«Με γοητεύει το μυστήριο {LF}της ανθρώπινης φύσης»

Το όνομα Μπόγκνταν Γκεόργκι Απέτρι δεν είναι ιδιαίτερα γνωστό στην Ελλάδα, ίσως επειδή επί μία δεκαετία ο ρουμάνος σκηνοθέτης, παρότι με την πρώτη ταινία του, «Στις παρυφές» (2010), χρίστηκε ένας από τους πολλά υποσχόμενους δημιουργούς του νέου ρουμανικού κινηματογράφου, εγκατέλειψε τον κινηματογράφο του δημιουργού για να διδάξει σκηνοθεσία στο Πανεπιστήμιο Κολούμπια. Μάλιστα το «Στις παρυφές» είχε κερδίσει τον Χρυσό Αλέξανδρο στο τότε Φεστιβάλ Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης, πόλη που διατηρεί ιδιαίτερη θέση στην καρδιά του σκηνοθέτη.

Η αφοσίωση του Απέτρι στη διδαχή ήταν ένας από τους λόγους της απομάκρυνσής του. Ο βασικός ήταν ότι απέρριπτε διαρκώς πράγματα που του προτείνονταν αλλά δεν τον ενδιέφεραν. «Δεν είχα την ελευθερία να κάνω τις αλλαγές που επιθυμούσα», είπε ο Απέτρι στα «ΝΕΑ» τηλεφωνικά από τη Νέα Υόρκη, «και για μένα το σινεμά έχει να κάνει πάνω απ’ όλα με την ελευθερία του δημιουργού».

Αφορμή για την ημίωρη κουβέντα μας υπήρξε η ταινία «Το θαύμα» («Miracol)» που από χθες προβάλλεται στις αίθουσες σε διανομή Weird Wave. Είναι η δεύτερη ταινία μιας τριλογίας που ο Απέτρι είχε στο μυαλό του εδώ και χρόνια να γυρίσει. Κοινό στοιχείο των τριών ταινιών: όλες έχουν φόντο τη γενέτειρα του σκηνοθέτη, την πόλη Πιάτρα Νέαμτ, και κάποιοι ήρωες εμφανίζονται και στις τρεις αλλά με παραλλαγμένους τους ρόλους τους σε ό,τι αφορά τη διάρκεια (ο πρωταγωνιστής της μιας ταινίας μπορεί να έχει έναν μικρό ρόλο στη δεύτερη κ.ο.κ.). Το «Θαύμα» έπεται της ταινίας «Αγνώστων στοιχείων», παραγωγής 2020, και θα ακολουθηθεί από την τρίτη ταινία, το σενάριο της οποίας είναι ήδη γραμμένο από τον Απέτρι. Η ιδέα της δεύτερης ταινίας γεννήθηκε ανορθόδοξα. Ο Απέτρι περίμενε στο αεροδρόμιο την πτήση του και ξαφνικά τη… σκέφτηκε. «Ορισμένες φορές συμβαίνει, εμπνέεσαι από μια εικόνα, από ένα πρόσωπο, ένα επεισόδιο. Εγραψα αμέσως την ιδέα σε μια χαρτοπετσέτα και τη φωτογράφισα για την περίπτωση που θα την έχανα. Ηταν Αύγουστος του 2019 και τα γυρίσματα άρχισαν λίγο αργότερα…».

«Δεν είχα καμία πρόθεση κριτικής της ρουμανικής κοινωνίας και των συνθηκών κάτω από τις οποίες πολύς κόσμος ζει σήμερα» απάντησε ο Απέτρι όταν του επισήμανα ότι με μικρές «πινελιές» το «Θαύμα» παρουσιάζει έναν κόσμο όπου τίποτα δεν λειτουργεί σωστά. «Η ανθρώπινη φύση είναι το μόνο που με ενδιαφέρει και πιστεύω ότι το σινεμά γενικώς εκεί πρέπει να εστιάζει. Κανένας δεν έχει μόνο μια καλή πλευρά, όλοι έχουμε τις αρνητικές μας, και μάλιστα κάποιοι πολύ σκοτεινές. Και όλοι κάνουμε λάθη υπό πίεση. Οποιαδήποτε κοινωνική αναφορά μπορεί να βρεθεί σε μια ταινία, οποιαδήποτε μεγάλα ερωτήματα αν προκύψουν – και βεβαίως εδώ μπορούν να προκύψουν, αφού το “Θαύμα” είναι μια σύγχρονη ταινία και διαδραματίζεται στη σύγχρονη Ρουμανία – οφείλουν να βρίσκονται κάτω από τις γραμμές, πίσω από τον σχολιασμό για το μυστήριο της ανθρώπινης φύσης».

ΔΙΚΗΓΟΡΟΣ. Προτού έρθει στο Πανεπιστήμιο της Κολούμπια για να σπουδάσει κινηματογράφο, ο Απέτρι είχε ήδη καριέρα δικηγόρου ποινικής υπεράσπισης. «Μισούσα αυτή τη δουλειά, δεν ήθελα να την κάνω, όμως παραδέχομαι ότι τα νομικά με βοήθησαν να γίνω καλύτερος συγγραφέας. Και νομίζω πως αυτό οφείλεται στο ότι δεν έκρινα τους ανθρώπους που υπερασπιζόμουν. Προσπαθούσα να τους κατανοήσω, να τους υπερασπιστώ – ακόμα και τους κλέφτες ή τους βιαστές, όχι τους δολοφόνους. Ηταν όλοι τρισδιάστατοι και αυτό προσπαθώ να κάνω με τους ήρωές μου, να τους αποτυπώσω τρισδιάστατα. Ανθρωποι που υπό πίεση μπορεί να συμπεριφερθούν απρόβλεπτα».

Επίσης, ως κινηματογραφιστής, ο Απέτρι έχει τη δυνατότητα να εξερευνήσει την ανθρώπινη φύση πολύ πιο ουσιαστικά απ’ ό,τι ως δικηγόρος. «Ως δικηγόρος πρέπει να καταλάβεις τη μια πλευρά, εκείνη που υπερασπίζεσαι. Ως κινηματογραφιστής πρέπει να καταλάβεις όλες τις πλευρές, ακόμα και αυτές που δεν δείχνουν σημαντικές. Και θα δεις ότι κάθε άνθρωπος έχει πολλές παραδοξότητες και αντιφάσεις, ακριβώς επειδή η ανθρώπινη φύση είναι φτιαγμένη από αντιφάσεις.

Συν τοις άλλοις, όσο μεγαλώνουμε κατανοούμε περισσότερο. Βάζω στοίχημα ότι ο Θόδωρος Αγγελόπουλος καταλάβαινε καλύτερα τους ανθρώπους την εποχή που πέθανε απ’ ό,τι στα 40 του. Οπως και ο Ακίρα Κουροσάβα, αν και αυτός λίγο πριν πεθάνει είχε δηλώσει “δεν ξέρω τίποτα από κινηματογράφο”».

Για τον Απέτρι «το σινεμά είναι σαν το τένις, μπορείς συνεχώς να μαθαίνεις νέα πράγματα» (είναι o παίκτης του αθλήματος ο ίδιος). «Ως καθηγητής αυτό έχω καταλάβει και νομίζω ότι αν δεν μάθαινα και εγώ από τους μαθητές μου δεν θα δίδασκα. Το ευτύχημα είναι ότι στο Πανεπιστήμιο της Κολούμπια φοιτούν νέοι από όλον τον κόσμο και έτσι σου δίνεται η ευκαιρία να μάθεις ένα σωρό πράγματα από παντού. Και είσαι διαρκώς σε επαφή με τη νιότη διαφορετικών γενιών, κάτι πολύ έχει τεράστια σημασία διότι υπό τέτοιες συνθήκες το μυαλό σου πρέπει διαρκώς να δουλεύει».