«Είμαστε πολύ επιφυλακτικοί απέναντι στη λαϊκότητα»

Οταν ο Γιάννης Καλαβριανός συζήτησε με τον Γιάννη Μόσχο, τον νέο καλλιτεχνικό διευθυντή του Εθνικού Θεάτρου το ενδεχόμενο συνεργασίας σε κάποια από τις καλοκαιρινές παραγωγές του οργανισμού, ο ίδιος δεν ένιωσε πως ένα έργο του Αριστοφάνη ή του Μενάνδρου όπως είχε αρχικά προταθεί, τον ενδιέφερε. Μόλις όμως ο Γιάννης Μόσχος επέστρεψε με την ιδέα της «Μήδειας» του Μέντη Μποσταντζόγλου ή Μποστ, τότε ο σκηνοθέτης αμέσως έδειξε ενδιαφέρον. Ετσι, ανέλαβε να παρουσιάσει τη συγκεκριμένη κωμωδία στις 8 και 9 Ιουλίου στο Αρχαίο Θέατρο της Επιδαύρου, ένα έργο γραμμένο σε δεκαπεντασύλλαβο, ο οποίος έγινε ο οδηγός του Γιάννη Καλαβριανού στη διαχείρισή του.

«Αφέθηκα στη γλώσσα. Είναι τόσο συγκεκριμένος ο κόσμος που φτιάχνει ο Μποστ μέσα από τη γλώσσα του. Αφησα λοιπόν τη γλώσσα να είναι ο πρωταγωνιστής και από εκεί να βγουν όλα τα αστεία και να μην προσπαθήσω να φορτώσω τις σκηνές με ιδεούλες», αναφέρει ο σκηνοθέτης μιλώντας στο «ΝΣυν». «Αυτό ζήτησα και από τους ηθοποιούς. Αναζήτησα δηλαδή συνεργάτες που να μπορούν να αντιληφθούν τα ελληνικά του Μποστ, πώς να παίξουν με τη λεπτή του ειρωνεία, να μην κάνουν χοντράδες, να είναι άνθρωποι συνολικά διαβασμένοι. Δηλαδή δεν μπορεί να παιχτεί ο Μποστ χονδροειδώς. Οσο κι αν παίζει με τη λαϊκότητα, και χρησιμοποιεί κάτι κοινό έχει φτάσει εκεί μέσα από μία τελείως άλλη πορεία. Μιλάμε για έναν άνθρωπο πολύγλωσσο, μορφωμένο, καλλιεργημένο οπότε δεν έφτασε εκεί μέσα από την απλότητα. Κατέκτησε την απλότητα μέσα από μια πορεία πολυπλοκότητας», συνεχίζει ο Γιάννης Καλαβριανός που στήνει την παράσταση με πρωταγωνιστές μεταξύ άλλων τους Γαλήνη Χατζηπασχάλη, Στέλιο Ιακωβίδη, Σταύρο Σβήγκο, Μαρία Κοσκινά και Θανάση Δήμου.

Η «Μήδεια» αποτελεί μια εκρηκτική κωμωδία για τη σύγχρονη πραγματικότητα αυτής της χώρας. Κι ας γράφτηκε πριν από τρεις δεκαετίες. «Ο Μποστ εντόπισε τα διαχρονικά κακώς κείμενα της ελληνικής πραγματικότητας. Ασχολήθηκε με την ημιμάθεια, κοροϊδεύει τη φιλαργυρία, τα μέσα που χρησιμοποιεί ο καθένας για να προχωρήσει στη ζωή του. Αυτά δεν ήταν ζητήματα του καιρού του. Ηταν πράγματα τα οποία μιλάνε στο διηνεκές στην ελληνική περίπτωση. Βέβαια, χρησιμοποίησε ως αφορμές επικαιρικά ζητήματα για να σχολιάσει αυτά τα διαχρονικά. Εμείς, δεν θελήσαμε να αντικαταστήσουμε, να βάλουμε καινούργια πράγματα αν και υπήρχαν πράγματα που πια δεν μιλάνε στο σήμερα, οπότε αυτά αφαιρέθηκαν. Από την άλλη, δεν θελήσαμε να αντικατασταθούν με αντίστοιχα σημερινά», δηλώνει ο δημιουργός.

ΧΩΡΙΣ ΤΑΜΠΕΛΑ. Προκειμένου να μπει όσο το δυνατόν περισσότερο στο πνεύμα του Μποστ, ο Γιάννης Καλαβριανός μαζί με τον θίασο έκανε μια μικρή πορεία στα κείμενά του, τα σκίτσα και τους πίνακές του κι αντιλήφθηκαν την ιδιαίτερη προσωπικότητά του. «Hταν αυτός ο τόσο αφοσιωμένος και εργατικός καλλιτέχνης που δεν μπορείς να το πιάσεις από πουθενά. Πάλεψε πάρα πολύ για να μην έχει μία ταμπέλα που να μπορούμε να τον κατατάξουμε κάπου και αυτό το πλήρωσε. Γιατί όταν δεν μπορείς να προσδιοριστείς με μια λέξη, δύσκολα πωλείσαι. Και έτσι τον Μποστ δεν τον αντιμετωπίζουμε με την εκτίμηση και με τη θέση που κατέχει στα ελληνικά γράμματα. Θεωρείται λίγο ένας λαϊκός ζωγράφος, ένας συγγραφέας που έγραφε σε δεκαπεντασύλλαβο. Είμαστε πολύ επιφυλακτικοί απέναντι στη λαϊκότητα», σχολιάζει ο σκηνοθέτης και συμπληρώνει. Ηταν ένας άνθρωπος πολύ αφοσιωμένος σε αυτό που έκανε. Το πάλευε πάρα πολύ, τον απασχολούσε το κάθε τι που έφτιαχνε. Ηταν πάρα πολύ τολμηρός. Δηλαδή έθιξε θέματα καθωσπρεπισμού και πατριαρχίας, ισότητας δικαιωμάτων στη δεκαετία του 1960 και τα έγραφε με μια τόλμη που τώρα αναρωτιέσαι πώς το έκανε. Μετά μου φαίνεται πάρα πολύ αθώος. Η προσέγγισή του σε τόσα πράγματα είναι τόσο καθαρή, δεν κάνει τον έξυπνο. Βρίσκει έναν τρόπο να σε κάνει να νιώσεις και εσύ αθώος. Ακόμα και οι αρνητικοί ήρωές του όπως η Μήδεια, δεν είναι εξυπνάκηδες, κακοπροαίρετοι, είναι σχεδόν παιδικοί, αφελείς. Αλλά με μια αφέλεια της έκπληξης προς τη ζωή, όχι της ανοησίας. Αντιμετωπίζουν τη ζωή έκπληκτοι και αυτό μου φαίνεται πάρα πολύ συγκινητικό σήμερα που όλοι είμαστε τόσο έξυπνοι και καταφερτζήδες και πολύ ξερόλες, ξαφνικά να βλέπεις έναν άνθρωπο ο οποίος θαμπώνεται με το θαύμα της ανθρώπινης ύπαρξης και με τις συμπεριφορές τις περίεργες».

Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, αντλώντας έμπνευση απ’ την αισθητική του δημιουργού της, η παράσταση προσπαθεί να προσεγγίσει την καθαρότητα της γελοιογραφίας του. «Η Μήδεια έχει έναν πολύ αρνητικό χαρακτήρα ως πρωταγωνιστή. Αλλά με μια μαεστρία ο Μποστ τον κάνει να φαίνεται συμπαθής, όχι βέβαια η πράξη της, αλλά δεν σου προκαλεί τρόμο. Λέει “με έχουν κουράσει αυτά τα παιδιά, καλύτερα να μην υπήρχαν”. Και είναι μια φράση που μπορούσες να την πεις πολύ εύκολα χωρίς αυτό να σημαίνει ότι είσαι ο χειρότερος άνθρωπος στον κόσμο. Το κάνει χοντροκομμένο, αλλά στην ουσία είναι με πολύ λεπτό τρόπο φτιαγμένο που μόνο να εκπλαγείς μπορείς. Δεν μπορείς να κακιώσεις ούτε να τρομάξεις. Εν τέλει νομίζω ότι είναι ένα έργο το οποίο φεύγοντας θα ήθελα να είναι ευφρόσυνο για τους θεατές», επισημαίνει ο Γιάννης Καλαβριανός.

Η ΕΠΙΔΑΥΡΟΣ ΑΛΛΙΩΣ. Η συγκεκριμένη παραγωγή αποτελεί το πρώτο έργο της νεοελληνικής δραματουργίας που κατεβαίνει για λογαριασμό του Εθνικού Θεάτρου στην Επίδαυρο, συνεισφέροντας έτσι στον δημόσιο διάλογο που έχει ανοίξει τα τελευταία χρόνια για το ρεπερτόριο του αρχαίου θεάτρου. «Ολα τα λύνει η πραγματικότητα. Βλέπουμε εκ του αποτελέσματος τελικά τι άλλο σηκώνει αυτό το θέατρο. Γιατί το θέατρο από μόνο του δεν λέει τίποτα. Είναι το οικοδόμημα και οι άνθρωποι που το κατοικούν εκείνη τη στιγμή. Οπότε και οι άνθρωποι πρέπει να πηγαίνουμε λίγο πιο ανοιχτοί. Να μην έχουμε στον νου μας πού βρισκόμαστε, περιμένοντας την επιβεβαίωση του χώρου. Γιατί ειδικά οι Ελληνες πηγαίνουμε αρκετά προετοιμασμένοι στην Επίδαυρο. Πρέπει να γίνουμε αντίστοιχα ανοιχτοί, όπως με άλλα θέατρα. Να πηγαίνουμε Επίδαυρο όχι με τόση σιγουριά και γνώση και ξέροντας τι είναι καλό και τι δεν είναι. Να είμαστε συνολικά ανοιχτοί στην έκπληξη που έτσι κι αλλιώς έχει μέσα της η ζωή. Ας είμαστε πιο έτοιμοι για τη σκανδαλιά», καταλήγει ο Γιάννης Καλαβριανός.

INFO

«Μήδεια» στις 8 και 9 Ιουλίου στο Αρχαίο Θέατρο Επιδαύρου στο πλαίσιο του Φεστιβάλ Αθηνών και Επιδαύρου (προπώληση εισιτηρίων εκδοτήρια Φεστιβάλ Αθηνών – Πανεπιστημίου 39, www.aefestival.gr, www.viva.gr, καταστήματα Public και public.gr)