Ενας δάσκαλος και μαέστρος της αρχιτεκτονικής

Πλησιάζοντας στα 90 του χρόνια, ακμαίος, δυναμικός, σεμνός και ευαίσθητος, συνεχίζει την καθημερινή ολοήμερη ενασχόλησή του με την αρχιτεκτονική, την αέναη διδασκαλία και την πρακτική – χωρίς ακόμη να έχει πάρει σύνταξη -, δίνοντάς μας την αίσθηση ότι εξακολουθεί μετά 63 χρόνια κοινής ζωής και δράσης, να συνυπάρχει και να συνεργάζεται με τη Σουζάνα και το πνεύμα της, έστω και αν όλοι έχουμε βιώσει την οδυνηρή της αναχώρηση.

Γνωστός από την πρόσφατη θέση του ως μεταβατικός διευθυντής στο ΕΜΣΤ, ως ιδρυτής και καλλιτεχνικός διευθυντής στο Κέντρο Αρχιτεκτονικής Μεσογείου στα Χανιά, μέλος της Académie d’Architecture στο Παρίσι, επισκέπτης καθηγητής στο Τμήμα Αρχιτεκτόνων του ΜΙΤ στη Βοστώνη, στο Τμήμα Αρχιτεκτόνων Πανεπιστημίου Πατρών, και στην Αρχιτεκτονική Σχολή ΕΜΠ, όπου παρά την πολυετή διδακτική συνεισφορά του παραμένει επί δεκαετίες εγγεγραμμένος ως «υπεράριθμος επιμελητής», έπειτα από δύο απρόσμενα άγονες εκλογές το 1978 και το 1990 για καθηγητής. Τιμήθηκαν επίσης, μαζί με τη Σουζάνα ως επίτιμοι διδάκτορες του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης και του Δημοκρίτειου Πανεπιστημίου Θράκης.

Πρόσφατα, σε μία εβδομάδα, τιμήθηκε στο Μουσείο Μπενάκη, Πειραιώς, με το βραβείο OPERA OMNIA από το Διεθνές Forum SHARE Athens 2022, για το αρχιτεκτονικό του έργο και τη συνολική συμβολή του στον αρχιτεκτονικό πολιτισμό του τόπου μας. Παράλληλα στην Αίθουσα Τελετών του Πανεπιστημίου Πατρών, πραγματοποιήθηκε η αναγόρευσή του σε επίτιμο διδάκτορα του Τμήματος Αρχιτεκτόνων Μηχανικών.

Διακρίσεις για το σημαντικό έργο που έχουν πραγματοποιήσει με τη Σουζάνα, δύο ισχυρές αυτοδύναμες προσωπικότητες. Από το 1965 ίδρυσαν το «Εργαστήριο 66» με άξιους συνεργάτες, φυτώριο πολλών μετέπειτα σημαντικών ελλήνων αρχιτεκτόνων και καθηγητών στις Σχολές Αρχιτεκτονικής. Ακολούθησαν διακρίσεις σε αρχιτεκτονικούς διαγωνισμούς, σημαντικά έργα που καλύπτουν όλες τις κλίμακες, από έπιπλα μέχρι συγκροτήματα Πανεπιστημίων, εκθέσεις στην Ελλάδα και στο εξωτερικό όπως στην Μπιενάλε Αρχιτεκτονικής στη Βενετία, αμέτρητες δημοσιεύσεις και διαλέξεις.

Για τον Δημήτρη και τη Σουζάνα μού μίλησε για πρώτη φορά ο Δημήτρης Φατούρος, όταν ήμουν φοιτητής αρχιτεκτονικής στη Θεσσαλονίκη. Τους ξεχώριζε τότε, με αφορμή την περίφημη πολυκατοικία στην Εμμ. Μπενάκη 118. Είχα την τύχη να τους γνωρίσω λίγα χρόνια μετά, το 1980, όταν η σύντροφός μου Λούσυ εντάχθηκε στο δυναμικό του Εργαστηρίου. Εκτοτε είναι για μένα κάτι περισσότερο από δύο αγαπημένοι φίλοι, δάσκαλοι και συνοδοιπόροι, που με τίμησαν ως συνεργάτη τους και με ενέπνευσαν με το θεωρητικό και αρχιτεκτονικό τους έργο. Γιατί μαζί τους, βιώνοντας κάποια έργα τους, ένιωσα μια ανείπωτη χαρά και συγκίνηση, σαν και αυτή που προκαλούν κάποια έργα τέχνης. Αναφέρομαι στα έργα εκείνα, που μας αιφνιδιάζουν με τη σύλληψή τους και παράλληλα προκαλούν την αίσθηση του οικείου. Εργα τους που εμπεριέχουν τον ορθολογισμό του Αρη Κωνσταντινίδη και του Μοντέρνου, την ποίηση του Πικιώνη, και αντλούν από τα διδάγματα της ανώνυμης ελληνικής αρχιτεκτονικής, με έμφαση στο χειροποίητο, όπου η οργάνωση των χώρων και η επεξεργασία των υλικών σχετίζονται με τις γεωγραφικές, πολιτισμικές και κλιματικές παραμέτρους του τόπου.

ΚΡΙΤΙΚΟΣ ΤΟΠΙΚΙΣΜΟΣ. Στην εποχή της τυποποίησης, του μινιμαλισμού, της άκρατης παγκοσμιοποίησης και της παραγωγής θεαματικών κτιρίων, οι Αντωνακάκηδες εντάσσονται από διάσημους ιστορικούς και κριτικούς αρχιτεκτονικής, σε ένα κοινό πλαίσιο αναφοράς με άλλους αρχιτέκτονες στον διεθνή χώρο, που στις μελέτες των έργων τους εντάσσουν με τον δικό τους τρόπο, τις τοπικές συνθήκες κατασκευής και κατοίκησης του χώρου. Αναφέρομαι στον λεγόμενο κριτικό τοπικισμό, όρος που εδραιώθηκε τη δεκαετία του ’80.

Ετσι αυτές τις μέρες, βρεθήκαμε στην Πάτρα για να τιμήσουμε και πάλι τον Δημήτρη σε αυτήν την Tελετή της Επιτιμοποίησης, παρουσία καθηγητών και φοιτητών της Σχολής. Βιώσαμε ένα ζεστό κλίμα και μια θετική αύρα, όχι μόνο από την τελετή, αλλά και από τη μικρή έκθεση που είχαν προετοιμάσει ο πρόεδρος της Σχολής Γιάννης Αίσωπος και ο Γιάννης Γιαννούτσος, αφιερωμένη σε ένα έργο σχεδιασμένο αποκλειστικά από τη Σουζάνα, που δυστυχώς δεν πρόλαβε να τιμηθεί στην εκδήλωση αυτή, που καθυστέρησε λόγω πανδημίας. Παράλληλα παρουσιάστηκε μια έκδοση με φωτογραφίες αυτού του έργου, την εικονιζόμενη Πολυκατοικία στην οδό Δοξαπατρή 32, στην Αθήνα, που οργάνωσε και μελέτησε μόνη της, στήνοντας μια κοινοπραξία με επιλεγμένους μελλοντικούς κατοίκους. Συνεργάστηκε μαζί τους με στόχο να ικανοποιήσει τις διαφορετικές επιθυμίες τους, τις ιδιαιτερότητές τους, συνθέτοντας με τον καλύτερο τρόπο το τελικό αποτέλεσμα. Ως άνθρωποι των γραμμάτων και των τεχνών, με μια ουμανιστική παιδεία, φίλοι με πολλούς λογοτέχνες, ζωγράφους, γλύπτες, επιλέχθηκαν από πολλούς από αυτούς να σχεδιάσουν τις γνωστές πολυδημοσιευμένες κατοικίες τους. Και το ταξίδι συνεχίζεται…