Δικαιώματα εμβρύων και ανατροπή της Roe v. Wade

Η απόφαση Roe v. Wade την οποία εξέδωσε το Ανώτατο Δικαστήριο των ΗΠΑ (SCOTUS) είναι μια πλημμελής απόφαση που «θεμελιώθηκε βιαστικά και ενδέχεται να αποδειχθεί ασταθής».

Τα ως άνω λόγια δεν ανήκουν σε κάποιον υπέρμαχο της ανθρώπινης ζωής και συνεπώς των δικαιωμάτων του εμβρύου, αλλά στη Δικαστή Ruth Bader Ginsburg, η οποία θεωρείται κορυφαία εκπρόσωπος του κινήματος για τα δικαιώματα της γυναίκας αλλά και την επέκταση του λεγόμενου δικαιώματος διακοπής κύησης.

Ας θυμίσουμε στο σημείο αυτό ότι η Roe v. Wade είναι ίσως η σημαντικότερη απόφαση του ως άνω δικαστηρίου τα τελευταία 50 χρόνια. Η σημασία της απόφασης έγκειται στο ότι λειτούργησε ως τροχοπέδη τόσο σε ομοσπονδιακό όσο και πολιτειακό επίπεδο για νομοθεσία που θα περιόριζε την πρόσβαση γυναικών στις λεγόμενες «υπηρεσίες υγείας».

Τα πράγματα, ωστόσο, αλλάζουν. Αργά στην αρχή και με ραγδαίο τρόπο στη συνέχεια. Οπως πληροφορηθήκαμε από μια (επιβεβαιωμένη πλέον και ιστορικά ανεπανάληπτη) διαρροή απόρρητων εγγράφων, το SCOTUS πρόκειται να ανατρέψει το δεδικασμένο της Roe v. Wade. Γιατί όμως; Ο λόγος είναι απλός: Το αμερικανικό Σύνταγμα δεν αναφέρει τίποτα σχετικά με τη δυνατότητα διακοπής κύησης. Η αιτιολόγηση της απόφασης Roe v. Wade ήταν είτε μη σχετική (γενικές αναφορές στην αρχαιότητα) είτε εντελώς εσφαλμένη (π.χ. ο ισχυρισμός ότι η θανάτωση εμβρύου δεν ήταν ποτέ έγκλημα στο common law). Η θεμελίωση δε του «δικαιώματος διακοπής κύησης» στο δικαίωμα στην ιδιωτική ζωή και το δικαίωμα δίκαιης δίκης είναι κατά κοινή ομολογία νομικά εσφαλμένη.

Αν το κείμενο που διέρρευσε καταστεί πράγματι επίσημη απόφαση του SCOTUS, το ερώτημα πλέον είναι το εξής: Ποιο θα είναι το νέο νομικό καθεστώς σε μία χώρα που αποτελεί πολιτισμικό και πολιτικό οδηγό για τον υπόλοιπό δυτικό κόσμο; Η απάντηση που πρέπει να δοθεί είναι ταυτόχρονα η συχνότερη απάντηση που δύναται να δώσει ένας νομικός: Εξαρτάται!

Το SCOTUS δεν λαμβάνει θέση για τη δυνατότητα ή τις προϋποθέσεις επιτρεπτής θανάτωσης του εμβρύου. Απλώς κηρύσσει εαυτόν αναρμόδιο δεδομένου ότι δεν έχει νομικούς λόγους με βάση το Αμερικανικό Σύνταγμα να φτάσει στο ένα ή στο άλλο αποτέλεσμα. Αρμοδιότητα, σύμφωνα την ίδια συλλογιστική, έχουν μόνο τα αρμόδια νομοθετικά όργανα στις επιμέρους Πολιτείες των ΗΠΑ, οι οποίες μέσω των δημοκρατικά εκλεγμένων οργάνων τους θα θεσπίσουν σε τοπικό επίπεδο το νομικό πλαίσιο για τη στάθμιση των εννόμων αγαθών, δηλ. του δικαιώματος αυτονομίας της γυναίκας αφενός και της προστασία της αγέννητης ζωής αφετέρου.

Η αντίληψη που θέλει τη διατήρηση του σημερινού status quo, δηλ. τη διαφύλαξη του δεδικασμένου που προέκυψε από τη Roe v. Wade, με μόνο επιχείρημα ότι η απόφαση είναι εσφαλμένη μεν, έχει δημιουργήσει τετελεσμένα δε, είναι βαθιά αντιδραστική και αντιδημοκρατική. Ο ρόλος των δικαστών είναι να αποφασίζουν για εκκρεμή ζητήματα επί τη βάσει νομικών κανόνων οι οποίοι έχουν δημιουργηθεί σύμφωνα με τη νομικά προβλεπόμενη διαδικασία. Οπως είδαμε παραπάνω, η Roe v. Wade θεμελιώθηκε πάνω σε κανόνες τους οποίους κυριολεκτικά εφηύραν οι δικαστές επί τούτου. Αυτό δεν σημαίνει φυσικά ότι οι δικαστές δεν έχουν διακριτική ευχέρεια ή ευρεία σημασιολογικά περιθώρια για τη λήψη απόφασης ακόμη και σε ζητήματα συνταγματικού δικαίου. Το να ισχυριστεί κάποιος ότι μια χώρα έχει μεγάλο μέγεθος δεν σημαίνει ότι η ίδια χώρα δεν έχει διακριτά σύνορα.

Οσοι, με μοναδικό επιχείρημα την ιδεολογική τους τοποθέτηση, ισχυρίζονται ότι η επιστροφή αρμοδιότητας στα νομοθετικά Σώματα των επιμέρους Πολιτειών είναι «οπισθοδρομική» ή ότι κηρύσσει «πολιτισμικό πόλεμο», θα πρέπει ίσως να αναλογιστούν ότι δεν προσφέρουν κανενός είδους επιχείρημα για την επίλυση ενός νομικού ζητήματος – ακριβώς ό,τι έκανε δηλ. και η Roe v. Wade.

Ο Κυριάκος Ν. Κώτσογλου είναι επίκουρος καθηγητής Νομικής στο Northumbria University του Ηνωμένου Βασιλείου, νομικός σύμβουλος