν αισθήματα, διαίσθηση ή και ενσυναίσθηση, αλλά τουλάχιστον για τον χριστιανισμό η ψυχή συνδέεται με την ηθική συνείδηση και τον καταλογισμό της πράξης. Δεν μπορείς να καταδικάσεις ηθικά ένα λιοντάρι επειδή έφαγε έναν άνθρωπο, το έκανε και θα το ξανακάνει αν πεινάει – όσα συγκινητικά βιντεάκια κι αν κυκλοφορούν στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης για να μας ευαισθητοποιήσουν. Οι αντιδράσεις των μαθητών μετριάζονται, πάντως, μόλις πληροφορηθούν ότι έχω κι εγώ κατοικίδιο, ένα κουνέλι που λέγεται Χένρι – είμαι δηλαδή από τη δική τους μεριά.

Από τους μύθους του Αισώπου και την εύγλωττη όνο του Βαλαάμ ως τους μύθους του Λαφοντέν και την οργουελική Φάρμα των ζώων, τα ζώα αποτελούν τη συνηθέστερη αλληγορία για να μιλήσουμε παραδειγματικά για την ανθρώπινη συμπεριφορά. Επειδή όμως ο δυτικός πολιτισμός είναι θεμελιωμένος πάνω στον χριστιανισμό, αν εξετάσουμε τις ευαγγελικές παραβολές, υπάρχει μόνο μία που εμπλέκει ζώα (Ιω. 10, 1-18), όλες οι άλλες είναι ξεκάθαρα ανθρωποκεντρικές – και φυσικά δεν είναι αποδεκτή η μετενσάρκωση, όπου στους διάφορους κύκλους της μπορεί η ίδια η φύση του ανθρώπου να εναλλάσσεται με τη ζωώδη. Αν αναζητήσει κανείς μια φιλοζωική βιβλική παραίνεση, θα πάει πολύ πίσω, στην εντολή προς τους πρωτόπλαστους να εργάζονται και να φυλάσσουν τον παράδεισο, που έχει όμως ευρύτερη οικολογική σημασία, ή να προσφύγει σε μεταγενέστερα παραδείγματα αγίων, όπως ο Μόδεστος ή ο Σεραφείμ του Σάρωφ. Η αυξανόμενη λοιπόν σήμερα ζωολατρία, οι αντισπισιστικές θεωρίες (Ryder, Singer) που εξισώνουν όλες τις ζωντανές υπάρξεις και το αίτημα υποκειμενοποίησης των ζώων μέσω μιας διευρυμένης θεωρίας πολιτικών δικαιωμάτων (Donaldson-Kymlicka, Pelluchon) συνιστούν φαινόμενα μιας μεταχριστιανικής αλλά και μεταδιαφωτιστικής κοινωνίας, που έχει εξορίσει τον άνθρωπο από το κέντρο της. Κι αποτελούν εν μέρει εκδηλώσεις ενός κόσμου υπερβολικής απομόνωσης και μοναξιάς, που καλύπτει την ανάγκη του για τρυφερότητα και αγάπη όχι στον μονίμως αντιστεκόμενο άλλο, αλλά στο απολύτως εξαρτημένο, υπάκουο κατοικίδιο.

Είναι απολύτως θετικό, ασφαλώς, το ότι η ευημερία των ζώων πρωταγωνιστεί στη δημόσια συζήτηση. Η κατάργηση της βάναυσης εκμετάλλευσής τους, η προστασία των απειλούμενων από την «ανάπτυξη» βιότοπών τους, η εξάλειψη των κακοποιητικών συμπεριφορών προϋποθέτουν από μέρους μας μια ηθική ενεργοποίηση και μια πολιτική στάση δυναμική. Είναι όμως σαφές ότι στη ζωοφιλία το υποκείμενο εξακολουθεί να είναι ο άνθρωπος, αφού γνωρίζουμε, ήδη από τα Ηθικά Νικομάχεια, ότι φιλίες καθ’ υπεροχήν, στις οποίες ο ένας είναι ανώτερος σε δύναμη από τον άλλο, δεν μπορεί να υπάρχουν.

Οι υπερβολές στην αρχή κάθε αγώνα είναι αναμενόμενες. Χρειαζόμαστε πράγματι, και μάλιστα επειγόντως, έναν διαφορετικό τρόπο οργάνωσης του κόσμου μας, στον οποίο τα ζώα δεν θα είναι τα μόνιμα θύματα των επιλογών μας. Χρειάζεται κι εμείς να γίνουμε ηθικά περισσότερο ευαίσθητοι απέναντί τους. Ολα όμως με μέτρο.

g

Αντώνης Κέπετζης

ζωγράφος

Θα ήθελα να με ζωγραφίσουν να ταΐζω πουλιά

Πάντα υπήρχε ένα ζώο στο σπίτι, γάτα ή σκύλος, αν υπήρχε κήπος περισσότερα, έφτασα να ζητάω και γαϊδουράκι, αλλά δεν… Γλυφάδα, Παλαιό Φάληρο μ’ έναν γιγαντιαίο γερμανικό ποιμενικό στον κήπο που ιππεύαμε δύο παιδιά. Λέσβος, Αθήνα, γύριζα σαν σβούρα, ο πατέρας πολιτικός μηχανικός – Τσιγγάνος. Στο Καρπενήσι για οκτώ μήνες – 1948 – είχα δύο κότες και κόκορα, από το παζάρι στο Κρυονέρι. Πέντε σχολεία σε έξι χρόνια. Τα αδέσποτα γατιά, σκυλιά έχουν γράψει μαζί μας την ιστορία της Ελλάδας. Αδύνατον να μη μου τραβήξει το βλέμμα ένα κανελί σκυλί στον δρόμο όταν με κοιτάζει, λέγοντάς μου «πάρε με μαζί σου». Η γάτα Ξένια, 12 ετών, που έχω σήμερα, από τις μουριές του Je Reviens, μωρό, μας πήρε από πίσω με την ουρά κατάρτι και αγκυροβόλησε. Εδώ στο Μετς είναι σαν επαρχία, απέναντι είναι κεραμιδόγατα και από την Ηρώδου Αττικού, λίγα λεπτά από το Κολωνάκι^. άμα ζεις δεκαετίες κάπου, είναι ωραίο να είσαι κοντά σ’ όσους επιμένουν να ζουν από εμάς, τα προπολεμικά παιδιά!

Εδώ οι ακάλυπτοι δεν έχουν μεσοτοιχίες, αλλά μεταλλικά δικτυωτά και ενώνονται οι παλιοί κήποι. Eτσι πίσω στους κήπους, μέσα σ’ ευκάλυπτους, φοίνικες, συκιές, ελιές, χοροπηδούν κελαηδώντας κοτσύφια, καρδερίνες, αλλά και σπουργίτια, ενώ περπατάνε χελώνες. Το πρωί ταΐζονται με σπόρους και μαρούλια, που εκτοξεύουν από τα πάνω πατώματα σαν πυραύλους. Το θαύμα. Ο Mότσαρτ είχε πάντα κλουβιά με πουλιά και συχνά στα concerti για πιάνο, βιολί οι τρίλιες τους γίνονταν νότες, ο Βιβάλντι συνέθεσε το concerto «Η καρδερίνα». Τις μέρες μου αυτές, βαριές μετά τους ιούς, τις σκοτεινιάζει η δύστυχη Ουκρανία, όμως τα πουλιά που ξεφαντώνουν δίνουν μια φτερωτή συναυλία^. με συγκινούν οι Ουκρανοί που ξεριζώνονται, φεύγουν με ελάχιστα, αλλά ακόμα και οι χωρικοί παίρνουν μαζί τα ζώα τους. Βλέπεις σκυλιά, γατιά, φρόνιμα και με έκπληκτα μάτια, βλέποντας αυτό το χάος γύρω και ακούγοντας σειρήνες, βόμβες και πλάι πτώματα.

Είχα την τύχη να έχω οικογένειες που αγαπούσαν τα ζώα, τις τέχνες, και η Εύα, με δύο θετές πιανίστριες, την Ελένη και την Ηβη Πανά, διάσημη της prima vista δασκάλα και duo με τον Βύρωνα Κολάση βιολί. Μικρός έμαθα να ζωγραφίζω και ρωσικά από τη μεγάλη αδελφή της γιαγιάς, Ελένη Βάνια Σιφναίου, απόφοιτη Λογοτεχνίας του Πανεπιστημίου Λομονόσοφ, 1897, από τους πρώτους μεταφραστές του Τουργκένιεφ. Ετσι ήρθε η γνωριμία μου με την αξέχαστη σκυλίτσα Μουμού του μουγγού μουζίκου που βασάνιζε με τις ιδιοτροπίες της η «ιδιοκτήτριά» του, ώσπου τον έδιωξε κι αυτός πήρε τη Μουμού μαζί του, αγκαλιά, και πνίγηκαν στο ποτάμι. Το ίδιο και ένας ήρωας του Τενεσί Ουίλιαμς, ένας απόκληρος που τον διώχνουν από παντού και πνίγεται μαζί με τη γάτα του. Ζώα αγαπημένα στη ζωή μαζί και στον θάνατο. Μην ξεχάσω και τη μαϊμού του γυρολόγου ντυμένη στρατηγό, που πλάνταζα μικρός, διαβάζοντας το «Χωρίς οικογένεια» του Εκτορος Μαλό.

Οταν ήμαστε παιδιά, ό,τι και να πάθαιναν τα ζώα του Ντίσνεϊ στο Σινεάκ και παντού, ζωντάνευαν, ενώ τα είχαν ισοπεδώσει αυτοκίνητα και καταστροφές. Αυτός ευσπλαγχνικός πάντα τα ανάσταινε. Θυμάμαι με νοσταλγία ζωντανά ή μυθικά ζωάκια που συνομιλούσα μαζί τους, μέσα στη ζοφερή δεκαετία του 1939-49, ακόμα και εκείνο τον αντιπαθητικό Μάγκα της Πηνελόπης Δέλτα.

Θα σταματήσω να γράφω γιατί θα κατεβώ να ταΐσω την προστατευόμενή μου γάτα, στην οδό Μηνιάτη, που έδιωξαν δύο γριούλες 90 και 93 γιατί άκουσαν στην τηλεόραση πως τα βιζόν έχουν Covid-19. Τους είπα πως η γάτα δεν είναι βιζόν, μάταια^. πάντως η γάτα είναι καλά. Με λένε ζωγράφο των γάτων, αλλά κάνω και πουλιά. Θυμάμαι πάντα τον Βελάσκεθ με τα σκυλάκια του^. τον Γκόγια που σε μια πολυπρόσωπη σύνθεση, πίσω από ένα λοφάκι, προβάλλει ένα κεφαλάκι σκύλου, τις γάτες του Μπονάρ, την κατσίκα του Πικάσο. Εχω κάνει το πρόσωπό μου 20 ετών – σήμερα είναι στην Πινακοθήκη Ρεθύμνου. Με ζωγράφισε ο Τσαρούχης με φανέλα του Ολυμπιακού! Και ογδόντα ετών ο Στέφανος Δασκαλάκης^. χωρίς ένα ζώο συντροφιάς.

Θα ήθελα να με ζωγραφίσει ένας συνάδελφος, ας πούμε ο Τζιότο, να ταΐζω πουλιά, ή ο Λορέντζο Λότο, του οποίου ο ναύαρχος Ντόρια, με γυμνό κορμό, κοιτάζει απέναντί του έναν μαύρο γάτο!

Αλλά δεν συναντηθήκαμε, χάσαμε το τρένο του χρόνου.

g

Σωτήρης Σόρογκας

ομότιμος καθηγητής Ε.Μ. Πολυτεχνείου, ζωγράφος

Λατρεία και θαυμασμός για τα άλογα

Σαν άνθρωπος της πόλης, στην επικοινωνία μου με τη φύση – δένδρα, λουλούδια, ζώα – ένιωθα και νιώθω πάντοτε ένα είδος εκπλήξεως και θαυμασμού, όπως μπροστά σε ένα πρωτοφανέρωτο θαύμα.

Η πρόωρα ανθισμένη αμυγδαλιά ή το κόκκινο μιας παπαρούνας προσωποποιεί μέσα μου μια αινιγματική άνοιξη, σαν εικόνα του ίδιου του μυστηρίου της υποστάσεως του Θεού. Μακάρι να μπορούσα, καθώς οι άγιοι, να μην ξεχωρίζω με προτιμήσεις, και να αγαπώ τα πετεινά του ουρανού, τα άλογα, τα σκυλάκια ή τις γάτες του σπιτιού μας, χωρίς να απεχθάνομαι τα φίδια και τους σκορπιούς.

Θεωρώ αυτονόητη την αγάπη όλων μας για τα κατοικίδια, παρά το ότι παλιά έμεναν σχεδόν πάντοτε μόνο στον κήπο ή στην αυλή και όχι μέσα στο σπίτι.

Τα τελευταία χρόνια διαπιστώνει κανείς ότι σχεδόν σε κάθε διαμέρισμα υπάρχει κι ένα κατοικίδιο, όμοια με την εικόνα που έβλεπα στο Παρίσι στη δεκαετία του ’70. Σε ένα κείμενό μου για την Αθήνα, πριν από χρόνια, έγραφα ανάμεσα σε άλλα: «Στα σκοτεινά θεμέλια των πολυκατοικιών της, ζουν χιλιάδες άνθρωποι, μαζί με άλλους, περισσότερο “τυχερούς” στα εσωτερικά των “ακάλυπτων χώρων”, δηλαδή στα πλαϊνά τοιχώματα πηγαδιών, στοιβαγμένοι καθέτως και ακούγοντας, σε ώρες αναπαύσεως, οιμωγές σκύλων που ανέλαβαν να καλύψουν ανασφάλειες και ερημίες ψυχών».

Η σύγχρονη υπερβολική αγάπη, καθώς πιστεύω, για τα κατοικίδια είναι ένα περίεργο κοινωνικό φαινόμενο το οποίον βέβαια χρήζει διερευνήσεως. Σε έναν κόσμο ανίερο, βάναυσο, ιδιοτελή, εγωκεντρικό και εν απουσία οριζόντων, πώς φούντωσε τελευταία η στοργή και η τρυφερότητα για τα ζώα; Μήπως προέρχεται από την ανάγκη αναπλήρωσης μιας ανθρώπινης σχέσεως που όλοι μας τη γυρεύουμε εναγωνίως, αφού χάθηκε στην ερημία του πλήθους;

Η αμοιβαία αυτή σχέση αγάπης φυσικά και δεν αναιρείται. Δεν μένει όμως παρά να ευχηθούμε η σχέση αυτή να μην είναι υποκατάστατο της ζητουμένης, εκείνης των ανθρώπων, που επιτυγχάνεται δύσκολα, αφού χρειάζεται τον αμοιβαίο σεβασμό της ετερότητας του άλλου και την ακόμα δυσκολότερη άρνηση του εγώ ως δώρο και προσφορά, επίσης προς τον άλλο.

Η δική μου αγάπη για τα ζώα εστιάζεται περιέργως κυρίως στα άλογα, τα οποία μάλιστα λίγες φορές έχω συναντήσει από κοντά. Η αγάπη μου αυτή νομίζω ότι ξεκίνησε κοιτάζοντάς τα από εικόνες τους ή απ’ τη ζωφόρο του Παρθενώνα στην Πομπή των Παναθηναίων, την οποία κάποτε μελετούσα. Πήγα και στο Λονδίνο να δω κι εκείνα που άρπαξε ο Ελγιν. Θαυμάζω πάντοτε την εκπληκτική τους απόδοση στο μάρμαρο, τη σχεδιαστική τους τελειότητα, που αποτυπώνει επακριβώς ακόμα και τη θέση των φλεβών πάνω στο σώμα τους. Αν μελετήσεις την Πομπή αποκλείεται να μη λατρέψεις τα άλογα. Είχα διαβάσει και το έξοχο κείμενο του Σεφέρη για τους Δελφούς και την περιγραφή του για τον Ηνίοχο: «τα γκέμια στο δεξί χέρι που μένουν εκεί κουβαριασμένα, ενώ τα άλογα έχουν καταποντιστεί μέσα στο χάσμα του καιρού». Ετσι προσπαθούσα καιρό να σχεδιάσω κι εγώ ένα άλογο, αντάξιο του μύθου του, που θα προσπαθούσε να επικοινωνήσει με έναν παρελθόντα καιρό, ενώ ταυτόχρονα θα πηγαίνει μπροστά. Δεν ξέρω τι κατάφερα. Οι παραλλαγές του επίσης με γοήτευσαν για καιρό.

Τα αληθινά άλογα τα μελέτησα όσο καιρό συνόδευα την κόρη μου στην  ιππασία. Είχε μαζί τους μυστική και λατρευτική σχέση. Μου διηγείτο διάφορα περιστατικά της σιωπηλής επικοινωνίας τους. Κάποτε, σε μια επικίνδυνη στροφή ενός περιπάτου, της δημιουργήθηκε ένα αίσθημα κινδύνου, αλλά δεν είναι βεβαία, ακόμα και τώρα, αν η ανησυχία της αυτή διατυπώθηκε, έστω και ψιθυριστά, ή αν το άλογο το διαισθάνθηκε, αφού αυτομάτως μαρμάρωσε μένοντας ακίνητο, ως εικόνα της αληθείας του θαύματος. Λατρεύω και  θαυμάζω τα άλογα πιστεύοντας ότι σκέπτονται και αισθάνονται όπως εμείς.

g

Νίκος Δήμου

συγγραφέας

Ζώα συντροφιάς: Υποκατάστατα ή αναντικατάστατα

Οταν μιλάω ή γράφω για τα ζώα συντροφιάς συνήθως αρχίζω με τον Πλούταρχο, συνεχίζω με τον Κούντερα και τελειώνω με τον Ομηρο.

Αρχίζω με ένα περιστατικό που αφηγείται ο Πλούταρχος:

Οταν ο Ιούλιος Καίσαρ είδε κάποτε στη Ρώμη, μερικούς ξένους να κρατάνε αγκαλιά σκυλάκια και μαϊμουδάκια δείχνοντας πως τα αγαπάνε (εν κόλποις περιφέροντας και αγαπώντας) ρώτησε: Στη χώρα τους οι γυναίκες δεν κάνουν παιδιά; Κι έτσι (συνεχίζει ο Πλούταρχος) έδωσε ένα καλό μάθημα σαν ηγέτης, σε εκείνους οι οποίοι σπαταλούν σε ζώα, την τρυφερότητα και την αγάπη που υπάρχουν μέσα μας από τη φύση προοριζόμενες για τους ανθρώπους.

«Εις θηρία καταναλίσκοντας ανθρώποις οφειλόμενον». Να ήδη, σαφέστατα διατυπωμένη, η κυριότερη αντίρρηση στη ζωοφιλία. Ξοδεύουν στα ζώα, αυτό που χρωστάνε στους ανθρώπους.

Και το ζώο γίνεται «υποκατάστατο» – η κλασική εικόνα της γεροντοκόρης που δεν έκανε παιδιά και ταΐζει γάτες.

Ενώ εγώ (και ευτυχώς πολλοί άλλοι) θεωρούν το ζώο συντροφιάς «αναντικατάστατο» – που χωρίς αυτό θα φτώχαινε η ζωή μας.

Γιατί δεν είναι που αγαπούμε εμείς τα ζώα – μας αγαπάνε και αυτά. Ο σκύλος κάνει για τον άνθρωπο πράγματα που δεν θα έκανε ποτέ για άλλο σκύλο: Τον υπερασπίζεται μέχρι θανάτου. Τόσο η γάτα όσο και ο σκύλος συχνά μαραζώνουν και πεθαίνουν άμα λείψει ο άνθρωπός τους. Το ζώο προσκολλάται στον άνθρωπο, περισσότερο από ό,τι στο άλλο ζώο.

Θα μπορούσαμε λοιπόν να ισχυρισθούμε κάτι πολύ σημαντικό: πως η αγάπη του οικιακού ζώου για τον άνθρωπο είναι το ξεπέρασμα του εγωισμού από τη φύση. Ανοίγει τον δρόμο για άλλες μορφές αγάπης που θα εξελίξει ο πολιτισμός του ανθρώπου: Τη φιλία, τον έρωτα (που διαφέρει βέβαια από το απλό ένστικτο αναπαραγωγής), την αδελφοσύνη.

Αλλά τότε, αν η φύση δείχνει τον δρόμο της αγάπης μέσα από τα ζώα, πώς είναι δυνατό να συζητάμε αν είναι θεμιτό και σωστό να ανταποδίδουμε εμείς την αγάπη τους;

Σίγουρα όχι. Αγάπη σημαίνει: υπέρβαση του ορίου. Υπερβαίνεις το πιο σκληρό, το πιο βασικό όριο. Περνάς από το εγώ στο εσύ.

Amare est gaudere felicitate alterius – να αγαπάς σημαίνει να χαίρεσαι την ευτυχία του άλλου, έγραψε ο Leibnitz. Γιατί λοιπόν, αν περάσεις το πρώτο, το πιο δύσκολο όριο (του εγώ) να μην περάσεις και το πιο εύκολο, του ζωολογικού γένους;

Θα προχωρήσω όμως πάρα πέρα. Οχι μόνο το ζώο δεν είναι υποκατάστατο – αλλά για τον άνθρωπο είναι αναντικατάστατο. Η σύνδεση με αυτό προσφέρει κάτι που δεν μπορεί να το αντλήσουμε από αλλού. Ούτε από τη σχέση με άλλον άνθρωπο.

Για τον Μίλαν Κούντερα, στον οποίο χρωστάμε μια από τις βαθύτερες αναλύσεις της ζωοφιλίας (στο μυθιστόρημά του «Η Αβάσταχτη Ελαφρότητα του Είναι») η αγάπη ανάμεσα στο ζώο και τον άνθρωπο είναι ανώτερη από την αγάπη μεταξύ των ανθρώπων.

«… η αγάπη του άντρα και της γυναίκας» γράφει «είναι εξαρχής ενός είδους κατώτερου απ’ αυτό που μπορεί να είναι η αγάπη ανάμεσα στον άνθρωπο και στον σκύλο, αυτή η παραδοξότητα της ιστορίας που ίσως ο Πλάστης να μην την είχε προβλέψει».

Και ο Κούντερα αναλύει τα χαρακτηριστικά αυτής της αγάπης. Αδολη, εκούσια, καθαρή, ελεύθερη. Ειδυλλιακή. Η λέξη ειδύλλιο αναφέρεται στον Παράδεισο.

Γιατί το ζώο είναι αναντικατάστατο;

Πολλά χρόνια πριν από τον Κούντερα, είχα γράψει στο «Βιβλίο των Γάτων»:

Τα ζώα είναι αυτά που είναι:

Καθαρή φύση. Τίμια κοιτάνε,

κατάματα. Ο άνθρωπος, έξω από τη φύση

αναζητά.

Το ζώο είναι. Ο άνθρωπος γίνεται. Αν μπορεί.

Το ζώο είναι αναντικατάστατο διότι παρέχει στον άνθρωπο την επαφή με το καθαρό Ον. Μπορείτε να το ονομάσετε φύση ή παράδεισο.

Το ζώο ΕΙΝΑΙ. Απόλυτα, αυθόρμητα, τέλεια. Μια ύπαρξη πλήρης. Ο άνθρωπος, από τότε που γεύτηκε το δέντρο της Γνώσης, δεν είναι πλήρης. Διότι ξέρει πως θα πεθάνει.

Η γνώση του θανάτου και της φθοράς, υπονομεύει το ανθρώπινο ον. Το κάνει αβέβαιο, παροδικό, αμφίβολο. Δίπλα στον άνθρωπο, το κάθε ζώο είναι ένας βράχος σιγουριάς και τελειότητας.

Αν ρωτήσετε τους περισσότερους ζωόφιλους, τι τους ελκύει στα ζώα, θα σας μιλήσουν για τη σταθερότητα, την εμπιστοσύνη. Το ζώο, θα σας πουν, δεν σε προδίδει ποτέ.

Γιατί δεν προδίδει ούτε τον εαυτό του. Είναι αυτό που είναι. Ξέρει αυτά που ξέρει, απόλυτα. Δεν ταλαντεύεται. Δεν παλινδρομεί. Δεν αμφιβάλλει ούτε αμφισβητεί. Δεν έχει άγχος θανάτου ούτε ζωής. Και η αγάπη του είναι σταθερή και διαυγής.

Το πιο συγκινητικό περιστατικό που έχει ποτέ γραφτεί για συμπεριφορά ζώου, αριθμεί ηλικία τριών χιλιάδων ετών: Ο Αργος, ο σκύλος του Οδυσσέα, περίμενε είκοσι χρόνια να δει τον άνθρωπό του, για να ξεψυχήσει.

Εκεί και ο Αργος κείτονταν τσιμπούρια φορτωμένος

Και τότε, όπως μυρίστηκε κοντά του τον Οδυσσέα

κούνησε λίγο την ουρά, κατέβασε τ’ αυτιά του,

όμως δεν είχε δύναμη να τρέξει πια κοντά του.

Και ο σκληρός Οδυσσέας, έτοιμος για εκδίκηση, παραλίγο να προδοθεί. Κλαίει για πρώτη φορά (απομόρξατο δάκρυ). Ευθύς ως φεύγει, ο Αργος πεθαίνει.

Αργον δ’αυ κατά μοίρα λάβεν μέλανος θανάτοιο

αυτίκ’ιδόντα Οδυσύα εεικοστώ ενιαυτώ.

Μοίρα έχει και ο Αργος. Σαν τους ανθρώπους. Τον μαύρο θάνατο. Περίμενε είκοσι χρόνια. Πέστε μου μετά πως ο σκύλος έρχεται μόνο για το κόκαλο.

Αυτή τη σταθερότητα, αυτή την πίστη, σπάνια – ή ποτέ – δεν τη βρίσκεις σε άνθρωπο. Στο ζώο πάντα. Εκεί ισχύουν νόμοι ενός άλλου κόσμου.

Το κοντινό μας ζώο είναι ό,τι μας απόμεινε από τον παράδεισο. Από την κατάσταση της σιγουριάς, της αθωότητας και της απλότητας που κάποτε εγκαταλείψαμε.

Ηδη οι ψυχίατροι έχουν αποδείξει πως ένας τετράποδος σύντροφος είναι το καλύτερο αντίδοτο στο άγχος της ύπαρξης. Ο άλλος άνθρωπος δεν μπορεί να δώσει αυτό το αίσθημα του απόλυτα απλού. Ισως μόνο ένα βρέφος, που κι αυτό στην αρχή, είναι καθαρή φύση.

Ο Κούντερα έγραψε: «κανένα ανθρώπινο πλάσμα δεν μπορεί να κάνει σε ένα άλλο τη δωρεά του ειδυλλίου. Μόνο το ζώο μπορεί, επειδή δεν το έδιωξαν από τον Παράδεισο».

Να γιατί το ζώο είναι αναντικατάστατο.

Αποτελεί τον ομφάλιο λώρο που μας συνδέει με την αθώα και άδολη ύπαρξη, με τον αρχέγονο εαυτό μας, τις ρίζες μας. Κι όσο περισσότερο απομακρυνόμαστε από τη φύση, τόσο πιο πολύ θα μας χρειάζονται τα ζώα.