Οι «Βάκχες» {LF}του Ευριπίδη {LF}ως ανοιχτό ερώτημα

Ο θεός του θεάτρου, ο Διόνυσος, ανοίγει μια χαραμάδα στον υπερβατικό κόσμο. Μπροστά στα μάτια των θεατών, στήνει μια ολόκληρη παράσταση και μιλάει για τον εαυτό του. Μεταμφιεσμένος σε άνθρωπο, αφηγείται την ιστορία του και από τα βάθη των αιώνων έως σήμερα θυμάται την πορεία του, με την αφήγηση αυτή να πυροδοτείται από ένα αρχαίο κείμενο: τις «Βάκχες». Η τραγωδία του Ευριπίδη δίνει την πρώτη ύλη στην παράσταση «Βάκχαι, μια συλλογική αφήγηση» που ανεβαίνει από το θεατρικό σχήμα Επτάρχεια έως τις 29 Μαΐου στο Βιομηχανικό Πάρκο ΠΛΥΦΑ του Βοτανικού. Πρόκειται για ένα work in progress το οποίο γεννήθηκε μέσα στην καραντίνα ως μια καλλιτεχνική ιδέα του Γιώργου Δικαίου και του Εμμανουήλ Κοντού.

«Μέσα στην άπλετη παύση που μας προσφέρθηκε, γεννήθηκε η ανάγκη να κατασκευάσουμε μια πρόταση εργασίας η οποία θα μας έφερνε ξανά σε επαφή με τα πρωτογενή συστατικά της δουλειάς μας, τη μελέτη, την έρευνα και την εξάσκηση των εκφραστικών μας μέσων. Ετσι, αποφασίσαμε να φτιάξουμε ένα ερευνητικό εργαστήριο πάνω στο αρχαίο δράμα με όχημα το πολυδαίδαλο έργο του Ευριπίδη, με επισκέπτες συνεργάτες που θα μας προσέφεραν, ο καθένας από τον τομέα του, τη δική του γνώση και διαδρομή στο είδος της τραγωδίας» αναφέρουν στο «ΝΣυν» οι δύο δημιουργοί, οι οποίοι πλέον σκηνοθετούν στην παράσταση.

ΝΕΑ ΣΚΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ. Εκκινώντας από το κείμενο των «Βακχών» σε μετάφραση Γιώργου Χειμωνά και με τη συμμετοχή καλλιτεχνικών συνεργατών όπως η Ρηνιώ Κυριαζή, η Αμαλία Μουτούση, ο Αργύρης Ξάφης και ο Δημήτρης Καμαρωτός, βυθίστηκαν στους στίχους τους, καταλήγοντας τελικά σε μια νέα σκηνική γλώσσα αλλά και σε μια σύγχρονη ακρόαση του τραγικού λόγου. Οι «Βάχκες» έγιναν για εκείνους το ιδανικό αντικείμενο εργασίας ώστε να ανοιχτούν από την οικεία ατομικότητα στην ανοίκεια συλλογικότητα. «Το ερώτημα “Πώς σχετίζομαι με το ανοίκειο;” αποτέλεσε το πυρηνικό ζήτημα, το οποίο εμείς αποστάξαμε μελετώντας το έργο του Ευριπίδη και γύρω από το οποίο δομήσαμε όλη αυτή τη διαδρομή μας. Ο θεός Διόνυσος φτάνει στη Θήβα και φέρνει μαζί του ένα σύστημα ύπαρξης που διαταράσσει συθέμελα την καθεστηκυία τάξη της πόλης και τα όσα μέχρι τότε εκείνη γνωρίζει. Ενας προς έναν οι πόλοι που συγκροτούν το σύστημα “πόλη” έρχονται αντιμέτωποι με την ανοίκεια αλλαγή που βρίσκεται ενώπιόν τους, επιχειρώντας να τη διαχειριστούν με τις δυνάμεις που διαθέτουν» επισημαίνουν οι εμπνευστές. «Η δική μας ενασχόληση με ένα τέτοιο έργο εύρημα-κειμήλιο της πολιτιστικής μας κληρονομιάς μάς φέρνει αυτομάτως σε επαφή με τον όρο ανοίκειο. Η απόστασή μας από τη γλώσσα αυτής της εποχής, από τους μύθους της, τα σύμβολά της, αλλά ακόμα και από τον τότε άνθρωπο – πολίτη – θεατή σε οντολογικό επίπεδο χάνεται στις χιλιετίες και καθιστά τη σχέση μας με αυτού του είδους τα κείμενα απολύτως ανοίκεια. Η παράστασή μας λοιπόν, δομημένη γύρω από αυτόν τον θεματικό άξονα αλλά και λαμβάνοντας υπ’ όψιν το ότι αυτά τα έργα σε προκαλούν διαρκώς να διερωτάσαι πάνω τους, θα προσπαθήσει να μεταφέρει το νόημα των λέξεων του Ευριπίδη ακέραιο στους θεατές αλλά και την ίδια στιγμή ως το πιο κρίσιμο και ανοιχτό ερώτημα» συμπληρώνουν.

Για τη σκηνική αφήγηση, το πριν θεωρείται ήδη παρελθόν και το μετά απολύτως άγνωστο. Το μόνο που μετράει είναι αυτή η στιγμή της σιωπής και του μετεωρισμού, όπου όλα τα άπειρα ενδεχόμενα είναι υπαρκτά. «”Μορφές πολλές παίρνει το θεϊκό / Αγνωστο τέλος δίνουν στα πράγματα οι θεοί / Εκείνα που είναι να γίνουν δεν έγιναν ποτέ / Κι αυτά που γίνονται. Δεν ήταν για να γίνουν / Σιωπή / Σιωπή”. Με αυτά τα λόγια επιλέγει ο Ευριπίδης να δώσει τέλος στο έργο του και ο Γ. Χειμωνάς στη μετάφρασή του επιλέγει να μη χρησιμοποιήσει τελεία στην τελευταία λέξη. Η αλλαγή έχει ήδη συντελεστεί και όλοι είναι αμήχανοι μπροστά της, μην ξέροντας ποια θα είναι η επόμενη μέρα και προς τα πού θα κυλήσει η μπίλια. Και οι “Βάκχες”, όπως και κάθε κείμενο του αρχαίου δράματος, δεν προσφέρουν καμία καθησυχαστική λύση στον αναγνώστη-θεατή και προφανώς καμία απάντηση. Αντιθέτως, θέτουν συνέχεια τα πιο μεγάλα και ανήσυχα ερωτήματα προσκαλώντας τον να πάρει ο ίδιος θέση, όσο αυτό είναι δυνατόν» τονίζουν οι σκηνοθέτες, για να καταλήξουν. «Μια και οποιαδήποτε αλλαγή στην πραγματικότητα συντελείται πρωτίστως μέσα μας, η έννοια της αποδοχής αυτού του μετεωρισμού και της σιωπής που επιφέρει, ίσως και να είναι το πρώτο βήμα προς το αδιόρατο αύριο ώστε αυτό να μοιάζει λιγότερο τρομακτικό. Ισως οι “Βάκχες” να μας μιλούν και να μας καλούν σε αυτή την αποδοχή και σε όποια ανακούφιση μπορεί αυτή να προσφέρει, εάν την προσφέρει!».