Τα άγνωστα σκίτσα του Φραντς Κάφκα

Το έτος 2019 έφερε μια συγκλονιστική ανακάλυψη: εκατοντάδες σχέδια του συγγραφέα Φραντς Κάφκα (1883 – 1924) βρέθηκαν σε μια ιδιωτική συλλογή που για δεκαετίες ήταν απρόσιτη. Μέχρι τότε μόνο μερικά από τα σχέδια του Κάφκα ήταν γνωστά. Αν και ο Κάφκα είναι διάσημος για το γραπτό του έργο, τα σχέδιά του είναι απόδειξη του διπλού ταλέντου του, όπως το διατύπωσε ο φίλος του και σωτήρας του λογοτεχνικού έργου του Μαξ Μπροντ. Τα σχέδια του με μελάνι πάνω σε χαρτί είναι γεμάτα συναρπαστικές φιγούρες που μεταβαίνουν από το ρεαλιστικό στο φανταστικό, το γκροτέσκο, το παράξενο και το καρναβαλικό. Σήμερα τα σχέδια του Κάφκα, τα περισσότερα από τα οποία δεν τα έχουμε ξαναδεί, δημοσιεύονται από το Yale University Press στην έκδοση «Franz Kafka: The Drawings», που επιμελήθηκε ο Andreas Kilcher και συμπληρώνεται με κείμενα των Pavel Schmidt, Judith Butler, Kurt Beals. Δημοσιεύονται για πρώτη φορά στα αγγλικά και συγκεντρώνονται με τα γνωστά έργα του σε έναν πλήρη κατάλογο περισσότερων από 240 εικονογραφήσεων που αναπαράγονται έγχρωμα.

Στα φοιτητικά του χρόνια, από το 1901 ως το 1906, στο Γερμανικό Πανεπιστήμιο της Πράγας, ο Κάφκα παράλληλα με τις πρώτες του προσπάθειες ως λογοτεχνικού συγγραφέα ασκήθηκε στο σχέδιο, παρακολούθησε μαθήματα σχεδίου, διαλέξεις ιστορίας της τέχνης και προσπάθησε να αποκτήσει σχέσεις με τους καλλιτεχνικούς κύκλους της Πράγας.

Τα σχέδιά του, τα οποία εκτέλεσε προφανώς με σοβαρή πρόθεση, δεν του φάνηκαν ότι άξιζαν να διατηρηθούν. Ωστόσο, είχαν μεγάλη απήχηση στον φίλο του Κάφκα, Μαξ Μπροντ, ο οποίος δοκίμαζε τις δυνάμεις του στο σχέδιο και υποστήριζε σύγχρονους καλλιτέχνες συλλέγοντας επιλεκτικά τα έργα τους. Ο Μπροντ διατήρησε τα δικά του έργα τέχνης και τα έργα που συνέλεξε, καθώς και τα σχέδια του Κάφκα, για το υπόλοιπο της ζωής του.

Σε ένα παράρτημα στο βιβλίο του «Franz Kafkas Glauben und Lehre» (Η πίστη και η διδασκαλία του Φραντς Κάφκα, 1948) ο Μπροντ γράφει: «ο Κάφκα ήταν ακόμη πιο αδιάφορος, ή ίσως καλύτερα πιο εχθρικός για τα σχέδιά του παρά για τη λογοτεχνική του παραγωγή. Οτιδήποτε δεν έσωσα, καταστράφηκε. Τον έβαλα να μου δώσει τα “σκαριφήματά” του και έτσι τα έσωσα από το καλάθι των αχρήστων».

Ο Κάφκα στη διαθήκη του το 1921 αναφέρθηκε όχι μόνο στα «γραπτά» του, αλλά και στα «σχέδιά» του, ζητώντας ωστόσο να καταστραφούν και τα δύο: «Αγαπητέ Μαξ, το τελευταίο μου αίτημα: όσα ημερολόγια, χειρόγραφα, γράμματα από εμένα ή άλλους, σχέδια κ.λπ. βρεις ανάμεσα στα πράγματα που αφήνω πίσω μου (βιβλιοθήκη, λινοθήκη, το γραφείο στο σπίτι ή όπου αλλού τα βρεις μπροστά σου), παρακαλώ κάψε κάθε κομμάτι του χωρίς να το διαβάσεις και κάνε το ίδιο με οποιαδήποτε γραπτά ή σχέδια έχεις ή μπορεί να αποκτήσεις από άλλους για λογαριασμό μου. Δικός σας, Φραντς Κάφκα».

Ο Μπροντ αρνήθηκε να πραγματοποιήσει αυτή την πράξη. Αντίθετα, διατήρησε τα σχέδια καθώς και τα λογοτεχνικά χειρόγραφα για το υπόλοιπο της ζωής του, όσο το δυνατόν πιο ευσυνείδητα.