Οι διώξεις της αντιπολιτεύσεως και ο ενισχυόμενος αυταρχισμός στην Τουρκία

Εδώ και πολλά χρόνια ο χαρακτήρας του τουρκικού πολιτεύματος έχει απασχολήσει τους πολιτικούς επιστήμονες. Ηδη από τις αρχές της περασμένης δεκαετίας και βάσει όλων των διεθνώς παραδεδεγμένων κριτηρίων, η Τουρκία δεν συμπεριλαμβάνεται στις φιλελεύθερες δημοκρατίες, και η κατάταξή της στους πίνακες που μετρούν τον σεβασμό στο κράτος δικαίου ή και την ελευθερία του Τύπου παρουσιάζει πτωτικές τάσεις. Από την άλλη όμως, ο αυταρχισμός στην Τουρκία δεν θυμίζει αυτόν του Αζερμπαϊτζάν ή και της Ρωσίας. Παρά τις αυξανόμενες δυσκολίες και περιορισμούς, εξακολουθούν να υφίστανται αντιπολιτευόμενα κόμματα, ανεξάρτητα μέσα ενημερώσεως και μη κυβερνητικές οργανώσεις. Οι εκλογές δεν θεωρούνται ακόμη τυπική διαδικασία, παρά τις συστηματικές διώξεις του φιλοκουρδικού πολιτικού κινήματος με πλέον κραυγαλέα την πολυετή φυλάκιση του ηγέτη του Δημοκρατικού Κόμματος των Λαών (Halklarin Demokratik Partisi – HDP) Σελαχατίν Ντεμίρτας και μολονότι έχουν διατυπωθεί δικαιολογημένα παράπονα για την κατάχρηση κρατικών πόρων και υποδομών από το κυβερνών Κόμμα Δικαιοσύνης και Αναπτύξεως (Adalet ve Kalkinma Partisi – ΑΚΡ) κατά την εικοσαετή ηγεμονία του. Χαρακτηριστικότερο παράδειγμα υπήρξε η επαναληπτική εκλογή στον μητροπολιτικό δήμο της Κωνσταντινουπόλεως το 2019.

Η απόφαση να ακυρωθεί η οριακή εκλογή του Εκρέμ Ιμάμογλου τον Μάρτιο 2019 θεωρήθηκε από πολλούς ως προοίμιο μιας επιχειρήσεως εκλογικής νοθείας και αλλοιώσεως του εκλογικού αποτελέσματος στις επαναληπτικές εκλογές. Η θριαμβευτική, ωστόσο, επικράτηση του Εκρέμ Ιμάμογλου στην επαναληπτική εκλογή κατέδειξε τα όρια του τουρκικού αυταρχισμού. Το τουρκικό πολίτευμα δεν εθεωρείτο ακόμη αυταρχικό, αλλά μάλλον «υβριδικό», ένας συνδυασμός δημοκρατικών και αυταρχικών στοιχείων σε ασταθή σχέση ισορροπίας και με τα αυταρχικά στοιχεία να ενισχύονται δεδομένων και των εσωτερικών πολιτικών εξελίξεων στην Τουρκία.

Εκτοτε βεβαίως η κατάσταση έχει επιδεινωθεί δραματικώς. Τα συμπτώματα καταρρεύσεως του κράτους δικαίου πληθαίνουν, και οι δικαστικοί θεσμοί έχουν μετατραπεί σε εργαλείο ασκήσεως κυβερνητικών πιέσεων. Το HDP αντιμετωπίζει το φάσμα της δικαστικής απαγορεύσεως, πολλοστής στην ιστορία του φιλοκουρδικού πολιτικού κινήματος στην Τουρκία. Ηδη αντιμετωπίζει μεγάλα προβλήματα στη λειτουργία του λόγω των συστηματικών διώξεων που υφίστανται τα εκλεγμένα και μη στελέχη του. Η επέκταση των διώξεων εις βάρος στελεχών και άλλων κομμάτων της αντιπολιτεύσεως ήταν αναμενόμενη.

Η στροφή των δικαστικών διώξεων προς την Τζανάν Καφταντζίογλου, πρόεδρο της κομματικής οργανώσεως του Ρεπουμπλικανικού Λαϊκού Κόμματος (CHP) στην Κωνσταντινούπολη, και τον Εκρέμ Ιμάμογλου, δήμαρχο της Κωνσταντινουπόλεως, είναι ενδεικτική. Η συμβολή της κυρίας Καφταντζίογλου κατά τις δημοτικές εκλογές του 2019 υπήρξε καθοριστική για τη νίκη Ιμάμογλου σπάζοντας ένα από τα ταμπού της τουρκικής πολιτικής των τελευταίων δεκαετιών: ότι η επιτυχημένη πολιτική κινητοποίηση και οργάνωση παραμένουν προνόμιο των ισλαμιστικών κομμάτων. Η στιβαρή υπεράσπιση μιας αριστερής και φεμινιστικής πολιτικής ατζέντας την έχει αναδείξει σε σύμβολο της αντιπολιτεύσεως αλλά και στόχο για την κυβερνητική παράταξη. Η πρόσφατη καταδίκη της κυρίας Καφταντζίογλου και η στέρηση των πολιτικών της δικαιωμάτων λόγω σειράς αναρτήσεων στο Twitter κατά την περίοδο 2012-2017 αποτελούν ένα σοβαρό βήμα διολισθήσεως του «υβριδικού» πολιτεύματος της Τουρκίας σε καθαρώς αυταρχικό. Αποτελούν επίσης και «προειδοποίηση» για την πιθανότητα επιβολής δικαστικής απαγορεύσεως και στον Εκρέμ Ιμάμογλου, δεδομένου ότι και αυτός αντιμετωπίζει αντίστοιχες δικαστικές διώξεις. H κυβέρνηση Ερντογάν προφανώς θεωρεί ότι ο αποκλεισμός των πλέον δημοφιλών πολιτικών της αντιπολιτεύσεως, ο δικαστικός περιορισμός του πεδίου της πολιτικής αντιπαραθέσεως και η χειραγώγηση των θεσμών δεν έχουν πολιτικό κόστος. Το δίδαγμα της επαναληπτικής εκλογής του Ιουνίου 2019 έχει ήδη λησμονηθεί.

Ο Ιωάννης Ν. Γρηγοριάδης είναι αναπληρωτής καθηγητής του Τμήματος Πολιτικής Επιστήμης και Δημόσιας Διοίκησης του Πανεπιστημίου Μπίλκεντ και επικεφαλής του Προγράμματος Τουρκίας του ΕΛΙΑΜΕΠ.