Η διακριτική γοητεία της περσόνας

Είναι σχεδόν βέβαιο ότι ο περισσότερος κόσμος που ήξερε και εκτιμούσε τη δουλειά του Κωνσταντίνου Τζούμα είχε μια αγαπημένη σκηνή του από τις αρκετές ταινίες μα και τηλεοπτικές σειρές στις οποίες ο πειραιώτης ηθοποιός, που το περασμένο Σάββατο πέθανε σε ηλικία 78 ετών, είχε εμφανιστεί. Πενήντα πέντε τίτλοι ταινιών μικρού και μεγάλου μήκους, καθώς και τηλεοπτικών σειρών συνθέτουν την εργογραφία στον ελληνικό οπτικοακουστικό χώρο του Τζούμα – αναμφισβήτητα μία από τις πιο χαρακτηριστικές cult περσόνες του ελληνικού κινηματογράφου των τελευταίων 50 χρόνων.

Της συζύγου μου, για παράδειγμα, αγαπημένη είναι η σκηνή «στραπατσίρεν ντι γκεστάλντ» από το επεισόδιο «Θα τον φάω τον Παρασκευά» των «Απαράδεκτων» στο MEGA, όπου με το χαρακτηριστικό μα και τόσο αγαπητό σνομπ ύφος του ο Τζούμας ανέλυε (διαβάζοντας γερμανικά από το πρόγραμμα) ένα αβανγκάρντ «ακαταλαβίστικο» θεατρικό έργο που είχε δει με την παρέα των «αμόρφωτων» ηρώων της σειράς.

Η δική μου σκηνή – επιλογή που ενδεχομένως συμπίπτει με αρκετών άλλων – είναι από τη «Γλυκιά συμμορία» (1983) του Νίκου Νικολαΐδη, όπου ο Τζούμας υποδύθηκε τον μυστηριώδη φίλο της τετραμελούς παρέας των «αναρχικών» της ιστορικής πια αυτής ταινίας (Τάκης Μόσχος, Τάκης Σπυριδάκης, Δέσποινα Τομαζάνη και Δώρα Μασκλαβάνου). Σε μια σκηνή η παρέα τον επισκέπτεται σπίτι του και όταν η Τομαζάνη ετοιμάζεται να μπει τελευταία, εκείνος τη ρωτά και πάλι με μπλαζέ υφάκι «Τι γίνεται, Σοφία; Πώς πάει η επανάσταση;». Το τι απαντά η Τομαζάνη δεν είναι ακριβώς κάτι που μπορεί να γραφτεί σε έναν επικήδειο για τον Τζούμα, αν και είμαι βέβαιος ότι ουδόλως θα πείραζε τον ίδιο τον Τζούμα.

Γιατί τελικά έχω την αίσθηση ότι κατά κάποιον τρόπο σε αυτήν ακριβώς την ερώτηση αποτυπώνονται όλη η προσωπικότητα και η φιλοσοφία του Τζούμα. Πολιτικοποιημένος; Ασφαλώς και ήταν! Αλλά να μην τρελαθούμε κιόλας. Η ζωή είναι πολύ πιο πολύτιμη για να αναλωνόμαστε ή να φανατιζόμαστε χάνοντας την ουσία της στιγμής. Σε μία από τις δύο συνεντεύξεις που του είχα κάνει κατά τη διάρκεια των 25 χρόνων γνωριμίας μας τον είχα ρωτήσει ποιο ήταν το «μότο» του στη ζωή. «Να μη γίνεται θέμα» είχε απαντήσει.

ΤΑΙΝΙΕΣ. Ο Κ. Τζούμας έκανε το ντεμπούτο του στον κινηματογράφο το 1976 παίζοντας έναν παπά στο «Χάπι Ντέι» του Παντελή Βούλγαρη. Είχε μόλις επιστρέψει από τις Ηνωμένες Πολιτείες και ο Βούλγαρης τον είχε καλέσει ο ίδιος για να του προτείνει τον ρόλο. Θα συνεργάζονταν αργότερα στον «Ελευθέριο Βενιζέλο» αλλά και στο υποτιμημένο «Ακροπόλ». Βλέποντας τη φιλμογραφία του αντιλαμβάνεσαι ότι ο Τζούμας αποκτούσε στενούς δεσμούς με σκηνοθέτες που εκτιμούσε, γι’ αυτό και έπαιζε σε τόσες ταινίες τους. Ο Νικολαΐδης ήταν ένας από αυτούς· ο Τζούμας είχε παίξει ένα από τα «κουρέλια» του στο «Τα κουρέλια τραγουδάνε ακόμα», πριν από τη «Συμμορία». Ο Σταύρος Τσιώλης ήταν ένας άλλος: «Σχετικά με τον Βασίλη», «Ακατανίκητοι εραστές» και το κύκνειο άσμα του σκηνοθέτη, «Γυναίκες που περάσατε από εδώ». Ενα ακόμα παράδειγμα αποτελεί ο Νίκος Ζερβός. Ο Τζούμας έπαιξε σε αρκετές ταινίες του, ανάμεσα στις οποίες και η σούπερ cult «Ο δράκουλας των Εξαρχείων». «Ο Ζερβός είναι η παιδική χαρά του ελληνικού κινηματογράφου» μου είχε πει. «Μπαίνεις σε ταινία του και κάνεις Ο,ΤΙ θέλεις. Η τέλεια ψυχοθεραπευτική περίπτωση. Ολοι χαίρονται. Κανένα κόμπλεξ».

Ο Τζούμας μπορούσε να γίνει προκλητικός ή αιρετικός – κάτι που φάνηκε τόσο στη συγγραφική του δραστηριότητα («Πανωλεθρίαμβος», «Ως εκ θαύματος» – εκδ. Καστανιώτη) όσο και στη δουλειά του στο ραδιόφωνο του «Εν λευκώ» όπου με βιτριολικό χιούμορ σχολίαζε – κυρίως – τα κακώς κείμενα όχι μόνο της ελληνικής αλλά της διεθνούς επικαιρότητας. «Η ύπαρξή μου στον χώρο οφείλεται στα πολλά μου όχι» μου είχε αναφέρει και όταν του ζήτησα ένα παράδειγμα απάντησε: «Μού είπαν κάποτε να παίξω με την Αλίκη Βουγιουκλάκη στο “Βίκτωρ Βικτώρια”. Δεν ήθελα. Πώς ενώ μικρός την αρνιόμουν, στα σαράντα μου να τρέχω και να παίζω μαζί της, αφού δεν τη θεωρούσα και τίποτα σπουδαίο; Τελείως αντιεπαγγελματικό βέβαια». Πράγματι, ο Τζούμας έτρεφε μια βαθιά αντιπάθεια απέναντι στη «χρυσή» εποχή του εμπορικού ελληνικού κινηματογράφου: «Αναφορές μου δεν είναι ούτε ο Βέγγος, ούτε ο Χατζηχρήστος, ούτε οι ελληνικές κωμωδίες του ’60 που κατά τη γνώμη μου ήταν άθλιες και γελοίες. Σκεπτόμενοι βλάκες, δυσκοίλιοι, συγκαμένοι άντρες ή κάτι χαζοβιόλες ξανθιές που αγγιζόντουσαν με νάζι. Κι αυτές βαμμένες ξανθιές. Δεν είχα καμία σχέση με το ελληνικό σινεμά. Το χιούμορ του καφενείου και της γειτονιάς δεν με

ενδιαφέρει ΚΑΘΟΛΟΥ!».

Ομως ο σνομπισμός του ήταν γνήσιος και όχι δήθεν. Κάποτε, ενώ είχε παίξει σε διαφήμιση των χάμπουργκερ γνωστής αλυσίδας εστιατορίων ταχυφαγείας παραδεχόταν δημοσίως ότι δεν πατούσε το πόδι του σε αυτά τα εστιατόρια. «Μου αρέσουν τα πολύ καλά ρεστοράν. Επίσης ηδονίζομαι όταν είναι πανάκριβα. Μπορώ να φτάσω στον οργασμό αν για ένα ποτήρι νερό μού ζητήσουν ένα εκατομμύριο (δραχμές)». Αυτή τη στάση ακολουθούσε σε όλους τους τομείς της ζωής του γιατί «είχα πάντα όλα τα υπέρ και τα κατά του μεσογειακού ανθρώπου. Καλοκακομαθημένος. Και πολύ νευρικό παιδί. Μιζέριες. Στα φαγητά. Δεν μου άρεσαν οι μπάμιες γιατί είχαν μύξες, τα κολοκυθάκια γιατί είχαν γένια, τα φασολάκια γιατί είχαν κλωστές».