«Στο ποτάμι της μουσικής πρέπει να πατήσεις στις πέτρες»

Αν δεν ήταν μουσικός, θα ήταν μεγάλος εξερευνητής. Η σκανδιναβική του καταγωγή έχει φροντίσει για αυτό. Τα ταξίδια, ή μάλλον η σύλληψη του ταξιδιού και η ολοκλήρωσή του, αποτυπώνονται στο σαξόφωνό του με δύο τρόπους. Εγκεφαλικά και συναισθηματικά. Ανεξήγητος συνδυασμός για τον μουσικό Jan Garbarek, ιδιαιτέρως αγαπητό στο ελληνικό κοινό, ο οποίος μάς επισκέπτεται ακόμα μία φορά στην Αθήνα. Στο Ωδείο Ηρώδου Αττικού, την Πέμπτη 22 Ιουνίου, παρουσιάζοντας μείξη παλαιότερου και νεότερου υλικού. Μαζί του ο Γερμανός Rainer Brüninghaus στο πιάνο, ο μπασίστας από τη Βραζιλία Yuri Daniel και ο εντυπωσιακός μάγος των κρουστών από την Ινδία, ένας από τους πιο καινοτόμους και πρωτοποριακούς κρουστούς στον κόσμο, ο μάστερ ντράμερ Trilok Gurtu.

Υστερα από έξι δεκαετίες στη μουσική, ο νορβηγός φίλος μας συνεχίζει να την εξερευνά, για να φθάσει στον καθαρό ήχο, όπως σημειώνει και ο ίδιος στη συνέντευξη που παραχώρησε στα «ΝΕΑ ΣΑΒΒΑΤΟΚΥΡΙΑΚΟ», με αφορμή την εμφάνισή του στο Ηρώδειο. «Ισως γι’ αυτό συνεχίζω να ταξιδεύω με το μικρό μου γκρουπ. Χαρακτηρίζω αυτή την περίοδο ινδική περίοδο των κρουστών σε συνδυασμό με τη βραζιλιάνικη μουσική. Και αυτό θα αποτυπωθεί και στο live της Αθήνας. Θα έχει άρωμα παράδοσης, αν μπορούμε να το πούμε έτσι. Ενδεχομένως ο κόσμος να μην περιμένει ένα τέτοιο πρόγραμμα. Η συναυλία μας θα έχει παλιά, καινούργια, κάποια “δανεικά” κομμάτια άλλων καλλιτεχνών και κάποια άκρως μελαγχολικά. Οπως πάνω-κάτω είναι η ζωή».

Στη συζήτησή μας ο Jan Garbarek μιλάει για τη μουσική, χωρίς μεγάλα λόγια ή υπερβολές. Μετριόφρων, σε όποιο θετικό σχόλιο ακούσει, το πρώτο που κάνει είναι να γυρίζει την κουβέντα. «Είτε έχεις πολλά έργα στο ενεργητικό σου είτε όχι, σημασία έχει να επιλέξεις αυτά που μπορούν να ακουστούν σε έναν χώρο. Και το κυριότερο είναι να μπορείς επί σκηνής να μιλήσεις όχι μόνο με το κοινό αλλά και με τους μουσικούς που τους συνοδεύεις και σε συνοδεύουν. Τι είναι δημιουργία άλλωστε;» αναρωτιέται ο ίδιος. Και συνεχίζει: «Μα να βρεις τον καλύτερο δυνατό δρόμο για να παίξεις μουσική. Να μπορείς να τη χειριστείς. Οπως κάνει για παράδειγμα ο κρουστός μας, ο Trilok Gurtu. Είναι πάντα to the point».

Δεν θεωρεί ότι έχει φθάσει κάπου. Περιγράφει τη μουσική σαν ένα αέναο ταξίδι. Οπως είναι και η ζωή. «Υπάρχει μια συνεχής ανάπτυξη. Δεν μπορείς να σταματήσεις. Αλλες φορές πηγαίνω γρήγορα και άλλες αργά. Αλλά έτσι περιγράφω την ενασχόλησή μου με τη μουσική. Είναι σαν να πηγαίνεις να διασχίσεις ένα ποτάμι και βλέπεις στο διάβα σου πέτρες. Δεν είναι όλες ίδιες. Αλλες είναι πολύ μικρές, άλλες πολύ σκληρές και μεγάλες, άλλες λιγότερες σκληρές. Εσύ για να διασχίσεις το ποτάμι πρέπει να πατήσεις πάνω σε αυτές. Στη μία μετά την άλλη. Και παρόλο που είναι διαφορετικές, εντούτοις θα σε πάνε στην άλλη άκρη της όχθης. Ετσι είναι η ζωή. Πρέπει συνεχώς να βαδίζεις και να περνάς απέναντι».

Κατά κάποιον τρόπο, ο Jan Garbarek πέρασε απέναντι, στον δρόμο της μουσικής μέσω του John Coltrane. «Ξέρετε, προτού τον ακούσω δεν ήμουν και τόσο φανατικός με τη μουσική. Δεν την είχα αισθανθεί όπως θα έπρεπε. Αλλά τον άκουσα και όλα άλλαξαν. Ω, ήταν τόσο φοβερός. Αυτός με έφερε στο βασίλειο της μουσικής, σε εκείνον το χρωστάω. Δεν ήταν μόνο η μουσική του, ούτε το σαξόφωνο που έπαιζε. Ηταν η προσωπικότητά του. Ηταν τόσο δυνατό συναίσθημα. Οσο σοβαρός άνθρωπος και ειλικρινής τόσο και η μουσική του ήταν ειλικρινής. Δεν υπάρχει καμία, μα καμία τάση επίδειξης στις συνθέσεις του ή κάτι επιφανειακό στο παίξιμό του. Και δεν έχει να κάνει με το γεγονός ότι έπαιζε σαξόφωνο. Θα μπορούσε να έπαιζε οποιοδήποτε όργανο. Πάλι τα ίδια θα έλεγα. Το πνεύμα αυτού του ανθρώπου ήταν τόσο συντριπτικό που έχει εμπνεύσει πολλούς από εμάς πολλές γενιές».

Ο νορβηγός σαξοφωνίστας βλέποντας μπροστά προτρέπει όλους όσοι θα ήθελαν να ασχοληθούν με τη μουσική και το σαξόφωνο: «Η πρώτη και η τελευταία συμβουλή που μπορώ να δώσω είναι να ακούνε συνεχώς μουσική. Αυτό είναι το πρώτιστο. Αυτό έκανα κι εγώ όταν άρχισα να παίζω. Ο κόσμος μου ήταν πολύ μικρός. Είχα μόνο ένα άλμπουμ, και αυτό ήταν με τον John Coltrane. Ακουγα και άκουγα και άκουγα. Συνεχώς. Και πρέπει να πω ότι δεν προσπάθησα ακριβώς να παίξω όπως αυτός, γιατί όταν ξεκινάς αυτό είναι αδύνατο. Αλλά με αυτόν τον τρόπο μπορείς να δοκιμάσεις, να ακούσεις και να σκεφτείς τον ήχο του οργάνου. Κι αργότερα, όταν θα παίζεις και με άλλους μουσικούς, αυτό πρέπει να κάνεις, για να προχωρήσεις. Αυτοί θα σου δώσουν ιδέες, αυτοί θα σου δώσουν την απαραίτητη ώθηση για να προχωρήσεις».

ΓΙΑ ECM ΚΑΙ Μ. ΑΪΧΕΡ. Το σίγουρο είναι ότι ο Jan Garbarek έχει προχωρήσει τόσο ώστε να θεωρείται ο master της ευρωπαϊκής τζαζ. Master που αποδίδει τα εύσημα στον ιδρυτή της δισκογραφικής εταιρείας ECM, Μάνφρεντ Αϊχερ. «Ολοι λέμε για την εταιρεία, αλλά αν δεν ήταν ο Αϊχερ, δεν θα είχαμε φτάσει εδώ που είμαστε σήμερα. Είναι το πάθος του θα έλεγα. Είναι ένας πολύ παθιασμένος άνθρωπος. Ξέρει τι του αρέσει, όταν ακούει κάτι, και πώς θέλει να το παρουσιάσει. Η εταιρεία του είχε τρομακτικό αντίκτυπο τον τελευταίο μισό αιώνα».

Σε αυτά τα πενήντα χρόνια πολλά έχουν αλλάξει και πολλά θα αλλάξουν στο μέλλον. «Στο πέρασμα των ετών, δεν αλλάζουν μόνο οι άνθρωποι, αλλάζει και η μουσική. Πάντα η τεχνολογία ήταν δίπλα στη μουσική, δες την εξέλιξη των οργάνων, αλλά σήμερα έχουμε μουσική γνώση από όλα τα μέρη του κόσμου. Αφρικανική, ευρωπαϊκή, αμερικανική ποπ μουσική. Ολα τα γνωρίζουμε. Και έχουμε μοναδική ευκαιρία. Το έδαφος σήμερα είναι τρομερά γόνιμο για κάποιον που θέλει να αναπτυχθεί. Δεν φθάνει μόνο η εξέλιξη της μουσικής. Την τελευταία την παράγουν άνθρωποι. Πάντα θα έρθει κάποιος που θα κάνει τα πράγματα με διαφορετικό τρόπο. Πάντα θα υπάρχει μεγάλο ταλέντο που θα ανεβάζει τη μουσική στο επόμενο επίπεδο» σημειώνει ο ίδιος.

Μέσα από τη σπουδή του στη μουσική ο Jan Garbarek μάς δίνει τα κλειδιά εκείνα για να αντιληφθούμε τον κόσμο σήμερα αλλά και για να οραματιστούμε τον αυριανό κόσμο. «Ο κόσμος θα αλλάξει και ήδη αλλάζει. Και δεν είναι μόνο ο πόλεμος στην Ουκρανία. Πόλεμοι γίνονται και σε άλλα μέρη του κόσμου, αυτή τη στιγμή που μιλάμε. Και στην Ευρώπη είχαμε πόλεμο, πριν από κάποια χρόνια, αλλά νομίζω ότι το έχουμε ξεχάσει. Αναφέρομαι στην κρίση στα Βαλκάνια. Αρα, τα πράγματα πηγαίνουν άσχημα. Ειλικρινά. Ελπίζω ότι η κατάσταση στην Ουκρανία θα τελειώσει πολύ σύντομα και ότι θα υπάρξουν λύσεις αποδεκτές από όλα τα μέρη και δεν θα συμβεί ποτέ ξανά. Αλλά δεν είναι μόνο το πρόβλημα των πολέμων. Είναι και οι συνέπειες από την καταστροφή του περιβάλλοντος. Στα 75 μου χρόνια, γνωρίζω ότι δεν θα ζήσω τόσο ώστε να δω τα προβλήματα να λύνονται. Αλλά είμαι σίγουρος ότι θα υπάρξει λύση».

Ο Jan Garbarek μιλάει επίσης για τη σχέση του με τη συνθέτρια Ελένη Καραΐνδρου, την πρόσκληση που του έκανε να συμμετάσχει, στο σάουντρακ του «Μελισσοκόμου», την οποία και φυσικά αποδέχθηκε, αλλά και το μεγάλο του παράπονο. «Δεν έχω προλάβει να δω τη χώρα σας όπως θα ήθελα. Οποτε έρχομαι όλα γίνονται πολύ γρήγορα και ελπίζω κάποια στιγμή να μείνουμε, με τη γυναίκα μου, στην Ελλάδα κάποιες ημέρες για να τη δούμε καλύτερα. Μου αρέσει ιδιαιτέρως και η κουζίνα σας. Αυτό που εύχομαι είναι να έχω την υγεία μου και να συνεχίσω να κάνω το… παιχνίδι μου». Του το ευχόμαστε από καρδιάς.

Δέκα συνθέσεις του Jan Garbarek, προς ακρόαση

• Parce Mihi Domine
• Long as you know you’re living yours
• Questar
• In Praise of dreams
• Country
• My song
• Red wind
• Nimbus
• A tale begun
• O salutaris hostia

MΕΓΑΛΟΙ ΣΤΑΘΜΟΙ 

Μοναχοπαίδι του πολωνού αιχμαλώτου πολέμου Czesław Garbarek και κόρης νορβηγού αγρότη, γεννήθηκε στις 4 Μαρτίου 1947 στο Mysen στη Νοτιοανατολική Νορβηγία. Χωρίς ιθαγένεια έως την ηλικία των 7 ετών, καθώς δεν υπήρχε αυτόματη χορήγηση ιθαγένειας στη Νορβηγία εκείνη την εποχή, αποτελεί σήμερα από τα σημαντικότερα πρόσωπα της ευρωπαϊκής και παγκόσμιας τζαζ.

Το στυλ του ενσωματώνει αιχμηρούς τόνους, μακριές, έντονες, σταθερές νότες με γενναιόδωρη χρήση της σιωπής. Ξεκίνησε τη δισκογραφική του καριέρα στα τέλη της δεκαετίας του 1960, κυρίως με ηχογραφήσεις του αμερικανού συνθέτη της τζαζ Τζορτζ Ράσελ (όπως η «Electronic Sonata for Souls Loved by Nature»). Κέρδισε την ευρύτερη αναγνώριση μέσω της δουλειάς του με το European Quartet του πιανίστα Keith Jarrett, συμμετέχοντας στα άλμπουμ «Belonging» (1974), «My Song» (1977) και στις ζωντανές ηχογραφήσεις «Personal Mountains» (1979) και «Nude Ants» (1979). Ηταν επίσης σολίστ στα ορχηστρικά έργα του Jarrett, «Luminessence» (1974) και «Arbor Zena» (1975).

Αν και δεν είναι ορατό, ενδεχομένως, κατά την πρώτη ανάγνωση του έργου του, ο Jan Garbarek αντλεί στοιχεία από τις σκανδιναβικές λαϊκές μελωδίες, ενώ παράλληλα οφείλουμε να προσθέσουμε και την… κληρονομιά που του άφησε ο αμερικανός σαξοφωνίστας της avant-garde τζαζ, τραγουδιστής και συνθέτης Albert Ayler. Πρωτοπόρος της

ambient jazz σύνθεσης παρουσίασε τον χαρακτηριστικό ήχο της πνευστής άρπας σε πολλά κομμάτια. Αυτού του είδους η προσέγγισή του στη μουσική απορρίπτει τις παραδοσιακές έννοιες του θεματικού αυτοσχεδιασμού υπέρ του ιδιαίτερου εξερευνητικού στυλ.

Ο Jan Garbarek έχει πειραματιστεί με τη συλλογή ποιημάτων του Olav H. Hauge (νορβηγός κηπουρός, μεταφραστής και ποιητής του περασμένου αιώνα), χρησιμοποιώντας ένα μόνο σαξόφωνο που συμπληρώνει πλήρη μεικτή χορωδία. Στη δεκαετία του 1980, η μουσική του Garbarek άρχισε να ενσωματώνει συνθεσάιζερ και στοιχεία της world music. Επίσης έχει συνεργαστεί με ινδούς και πακιστανούς μουσικούς.

Το 1969, ο ιδρυτής της ECM, Manfred Eicher, ζήτησε από τον Garbarek να ενταχθεί στο ρόστερ της νέας δισκογραφικής του εταιρείας. Το πρώτο άλμπουμ του Garbarek στην ECM ήταν το «Afric Pepperbird». «Αφού το ηχογραφήσαμε, ξέραμε ότι είχαμε κάτι ξεχωριστό» έχει δηλώσει ο Eicher.

Το 1994, κατά τη διάρκεια της αυξημένης δημοτικότητας του γρηγοριανού άσματος (το γρηγοριανό άσμα είναι η κεντρική παράδοση του δυτικού τραγουδιού, μια μορφή μονοφωνικού, ασυνόδευτου ιερού τραγουδιού στα λατινικά – και περιστασιακά ελληνικά – της Ρωμαιοκαθολικής Εκκλησίας. Αναπτύχθηκε κυρίως στη Δυτική και Κεντρική Ευρώπη κατά τον 9ο και τον 10ο αιώνα), το άλμπουμ του «Officium» (συνεργασία με το Hilliard Ensemble, σύνολο πρώιμης μουσικής) έγινε ένα από τα άλμπουμ με τις μεγαλύτερες πωλήσεις της ECM όλων των εποχών. Το πρώτο ζωντανό άλμπουμ του Garbarek, «Dresden», κυκλοφόρησε το 2009.

Η σχέση με την Ελλάδα

Στην Ελλάδα, ο Garbarek ήρθε πρώτη φορά για τη συνεργασία του µε την Ελένη Καραΐνδρου στον «Μελισσοκόµο» (1986) του Θόδωρου Αγγελόπουλου. Αργότερα µε την Καραΐνδρου συνεργάστηκαν στα άλµπουµ «Music For Films» (ECM, 1991) και «Concert in Athens» (ECM, 2013). Ο ίδιος έχει δηλώσει για τη συνεργασία τους στον «Μελισσοκόµο»: «Ηµουν πολύ τυχερός που συνεργάστηκα µαζί της και που έχω έρθει στη χώρα σας πολλές φορές µε αφορµή τη µουσική της. Στην αρχή, η συνεργασία µου µε την Ελένη ήταν λίγο περίεργη. Στην πορεία όµως όλα πήγαν πολύ καλά χάρη στη δική της επιµονή, κι έτσι γεννήθηκε η µουσική του “Μελισσοκόµου”. Θυµάµαι, πρώτα άκουσα το βασικό θέµα, που µου άρεσε πολύ, µετά ήρθα στην Αθήνα για να ηχογραφήσουµε κι έτσι φτάσαµε σε ένα εξαιρετικό, νοµίζω, αποτέλεσµα». «Μετέτρεψε το σαξόφωνο σε ένα αρχέγονο πνευστό που πατάει στην ελληνική γη και αγκαλιάζει τα Βαλκάνια» δήλωσε η Ελένη Καραΐνδρου λίγο µετά τη συνεργασία τους για την ταινία.

info

Jan Garbarek Group feat. Trilok Gurtu, Ηρώδειο, 22/6 στις 21.00. Η συναυλία τελεί υπό την αιγίδα της Νορβηγικής Πρεσβείας της Ελλάδας. Η ηλεκτρονική προπώληση των εισιτηρίων έχει ξεκινήσει{CR}ΔΙΑΚΕΚΡΙΜΕΝΗ ΖΩΝΗ 65 ευρώ • ΖΩΝΗ Α΄ 55 ευρώ • ΖΩΝΗ Β΄ 50 ευρώ • ΖΩΝΗ Γ΄ 45 ευρώ • ΑΜΕΑ 30 ευρώ • ΑΝΩ ΔΙΑΖΩΜΑ 40 ευρώ, 35 ευρώ, 30 ευρώ{CR}Αγορά εισιτηρίων: aefestival.gr, viva.gr & public.gr