Από την ευτυχία στα καταφύγια

Ο επισκέπτης της έκθεσης για τα 100 χρόνια του «Βήματος» («Ελεύθερου Βήματος» έως το 1944) είχε την ευκαιρία να δει πολλά και ενδιαφέροντα, και κυρίως πρωτοσέλιδα από κομβικές στιγμές της νεότερης Ιστορίας μας: νίκη του Βενιζέλου στις εκλογές του 1928, κήρυξη του Ελληνοϊταλικού Πολέμου το 1940, θριαμβευτική νίκη της Ενωσης Κέντρου το 1964, γεγονότα του Πολυτεχνείου, επιστροφή του Καραμανλή το 1974, νίκη του ΠΑΣΟΚ το 1981, κ.ά.

Αυτά γενικώς και σε «πρώτο πλάνο». Κατά τα άλλα, καθένας και οι εμμονές του, καθένας και τα βίτσια του. Τη δική μου προσοχή λοιπόν, ως γλωσσολάγνου αλλά και μικροϊστοριολάγνου, τράβηξαν επίσης η κάποτε γλώσσα των εφημερίδων, όπως και διάφορα ειδησάρια που σχετίζονται με την κοινωνική ζωή, με τις διαφημίσεις της εποχής (ρεκλάμες τις έλεγαν οι παλαιότεροι), ακόμα και με το αστυνομικό δελτίο.

Σε ό,τι αφορά τα πρωτοσέλιδα και τους κύριους τίτλους, αυτό που κατεξοχήν με εντυπωσίασε είναι ότι η προτροπή να υπερψηφιστεί το Κόμμα των Φιλελευθέρων και ο Βενιζέλος το 1928 συνοδευόταν από τη φράση, και μάλιστα σε εξαιρετικά περίοπτη θέση: «Εξασφαλίσατε την προσωπική ευτυχίαν σας. Συνεργασθήτε εις την ελληνικήν ανόρθωσιν» [όλα αυτά ψηφίζοντας Βενιζέλο]. Ουάου! Εδώ η υπόσχεση προς τους ψηφοφόρους ξεπερνάει ίσως και το θρυλούμενο «Θα σας κάνουμε και ποτάμια». Φαντάζεστε ένα κόμμα που να μπορεί να εγγυηθεί ότι θα εξασφαλίσει την ευτυχία (!) όλων των πολιτών;

Κατά τα άλλα, ρίχνοντας μια ματιά στα «ψιλά» φύλλων της εφημερίδας, εντυπωσιάζεται κάποιος από το αστυνομικό δελτίο, όπου ακόμα και περιστατικά μοιχείας καταγράφονται με ονοματεπώνυμα και διευθύνσεις. Πού να ‘ξεραν αυτοί που έγραφαν και διάβαζαν τις σχετικές ειδήσεις τότε ότι θα ερχόταν μια μέρα όπου θα διαβάζαμε ή θα ακούγαμε: «45χρονος κακοποιούσε τη 38χρονη σύζυγό του, η οποία διατηρούσε δεσμό με 55χρονο γείτονα, και μάλιστα εν γνώσει του 76χρονου πατέρα της».

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζουν επίσης, κατά τη γνώμη μου, ορισμένες παλαιότερες ορθογραφίες όπως είνε (αυτός ο τύπος επικρατούσε επί σειρά ετών, όχι μόνο στη δημοσιογραφία αλλά και στη λογοτεχνία), σκύλλος, περιώρισε, αλλά και ελληνοποιημένοι τίτλοι αλλοδαπών εφημερίδων, όπως «Μαγχεστριανός Φύλαξ» (Manchester Guardian), «Ημερήσιος Τηλέγραφος» (Daily Telegraph), «Ο Μικρός Παριζιάνος» (Le Petit Parisien), κ.ά.

Θα κλείσω με ένα σαφώς πιο κοντινό μας πρωτοσέλιδο και με μια χαρακτηριστική κατηγορία διαφημίσεων. «Χανόι (sic) η γαλλική πρωτεύουσα» διαβάζουμε σε φύλλο του «Βήματος» τον Μάιο του 1968 (τη ευγενή φροντίδι, προφανώς, της τότε υπηρεσίας λογοκρισίας). Τον χειμώνα του 1940-41 εξάλλου, δίπλα σε καταχωρήσεις γιατρών και άλλων επαγγελματιών, διαφημίζονταν εταιρείες που κατασκεύαζαν καταφύγια στα υπόγεια των σπιτιών!

Επιδόρπιο

Σε φύλλα εφημερίδων της δεκαετίας του 1920 (όχι απαραιτήτως του «Βήματος») συναντά κανείς τους όρους παξιμάδα και παξιμάδιον για τις κοκότες και για τα πορνίδια πολυτελείας αντίστοιχα.