«Τα αστυνομικά ήταν οικογενειακή μας μανία»

Στο αρχείο των προσωπικών του αναμνήσεων υπάρχει το σπίτι των θείων του στο Νέο Μαρούσι. Το μέρος όπου το καλλιτεχνικό ζεύγος των Νίκου Κεσσανλή και Χρύσας Ρωμανού δημιούργησε το σπίτι και εργαστήριό του ήταν για τον Δημήτρη Τσουμπλέκα τόπος μιας τελετουργίας περάσματος. Ο τόπος της παιδικής ανεμελιάς που εξελίχτηκε σε πεδίο καλλιτεχνικής του ωρίµασης. Αυτήν τη διαδικασία τη συγκέντρωσε στον «Αμαζόνιο». Σε μια ιδιότυπη έκθεση – αφήγηση στην οποία ο εικαστικός φωτογράφος ανασύρει βιώματα για να τα συνθέσει σε προσωπικό έργο εντός του οικογενειακού του χώρου. Οι απόντες από τη ζωή καλλιτέχνες συγγενείς του είναι παρόντες μέσα από το βλέμμα του στο σύνολο των έργων του. Η διαδρομή του από τις σπουδές σκηνοθεσίας στη δημοσιογραφική ενασχόληση, στη φωτογραφική πρακτική και στην αναλυτική γραφή του προετοίμασε αυτό το ταξίδι του σύγχρονου καλλιτέχνη και τον διάλογό του με τους σπουδαίους προγόνους του. Καθισμένοι μπροστά στη μισοάδεια πισίνα με τα νούφαρα και τα θολά μαύρα νερά συζητάμε για φωτογραφικά πορτρέτα ως θραύσματα του βιογραφικού του που ξεκίνησαν στις αρχές της δεκαετίας του ’90 ως συνεργάτη του «Ταχυδρόμου». Το έργο του αφορά τη σχέση ιδιωτικού και δημόσιου και πώς το περιβάλλον μας, ατομικό όσο και συλλογικό, διαμορφώνει την προσωπική και την κοινωνική εμπειρία. Το τοπίο, κυριολεκτικά και μεταφορικά, κυριαρχεί στην πρακτική του.

«Δεν είναι το καλύτερό μου τα πορτρέτα. Θέλει ένα επικοινωνιακό ταλέντο. Δεν είμαι ο πιο επικοινωνιακός. Ζορίζομαι. Δεν το έχω κάνει καλλιτεχνικά, μόνο κάτι ιδιόμορφα πράγματα σε δικούς μου ανθρώπους. Οσον αφορά τα περιοδικά, οι απαιτήσεις είναι συγκεκριμένες από την πλευρά του εντύπου και εκείνου που φωτογραφίζεται. Πάντα έκανα σε φυσικούς χώρους, όχι σε στούντιο. Οταν ξεκίνησα στον “Ταχυδρόμο”, με ενδιέφεραν κάποια από τα πορτρέτα».

Εχεις κάποια πρόσωπα που να θυμάσαι τη στιγμή που τα φωτογράφισες;

Αυτό που μετράει είναι η απόσταση, όταν ανακαλύπτεις ύστερα από χρόνια ένα πορτρέτο. Ενα τέτοιο πορτρέτο είναι ο Μιχάλης Κατσαρός σε ένα ντάινερ στο Σύνταγμα, το πρώτο με μπέργκερ, πατάτες και μιλκ σέικ. Ο Κατσαρός πήγαινε εκεί και έγραφε. Εγώ πήγαινα με τους φίλους μου και τρώγαμε λυσσασμένοι μπέργκερ. Εχει πολύ ενδιαφέρον που τον είχα βγάλει στο μαγαζί, στο υπόγειο που ήταν οι τουαλέτες και ήταν καταπληκτικό τοπίο. Γιατί υπήρχαν φθόρια, μωσαϊκά, ένας μεγάλος χώρος και κάποιες κολόνες από φελιζόλ, αρχαιοελληνικές. Κάποιος τις είχε παρατήσει από θεατρικό σκηνικό. Δεν ήταν συμβατικό πορτρέτο γιατί δεν ήταν συμβατικός άνθρωπος.

Αλλος ή άλλη μη συμβατικοί;

Η Ρούλα Πατεράκη. Τρομερά πειθαρχημένη, βγήκε πολύ γρήγορα. Είναι πολύ συνειδητοποιημένη και πήγε εύκολα.

Δεν έχουν ανασφάλεια οι γυναίκες ηθοποιοί μπροστά στον φακό του φωτογράφου;

Εχω φτύσει αίμα με ορισμένες. Το καταλαβαίνω πάντως. Είναι κομμάτι της δουλειάς τους που θεωρούν ότι πρέπει να το ελέγξουν. Δίκιο έχουν.

Ο δικός σου τρόπος και δρόμος στη φωτογραφία πότε ήρθαν;

Εγινε παράλληλα με τη δουλειά στον «Ταχυδρόμο», όπου με σύστησε ο Τάσσος Βρετός εκεί από τη σχολή του Σταυράκου. Εμεινα μέχρι που πήγα Στρατό. Υποτίθεται ότι θα έκανα κινηματογράφο, αλλά κόλλησα με τη φωτογραφία. Την αντιμετώπισα όμως πολύ συγκεκριμένα, με ενδιέφερε η σκηνοθεσία, η αφήγηση. Πριν από αυτό είχα ξεκινήσει με τη δημοσιογραφία, γράφοντας για πολιτιστικά.

Τι σου έκανε κλικ τότε στη δημοσιογραφία;

Ηταν ωραίο που έκανα φωτογραφία και έγραφα κείμενα. Εκανα κάτι σαν art direction, αλλά δεν υπήρχε σαφής προσδιορισμός της δουλειάς αυτής. Εννοείται ότι μου είχε περάσει η ιδέα να κάνω περιοδικό δικό μου. Εκανα μία έκδοση σαν περιοδικό, μία εκδοχή από τα «Δωμάτια Τέχνης» του Καπάτου. Σκάναρα σελίδες γκλόσι περιοδικών τέχνης, από αυτές που αναφέρονταν σε θέματα γύρω από το χρηματιστήριο της τέχνης. Εβγαλα από αυτές τις σελίδες τις φάτσες και τις αντικατέστησα με τη δική μου. Ηταν ένα χιουμοριστικό σχόλιο για την επιτυχία. Εκανα και ένα κεντρικό κείμενο με κολάζ κειμένων, ήταν σαν θεατρικό, σαν συνέντευξη.

Η φήμη έφαγε τα περιοδικά;

Και την τέχνη. Ολο αυτό το χρηματιστήριο στα 90s με τους σταρ καλλιτέχνες ήταν πολύ εύκολο και ήταν αρκετά αστείο αν το δεις από μια απόσταση. Και βλέποντας τι συμβαίνει τώρα, αρκετά δυσάρεστο αν το δεις με όρους κοινωνικούς. Για να έχεις αναγνώστες πρέπει να ασχολείσαι με διασημότητες. Τώρα ήρθαν και τα σόσιαλ, μετράνε τα likes και οι followers στο Instagram και ξέφυγε όλη η διαδικασία. Αυτό με τις Καρντάσιαν δεν το καταλαβαίνω γιατί συμβαίνει. Αλλά και στο εγχώριο έδαφος μπορώ να πω ότι πλέον οι διαφημιστικές εταιρείες προσλαμβάνουν φωτογράφους βάσει των followers που έχουν. Μου φαίνεται αέρας κοπανιστός όλο αυτό.

Η σχέση σου με τη διαφήμιση ήταν καλή;

Δούλεψα σε εταιρεία branding με στρατηγικό σχεδιασμό, ήταν ενδιαφέρον, σαν art direction. Δεν ασχολήθηκα με τη σκληροπυρηνική διαφημιστική φωτογραφία.

Πώς έφτασες στον «Αμαζόνιο»;

Η συγκεκριμένη περιοχή είναι ένα μέρος που το ξέρω από πολύ μικρός. Η περιοχή ήταν ημιαγροτική και δεν υπήρχε τίποτα στις αρχές του ’70. Χωράφια, αμπέλια, ελιές, δύο μαρμαράδικα, ένα καφενείο, η εκκλησία και τρία σπίτια. Ερχόμασταν εδώ όταν το κληρονόμησε ο Νίκος. Ανεβαίναμε Σαββατοκύριακα, διακοπές, καλοκαίρια. Πριν είκοσι, είκοσι πέντε χρόνια πέρναγα εδώ τα Σαββατοκύριακα και μέρος των σχολικών διακοπών. «Πάμε στο χωριό», έλεγε ο παππούς μου, λίγο ειρωνικά, μάλλον. Αλλά για μένα αυτό ακριβώς ήταν. Το χωριό μου. Εικόνες εξοχής, στρωματσάδα το καλοκαίρι, ποδήλατα, χώμα, η ρεματιά, δέντρα για σκαρφάλωμα, παιδιά διαφορετικά από εκείνα της πόλης. Και σαφώς περισσότερα, μια και η Πλάκα αριθμούσε μετά βίας τρεις συνομηλίκους μου. Το αγαπούσα πολύ. Ηταν η επαφή μου με τη φύση, εδώ οι παιδικοί μου φίλοι. Ηταν παράδεισος. Οταν γύρισαν ο Νίκος και η Χρύσα το ’81 από το Παρίσι, άρχισαν να φτιάχνουν το εργαστήριο. Μια ελληνική πρωτόγονη κατάσταση αρχικά. Σταδιακά ο Νίκος άρχισε να χτίζει μόνος του μαζί με έναν εργάτη. Οταν δεν ζωγράφιζε, έχτιζε. Με μια πηγαία αρχιτεκτονική, με αλλεπάλληλες προσθήκες. Το σπίτι και το κτήμα, ό,τι απέμεινε μετά τον θάνατό τους έμεινε σε εμένα και την αδελφή μου. Οταν με την Αμάντα (σ.σ.: τη συγγραφέα Αμάντα Μιχαλοπούλου) και την κόρη μας γυρίσαμε από το Βερολίνο, στην αρχή της κρίσης, άρχισα να δουλεύω με διάθεση παιδικής εξερεύνησης τις φωτογραφίες μου στον χώρο: μνήμες από την παιδική ηλικία, εγκατάλειψη, φθορά, το πένθος, μελαγχολία, εντροπία. Αρχισα να δουλεύω με το τοπίο και μετά να μαζεύω υλικά από τον χώρο. Υπολείμματα από το ατελιέ, τελάρα, τοιχάκια, εργαλεία, πινέλα, πράγματα από τον κήπο, φλούδες δέντρων, ξερά φύλλα, μαρμαράκια από το ποτάμι. Επαιζα με την ιδέα της νεκρής φύσης, του memento mori. Στο ατελιέ, πάνω σε ένα τραπεζάκι έστρωσα ένα άσπρο σεντόνι και άρχισα να τοποθετώ διάφορα αντικείμενα, να φτιάχνω κάποιες νεκρές φύσεις για να τις φωτογραφίσω. Σταδιακά εξελίχθηκαν σε γλυπτικές συνθέσεις. Συναρμογές αντικειμένων που αποκτούσαν ενδιαφέρον και σταθερότητα, αποκτούσαν ύπαρξη.

Σε ενδιέφερε η εικόνα τους μέσω της φωτογραφίας ή ως αντικείμενα;

Οσο οι συνθέσεις γίνονταν πιο συγκεκριμένες, περνώντας από τα objets trouvés σε συναρμογές, τόσο μπλεκόμουν με την ιδέα του σημείου θέασης. Μπήκε ο προβληματισμός της διαμεσολαβημένης απόδοσης της ματιάς του φωτογράφου ή το ίδιο το αντικείμενο. Ο διάλογος συνεχίζεται. Αν θα έπρεπε να υπάρξουν αυτές οι συνθέσεις ως φωτογραφίες, να ερμηνευθούν με την κάμερα ή να σταθούν στον χώρο και να αφεθούν στο βλέμμα των θεατών. Να υπηρετήσουν την όραση ή κατά κάποιον τρόπο την αφή. Ολη αυτή η διαδικασία κράτησε επτά χρόνια και κατέληξε στην έκθεση αυτή. Υπήρχε προβληματισμός αν μεταφέρεται σε άλλο χώρο ή έχει νόημα η συγκεκριμένη ατμόσφαιρα και η ενέργεια του χώρου. Εχει νόημα επειδή έφτιαξα την εγκατάσταση που λέω «Το Δάσος».

Μοιάζει με έγκλημα στον Μισισιπή.

Επαιζαν στο μυαλό μου αυτές οι εικόνες όταν δούλευα. Αλλά υπάρχει μια ηρεμία, γιατί δεν είναι απειλητική η ατμόσφαιρα του ελληνικού τοπίου. Το βίντεο το ξεκίνησα με την ιδέα να κάνω προβολή σε άλλο χώρο. Με έπεισε η Κατερίνα Γρέγου (σ.σ.: διευθύντρια του ΕΜΣΤ) να δείξουμε εδώ τον χώρο. Το βίντεο εξελίχθηκε πέρα από απλή καταγραφή. Εβγαλε αφηγηματικές ποιότητες, με συρραφή κειμένων από Εντγκαρ Αλαν Πόε, Κόνραντ, Μπρούνο Σουλτζ, Ενρίκε Βίλα Μάτας. Κάπως έτσι προέκυψε και το βίντεο στην πισίνα.

Και η πισίνα τι ρόλο παίζει; Τόπος εγκλήματος;

Υπήρχε μια στέρνα και ένα αστείο σιντριβάνι με χρυσόψαρα. Η πισίνα ήταν τελευταία προσθήκη από τον Νίκο. Είναι πολύ βαθιά. Ενας άλλος τόπος εγκλήματος. Ολο μαζί έχει σκοτεινές, ανησυχητικές πλευρές. Τα αστυνομικά ήταν οικογενειακή μας μανία. Διαβάζαμε όλοι. Μέσα το σπίτι είναι γεμάτο από αστυνομικά και ανταλλάσσαμε διαρκώς βιβλία μεταξύ μας.

Ποιος είναι ο αγαπημένος σου;

Ξεκίνησα στα 14 να διαβάζω Αγκαθα Κρίστι, αλλά τώρα ξαναγύρισα σε πολύ κλασικά. Διαβάζω με ευχαρίστηση Κόναν Ντόιλ, φυσικά Πόε, Ντάσιελ Χάμετ, Τσάντλερ. Και Καμιλέρι που μου τον κόλλησε η μητέρα μου. Οταν ταξιδεύω, πάντα ψάχνω αστυνομικά για να μάθω τον τόπο. Γεωγραφικά είμαι του Νότου, δεν τους πολυαντέχω τους Σκανδιναβούς. Δεν μπορώ τον σαδισμό τους. Με ενδιαφέρει το αλλόκοτο, η φρίκη, το γκραν γκινιόλ, ο τόπος. Βέβαια ο ασιατικός σαδισμός στα αστυνομικά είναι αισθητικοποιημένος. Πολύ καθαρός.