«Μια ευαίσθητη ματιά, ανικανοποίητη»

Σημείο αναφοράς για το ελληνικό underground και ειδικά την πανκ ροκ σκηνή των 70s-80s ήταν η σειρά των φωτογραφιών του «Ροκ ημερολόγια» που είχαν κυκλοφορήσει το 1984 από τις εκδόσεις Οδυσσέας. Πριν από αυτά ο Γιώργος Τουρκοβασίλης είχε βρεθεί στο Παρίσι, όπου από το 1969 ήταν ο προσωπικός φωτογράφος και πολυετής βοηθός του Γιάννη Τσαρούχη. Εκείνος τον είχε προσλάβει για να φωτογραφίζει μοντέλα και σκηνές που χρησιμοποιούσε στα ζωγραφικά του έργα. Τον περασμένο Αύγουστο ο Γιώργος Τουρκοβασίλης πέθανε ξαφνικά και μόνος στο διαμέρισμά του στην Αθήνα. Δύο μήνες νωρίτερα, τον Ιούνιο 2021, ο Ανδρέας Μελάς, επιμελητής της έκθεσης του ΔΕΣΤΕ «Αντι-δομή» τον είχε συμπεριλάβει στις επιλογές του. Και από αυτή την εβδομάδα, στον χώρο Μελάς Μαρτίνος, παρουσιάζει την έκθεση «Strange Switch» επιστρέφοντας στον Γιώργο Τουρκοβασίλη, συμμετέχοντας στην αναδρομική έκθεση που παρουσιάζεται ταυτόχρονα σε τρεις αθηναϊκούς χώρους τέχνης μαζί με το Akwa Ibom της Μάγιας Τούντα και το Radio Athènes της Ελενας Παπαδοπούλου μαζί με τις εκθεσιακές ενότητες «Spent» και «The Night, Sleep» αντίστοιχα.

Απόφοιτος της Νομικής Σχολής Αθηνών, με όνειρό του τη σκηνοθεσία (έχοντας τον Κώστα Γαβρά ως μέντορά του από το 1962 μέχρι το 1967), ο Τουρκοβασίλης εγκατέλειψε τις μεταπτυχιακές του σπουδές και τις φιλοσοδοξίες του για σκηνοθεσία στο σινεμά. «Φωτογραφία – “γραφή” κι “ανάγνωση” – άρχισα να μαθαίνω στη Γαλλία, όταν πια ήμουν 25 χρονών. Ηταν η καθυστερημένη διάγνωση μιας αρρώστιας, που την είχα φαίνεται από μικρός. Θα υπάρχουν πολλοί που πάσχουν απ’ την ίδια αρρώστια: που είναι φωτογράφοι χωρίς να το ξέρουν κι υποφέρουν μια ζωή από μια πολύ ευαίσθητη ματιά που μένει ανικανοποίητη, γιατί δεν έτυχε να πάρουν μηχανή στα χέρια για να λάβουν συνείδηση της δύναμης που κρύβει το βλέμμα τους. Επρεπε να βρεθώ στο Παρίσι για να μάθω να διαβάζω και να γράφω φωτογραφικά!» έγραφε στο κείμενό του «Αυτοπαρουσίαση» (δημοσιευμένο από τον Ζυγό, τεύχος Μάιος – Ιούνιος 1980) ο γεννημένος το 1944 Τουρκοβασίλης.

ΠΟΡΤΡΕΤΙΣΤΑΣ. Πέρα από τη συνεργασία του με τον Τσαρούχη στο Παρίσι δραστηριοποιήθηκε ως φωτογράφος πορτρετίστας καταγράφοντας έλληνες καλλιτέχνες στη Cité Universitaire, όπως η Σίλεια Δασκοπούλου και ο Περικλής Κοροβέσης, τις προσωπικές του στιγμές με συντρόφους και φίλους του, καθώς και μια σειρά από φωτογραφίες που σχοινοβατούν ανάμεσα στη στημένη φωτογραφία μόδας και το άτυπο παιχνίδι με τον φακό.

«Προσπαθώ να φωτογραφίζω ανθρώπους σε δρόμους, σε δωμάτια, ακόμα και σε στούντιο, τη στιγμή που δεν το περιμένουν. Τα εξ απροόπτου αυτά πορτρέτα είναι ταυτόχρονα και ρεπορτάζ· μια μαρτυρία, μια καταγραφή της στιγμής (στιγμιότυπα). Κι επειδή είναι άκρως ισορροπημένα στο χώρο και τον χρόνο, δίνουν την αίσθηση ότι το μοντέλο είναι στημένο, δηλαδή τοποθετημένο στην κατάλληλη στάση, ύστερα από πολλή φροντίδα, όπως έκαναν οι παλιοί φωτογράφοι. Εντούτοις αναζητώ τις στιγμές ισορροπίας του προσώπου εν κινήσει, μέσα σε μια συνεχή ροή στάσεων κι εκφράσεων· το μοντέλο κινείται ή ξεχνιέται και ηρεμεί για ένα κλάσμα του δευτερολέπτου· είναι η στιγμή της αλήθειας του και της αλήθειας του φωτογράφου».

Τον Αύγουστο του ’76 ο Τουρκοβασίλης επέστρεψε στην Ελλάδα. Την άνοιξη του ’80 παρουσίασε στο Φωτογραφικό Κέντρο Αθηνών την πρώτη του ατομική έκθεση με τίτλο «Πρόσωπα και Χώροι», ξεκινώντας για την πολυετή συνεργασία του με τον Γιώργο Χρονά και τις εκδόσεις Οδός Πανός. Οι «Τελετές μοτοσικλέτας» (Οδυσσέας, 1981) ήταν ακόμη μια έρευνά του. Ενα φωτογραφικό πορτρέτο των αγώνων που έκαναν στο Κερατσίνι νεαροί μοτοσικλετιστές.

«Τα πορτρέτα που κάνω είναι ρεπορτάζ και τα ρεπορτάζ πορτρέτα. Εχω τέτοια προσήλωση στο ανθρώπινο πρόσωπο, που κατατρώω καθημερινά μορφές μέσα στο πλήθος, αναζητώντας με ερευντητική ματιά κρυφές πηγές νοήματος».

INFO

Διάρκεια 4 Ιουνίου – {CR}24 Σεπτεμβρίου 2022