Μία πανευρωπαϊκή εκλογική αναμέτρηση;

Οι επόμενες ευρωεκλογές θα γίνουν το 2024. Στις κάλπες μπορεί να πάμε εντελώς διαφορετικά απ’ ό,τι ξέραμε μέχρι τώρα: να ψηφίζουμε και τα 400 εκατομμύρια ευρωπαίοι ψηφοφόροι την ίδια ημέρα, να έχουμε ανά χείρας δύο ψηφοδέλτια – ένα για έλληνες υποψήφιους ευρωβουλευτές και ένα για υποψήφιους σε πανευρωπαϊκό επίπεδο. Μπορεί ακόμα να έχουμε λόγο και για το ποιος θα εκλεγεί πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής. Αυτές είναι μερικές από τις σημαντικές αλλαγές που μόλις ενέκρινε το Ευρωκοινοβούλιο και προτείνει στις 27 χώρες-μέλη της ΕΕ. Προτάσεις οι οποίες μπορεί να μετατρέψουν τις 27 ξεχωριστές αναμετρήσεις, με τους δικούς τους διαφορετικούς κανόνες οι οποίες διεξάγονται στις χώρες-μέλη, σε μια πανευρωπαϊκή εκλογική αναμέτρηση. Θα πρόκειται, λένε οι αναλυτές, για μια πολύ πιο άμεση δημοκρατική διαδικασία, η οποία θα φέρει πιο κοντά τον μέσο ευρωπαίο πολίτη στην όλη διαδικασία, σε μια περίοδο ιδιαίτερα τεταμένη κατά την οποία το ευρωπαϊκό οικοδόμημα ταράζεται από αλλεπάλληλες κρίσεις.

Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, λοιπόν, ψήφισε την Τρίτη υπέρ της αναθεώρησης των ευρωπαϊκών εκλογικών κανόνων που θα δώσει στους πολίτες μεγαλύτερο ρόλο. Σύμφωνα με τους νέους κανόνες, οι ψηφοφόροι θα μπορούν να ψηφίσουν δύο ψηφοδέλτια στις ευρωπαϊκές κοινοβουλευτικές εκλογές: ένα για εθνικούς υποψηφίους και ένα για υποψηφίους σε πανευρωπαϊκό επίπεδο, από το οποίο θα εκλέγονται 28 επιπλέον ευρωβουλευτές. Για να εξασφαλιστεί η ισόρροπη γεωγραφική εκπροσώπηση στα υπερεθνικά αυτά ψηφοδέλτια, τα κράτη – μέλη θα χωριστούν σε τρεις κατηγορίες ανάλογα με το μέγεθος του πληθυσμού τους. Στα πανευρωπαϊκά ψηφοδέλτια θα συμμετέχουν υποψήφιοι που θα προέρχονται αναλογικά από αυτές τις τρεις κατηγορίες χωρών. Τα πανευρωπαϊκά ψηφοδέλτια θα πρέπει να υποβάλλονται από ευρωπαϊκές εκλογικές οντότητες, όπως συνασπισμούς εθνικών πολιτικών κομμάτων, εθνικές ενώσεις ψηφοφόρων ή ευρωπαϊκά πολιτικά κόμματα.

Οι πολίτες της ΕΕ θα έχουν επίσης περισσότερο λόγο για το ποιος θα γίνει πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής μέσω της λεγόμενης διαδικασίας Spitzenkandidaten. Σύμφωνα με αυτό το σύστημα – που χρησιμοποιήθηκε ανεπίσημα στις ευρωπαϊκές εκλογές του 2014 για την επιλογή του Ζαν-Κλοντ Γιούνκερ, αλλά απορρίφθηκε από τα κράτη – μέλη το 2019 – κάθε ευρωπαϊκό πολιτικό κόμμα επιλέγει έναν «επικεφαλής υποψήφιο» για τον πρόεδρο της Επιτροπής και όποιο κόμμα κερδίσει τις περισσότερες έδρες το Κοινοβούλιο θα μπορεί, θεωρητικά, να δει τον υποψήφιό του να αναλαμβάνει την προεδρία της Κομισιόν. Είναι σημαντικό, βέβαια, να τονίσουμε πως αυτή η διαδικασία αφορά μια πολιτική σύμβαση, καθώς δεν αναφέρεται στις συνθήκες της ΕΕ, οι οποίες πρέπει να τροποποιηθούν για να τη συμπεριλάβουν ως πρόβλεψη. Κάτι μάλλον δύσκολο, καθώς μέχρι τώρα δεν διαφαίνεται ομοφωνία των κρατών – μελών σχετικά με το ζήτημα αυτό.

Το Ευρωκοινοβούλιο υποστήριξε τις αλλαγές με 323 ψήφους υπέρ και 262 κατά, αλλά τώρα αρχίζουν τα δύσκολα – οι μεταρρυθμίσεις πρέπει να εγκριθούν ομόφωνα από τα κράτη – μέλη. «Αυτή η μεταρρύθμιση θα αυξήσει την ορατότητα των ευρωπαϊκών πολιτικών κομμάτων και θα τους επιτρέψει να πραγματοποιούν την προεκλογική τους εκστρατεία σε ολόκληρη την Ευρωπαϊκή Ενωση, ώστε να μπορέσουμε να δημιουργήσουμε μια πραγματική πανευρωπαϊκή συζήτηση», δήλωσε ο εισηγητής της πρωτοβουλίας, ισπανός ευρωβουλευτής Ντομενέκ Ρουίθ Ντεβέσα. «Το Κοινοβούλιο έστειλε ένα ισχυρό μήνυμα στο Συμβούλιο ότι είναι καιρός να αλλάξει ο εκλογικός νόμος της ΕΕ ώστε να έχουμε εκλογές που να αντικατοπτρίζουν σωστά τη σημερινή πολιτική πραγματικότητα».

Το Ευρωκοινοβούλιο θέλει επίσης να προωθήσει την ισότητα των φύλων, τονίζοντας ότι, παρά τη συνολική βελτίωση που σημειώθηκε στις τελευταίες εκλογές, ορισμένες χώρες δεν εξέλεξαν ούτε μία γυναίκα ευρωβουλευτή. Το κείμενο προτείνει να καθιερωθούν στα ψηφοδέλτια υποχρεωτικά συστήματα εναλλαγής ανδρών και γυναικών υποψηφίων ή ποσοστώσεις. Το δικαίωμα του εκλέγεσθαι θα έχουν όλοι οι πολίτες της ΕΕ ηλικίας 18 ετών και άνω, ενώ θα επιτρέπεται η επιστολική ψήφος σε όλα τα κράτη – μέλη.

Αυτή ήταν η πέμπτη φορά που προτείνεται επίσημα η ιδέα για διεθνικές λίστες, αν και μόλις η δεύτερη φορά που η πρόταση τέθηκε σε ψηφοφορία στην Ολομέλεια του Ευρωκοινοβουλίου.

Ομως δεν είναι όλοι ευχαριστημένοι με τους πανευρωπαϊκούς νομοθέτες, δεδομένου ότι θα μπορούσαν να μειώσουν τη δύναμη ψήφου των εθνικών ευρωβουλευτών. «Τα εθνικά πολιτικά κόμματα αντικαθίστανται σταδιακά από διεθνικά ευρωπαϊκά πολιτικά κόμματα, τα οποία αργότερα, λογικά, θα έχουν και μπορεί να έχουν μόνο ένα πρόγραμμα: το πρόγραμμα περαιτέρω ολοκλήρωσης αυτής της Ευρωπαϊκής Ενωσης», δήλωσε ο ακροδεξιός βέλγος ευρωβουλευτής Γκερόλφ Ανεμάν, προσθέτοντας ότι ελπίζει ότι το Συμβούλιο και τα κράτη – μέλη θα απορρίψουν την πρόταση.

Ποια είναι τα επόμενα βήματα; Η νομοθετική πρωτοβουλία του Ευρωκοινοβουλίου θα πρέπει να εγκριθεί ομόφωνα από το Συμβούλιο. Κατόπιν, η πρόταση θα επιστρέψει στο Κοινοβούλιο, ώστε οι ευρωβουλευτές να δώσουν τη συγκατάθεσή τους. Στη συνέχεια, η πρόταση θα πρέπει να εγκριθεί από όλα τα κράτη – μέλη σύμφωνα με τους ισχύοντες συνταγματικούς τους κανόνες. Οι διαπραγματεύσεις με το Συμβούλιο θα ξεκινήσουν μόλις τα κράτη – μέλη καταλήξουν σε κοινή θέση.

Διάσκεψη για το μέλλον της Ευρώπης

Η έδρα του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου φιλοξένησε το περασμένο Σαββατοκύριακο την τελευταία σύνοδο εργασιών της Διάσκεψης για το μέλλον της Ευρώπης. Οι συμμετέχοντες υπέγραψαν ένα σχέδιο για τη βαθύτερη ολοκλήρωση, το οποίο παραδίδεται τη Δευτέρα στους προέδρους των τριών θεσμικών οργάνων της Ευρωπαϊκής Ενωσης.  Η Διάσκεψη για το μέλλον της Ευρώπης ιδρύθηκε πέρυσι με στόχο να φέρει κοντά πολίτες και πολιτικούς από όλη την ΕΕ προκειμένου να βρουν ιδέες για την αναμόρφωση του μπλοκ. Το Κοινοβούλιο προτείνει να ανοίξει μια Συνέλευση που θα οδηγήσει στη μεταρρύθμιση των Συνθηκών (άρθρο 48 της Συνθήκης ΕΕ). Δεν αποκλείεται όμως για το μέλλον, το Ευρωκοινοβούλιο να προχωρήσει σε μια σταθερή μορφή διαβούλευσης μεταξύ πολιτών και κοινοτικών φορέων.

Συνολικά εγκρίθηκαν περισσότερες από 300 προτάσεις. Περιλαμβάνουν την κατάργηση των εθνικών βέτο, την παραχώρηση στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο του δικαιώματος να προτείνει νομοθεσία, περισσότερες επενδύσεις για τον μετριασμό της κλιματικής αλλαγής, τη δρομολόγηση «κοινών ενόπλων δυνάμεων» και διακρατικών καταλόγων ψηφοφορίας. Φυσικά διαπιστώθηκαν και διαφορές απόψεων, για παράδειγμα ως προς το εάν η ένταξη νέων χωρών της ΕΕ θα πρέπει να απαιτεί ακόμη την ομόφωνη συμφωνία των σημερινών μελών αλλά και ως προς το «μέρος στο οποίο θα πρέπει να υπάρχουν κοινές ένοπλες δυνάμεις».

Το ποια από τα σχέδια και σε ποιο βαθμό θα γίνουν πραγματικότητα εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από τις κυβερνήσεις των μελών της ΕΕ, πολλές από τις οποίες δεν έχουν εκφρασθεί και με μεγάλο ενθουσιασμό για την προοπτική.

«Υπήρχε μεγάλος σκεπτικισμός στην αρχή όλης αυτής της διαδικασίας», δήλωσε ο ευρωβουλευτής Γκι Φέρχοφστατ, της ομάδας Renew Europe, συμπρόεδρος του εκτελεστικού συμβουλίου. Αλλά τώρα, υποστήριξε, «όλοι είδαν ότι πρόκειται για ένα πολύ σοβαρό εγχείρημα. Αποτελεί έναν πολλά υποσχόμενο δρόμο προς τα εμπρός για την Ευρωπαϊκή Ενωση». Ενα ευρύ φάσμα ευρωπαίων νομοθετών – από το κεντροδεξιό Ευρωπαϊκό Λαϊκό Κόμμα έως την ομάδα της Αριστεράς – υποστήριξαν τις προτάσεις με τις οποίες διαφώνησαν ευρωβουλευτές από τις δεξιές ομάδες.