Περί φασισμού και άλλων δαιμονίων

Περί φασισμού και άλλων δαιμονίων

Ας φανταστούμε ένα είδος ιδεολογικού πειράματος. Να ρωτήσουμε δυο, τρεις, πέντε, δέκα ανθρώπους, διαφορετικών πολιτικών φρονημάτων και πεποιθήσεων, διαφορετικού κοινωνικού, οικονομικού και μορφωτικού στάτους αν μπορούν να πουν τι είναι σήμερα φασισμός. Το έκανα ανάμεσα σε φίλους. Στην αρχή, θεώρησαν ότι τους ρωτούσα το αυτονόητο. «Καλά, σιγά την ερώτηση» ήταν η πρώτη τους αντίδραση. Οταν όμως προσπάθησαν να απαντήσουν τη «σιγά την ερώτηση», μετά τις πρώτες λέξεις άρχισαν να κομπιάζουν. Είναι αυτό, βρε παιδί μου, που έχουν κάπως, κάπου στο μυαλό τους αλλά, πλέον, δεν μπορούν εύκολα να το αναγάγουν στα δεδομένα της εποχής. Και αν το κάνουν, μετερχόμενοι γνωστά και απαράλλαχτα τσιτάτα, στην πρώτη διευκρινιστική ερώτηση ψιλοκολλάνε. Εκτός βέβαια από εκείνους που «συνομιλούν» ακόμη με τον Ολυμπο που βροντάει, την Γκιώνα που αστράφτει, τα Αγραφα που μουγκρίζουν και τη στεριά που τρέμει και ουδείς πρόκειται να τους μετακινήσει από την ιδεολογική νιρβάνα τους.

Τι είναι λοιπόν ο φασισμός σήμερα; Πώς εκδηλώνεται, πού καταγράφεται. Ή έχει, απλώς, επικρατήσει η λέξη «φασίστας» ως βρισιά που, στην ουσία, δεν σημαίνει τίποτα; Το ψήφισμα της Ευρωπαϊκής Ενωσης, το 2019, περί ολοκληρωτισμών που εξίσωνε τον φασισμό και τον ναζισμό με τον κομμουνισμό και τον σταλινισμό, είχε προκαλέσει την οργή της εγχώριας Αριστεράς. «Το όραμα» σου λέει «το όραμα» αλλά έχω την εντύπωση ότι αυτό που ορίζεται ως φασισμός σήμερα αφορά περισσότερο πρακτικές και συμπεριφορές και λιγότερο, έως καθόλου ιδεολογίες.

Σύμφωνα με τη διαδικτυακή εγκυκλοπαίδεια, ο όρος «φασισμός» (συγκεκριμένα «φασιστικό κίνημα») εμφανίστηκε το 1915 στην ιταλική εφημερίδα «Il Popolo», για να περιγράψει μια πολιτική τάση που πρότεινε, εκτός από ριζοσπαστικές κοινωνικές και οικονομικές μεταρρυθμίσεις, την έμπρακτη βία και την υιοθέτηση της λεγόμενης «πολιτικής της πλατείας», ενώ παράλληλα εναντιωνόταν στον κλήρο, στον κοινοβουλευτισμό και την Αριστερά. Πλην της τελευταίας λέξης, η αναφορά προκαλεί συνειρμούς για το παρόν που, όποιος δεν τους βλέπει, μάλλον δεν θέλει να δει. Δεν θέλει να δει τον λαϊκισμό (απ’ όπου κι αν προέρχεται), την κατασκευασμένη «λαϊκή οργή», τη χειραγώγηση της κοινής γνώμης, τα στημένα κατηγορητήρια, τους τραμπουκισμούς και τη βία στα πανεπιστήμια από μειοψηφίες που δεν εκπροσωπούν τους φοιτητές, τη λάσπη στον ανεμιστήρα, τις μούτζες στη Βουλή παλαιότερα, την κατάληψη του δημόσιου χώρου, τις βαριοπούλες.

Με βαριοπούλα μάλλον έσπασαν, για άλλη μια φορά, το μνημείο των νεκρών της Μαρφίν (πιθανότατα αυτοί που ομνύουν στους «νεκρούς» της ΕΡΤ). Κι αυτό είναι μια ξεκάθαρη πράξη ωμού, μασίφ φασισμού. Χωρίς αστερίσκους. Μπορεί να αμφισβητείται αν όντως είχε πει ο Τσόρτσιλ ότι οι φασίστες του αύριο θα λέγονται αντιφασίστες, πάντως, όποιος και να την έχει πει, σε αυτήν την περίπτωση δικαιώνεται απόλυτα. Σκεφτόμουν μάλιστα ότι θα ήταν καλύτερα αυτό το μνημείο να έμενε έτσι. Βανδαλισμένο και σπασμένο από τους τραμπούκους φασίστες. Για να θυμίζει, με παραστατικό τρόπο, τι ακριβώς είναι ο φασισμός.

Η ιστορία της Ρενέ

Το θέμα για το δικαίωμα ή μη της συμμετοχής σε κολυμβητικούς αγώνες αθλητριών που έχουν υποστεί φυλομετάβαση μου θύμισε μια εξαιρετική τηλεταινία, το Second Serve, από τα βάθη της δεκαετίας του 1980, με πρωταγωνίστρια τη Βανέσα Ρεντγκρέιβ (η ερμηνεία της τής χάρισε υποψηφιότητα για Χρυσή Σφαίρα και Emmy Α’ γυναικείου ρόλου) την οποία συστήνω ανεπιφύλακτα. Αναφέρεται στη ζωή της Ρενέ Ρίτσαρντς που γεννήθηκε το 1934 στο Κουίνς της Νέας Υόρκης ως αγόρι με το όνομα Ρίτσαρντ Ράσκιντ. Διακρίθηκε από νωρίς στο τένις και έως το 1960 είχε συμμετάσχει πέντε φορές στο USA Open. Παρότι από μικρός ένιωθε εγκλωβισμένος στο αντρικό σώμα του (του άρεσε να ξυρίζει τα πόδια του και να φορά τακούνια), παντρεύτηκε και απέκτησε μια κόρη. Σε ηλικία 41 ετών έκανε επέμβαση αλλαγής φύλου και διεκδίκησε να επιστρέψει στο άθλημα, συμμετέχοντας σε γυναικείους αγώνες.

Ανεξάρτητα από την πολυπλοκότητα του θέματος, η ερμηνεία της Ρεντγκρέιβ που υποδύεται και τον Ρίτσαρντ και τη Ρενέ είναι αριστούργημα.