Μια δωρεά με διεθνή αντίκτυπο

Πλουσιότερες κατά 350 έργα με κορυφαίες υπογραφές γίνονται οι συλλογές τεσσάρων μουσείων της Ευρώπης και των ΗΠΑ – μεταξύ αυτών και του Εθνικού Μουσείου Σύγχρονης Τέχνης – καθώς ένας από τους σημαντικότερους συλλέκτες παγκοσμίως, ο Δημήτρης Δασκαλόπουλος, αποφάσισε να τα αποχωριστεί και από την ιδιωτική του συλλογή να τα προσφέρει σε δημόσια μουσεία τριών χωρών (Ελλάδα, Αγγλία και ΗΠΑ). Εργα μεγάλης κυρίως κλίμακας που δημιούργησαν τα τελευταία 40 χρόνια 142 καλλιτέχνες – όπως η Μαρίνα Αμπράμοβιτς και ο Μάθιου Μπάρνι, η Λουίζ Μπουρζουά και ο Πολ Τσαν, η Μόνα Χατούμ, η Σάρα Λούκας και η Αννα Μεντιέτα, η Κίκι Σμιθ, ο Στιβ ΜακΚουίν, ο Γιάννης Κουνέλλης και ο Βλάσης Κανιάρης – αποτελούν τον κορμό της δωρεάς που θα μοιραστεί ως εξής: 140 στη συλλογή του ΕΜΣΤ αυξάνοντάς την κατά 10% (πρόκειται για τη μεγαλύτερη δωρεά ως τώρα προς το μουσείο, το οποίο στις δύο δεκαετίες λειτουργίας του διαθέτει 1.400 έργα), 110 στην Tate Modern στο Λονδίνο και άλλα 100 κοινή δωρεά προς τα Μουσεία Γκούγκενχαϊμ της Νέας Υόρκης και Σύγχρονης Τέχνης του Σικάγου. Κοινός παρονομαστής όλων των μουσείων είναι ο δημόσιος χαρακτήρας τους.

Για «πολύ σπουδαία μέρα για την πατρίδα μας, αλλά και για τον παγκόσμιο κόσμο της σύγχρονης τέχνης» έκανε λόγο ο Πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης, που παραβρέθηκε στο πρώην Καπνεργοστάσιο της οδού Λένορμαν (κτίριο που ανήκει στη Βουλή των Ελλήνων, μέρος του οποίου ανακαινίστηκε με δωρεά του Δημήτρη Δασκαλόπουλου), όπου και ανακοινώθηκε η γενναιόδωρη κίνηση. Και αφού εξέφρασε «την ευγνωμοσύνη εκ μέρους της κυβέρνησης για τη δωρεά» και ευχήθηκε να υπάρξουν ανάλογες κινήσεις, έδωσε και μια είδηση: μεγάλο μέρος των έργων που πρόκειται να ταξιδέψουν εκτός Ελλάδας θα εκτεθούν από τον Ιούνιο και για έξι μήνες στους χώρους του Καπνεργοστασίου, που εγκαινιάστηκαν πέρυσι με την έκθεση «Portals» του Οργανισμού Πολιτισμού και Ανάπτυξης ΝΕΟΝ. Το ΕΜΣΤ, σύμφωνα με πληροφορίες των «ΝΕΩΝ», σχεδιάζει να εκθέσει τη δωρεά εντός του 2023, καθώς έως το τέλος του χρόνου η μόνιμη συλλογή θα παραμείνει στο μεγαλύτερο ποσοστό της αναλλοίωτη.

Ο Δημήτρης Δασκαλόπουλος εξήγησε ότι πιστεύω του είναι πως τα έργα της συλλογής «πρέπει να μείνουν προσβάσιμα στο διεθνές κοινό, να αξιολογηθούν διαχρονικά για την καλλιτεχνική αξία τους και να παραμείνουν σε διάλογο με την τέχνη του μέλλοντος». Γι’ αυτό και κριτήρια στην επιλογή των αποδεκτών της δωρεάς αποτέλεσαν, μεταξύ άλλων, «η οργάνωση και η οικονομική κατάστασή τους, η ιστορία του θεσμού, τα στοιχεία επισκεψιμότητας στους φυσικούς χώρους και στα κοινωνικά δίκτυα, καθώς και οι προσωπικές του εκτιμήσεις», αλλά κυρίως το γεγονός ότι είναι δημόσια, κάτι που εξασφαλίζει και «τη διαχρονική τους ύπαρξη ως απαραίτητων δομικών στοιχείων του δημόσιου αγαθού του πολιτισμού».

ΕΛΛΗΝΕΣ ΚΑΛΛΙΤΕΧΝΕΣ. Τρεις παράμετροι της δωρεάς έχουν ιδιαίτερο ενδιαφέρον. Η πρώτη σχετίζεται με τον τρόπο που μοιράστηκαν τα έργα, ώστε να ταιριάζουν στο πνεύμα της συλλογής, χωρίς να δημιουργούνται επικαλύψεις, προσφέροντάς τους τη δυνατότητα να κάνουν την τελική δική τους επιλογή από τον ευρύτερο κατάλογο έργων που τους προσφέρθηκε αρχικά. Η δεύτερη αφορά το γεγονός ότι η δωρεά θα συνοδευθεί από τη δημιουργία θέσεων επιμελητών – μία στην Tate, μία στο ΕΜΣΤ και μία για την κοινή δωρεά στα Μουσεία Γκούγκενχαϊμ και Σικάγου – που θα διευκολύνουν την ενσωμάτωσή της στη δράση τού κάθε οργανισμού, ενώ παράλληλα προβλέπεται κάλυψη των εξόδων ασφάλισης και αποθήκευσης των έργων για μία πενταετία. Η τρίτη, που αφορά την εγχώρια εικαστική σκηνή, είναι ότι στη δωρεά περιλαμβάνονται έργα 39 ελλήνων καλλιτεχνών, πέντε εκ των οποίων θα ταξιδέψουν στις ΗΠΑ και εννέα στο Λονδίνο, ενώ δημιουργείται ένας ιδιαίτερος δεσμός ανάμεσα στην Τate και στο ΕΜΣΤ για περαιτέρω συνεργασίες, γεγονός που θα επιτρέψει στο ελληνικό μουσείο να αναδειχθεί σε υπολογίσιμο συνομιλητή με τα μεγάλα μουσεία τέχνης της Ευρώπης.

Το «παρών» στην εκδήλωση έδωσαν ο Πρόεδρος της Βουλής Κωνσταντίνος Τασούλας, η υπουργός Πολιτισμού Λίνα Μενδώνη, η οποία ανέφερε ότι «ο συλλέκτης λειτουργεί ως καταλύτης στον μετασχηματισμό, στη μετάπτωση των ιδιωτικών αυτών έργων σε δημόσια αγαθά», ο υφυπουργός Πολιτισμού Νικόλας Γιατρομανωλάκης και οι επικεφαλής των τεσσάρων μουσείων που θα υποδεχτούν τη δωρεά: Ρίτσαρντ Αρμστρονγκ, διευθυντής του Ιδρύματος Γκούγκενχαϊμ, δρ Μαρί Μπαλσό, διευθύντρια της Τate, Κατερίνα Γρέγου, καλλιτεχνική διευθύντρια του ΕΜΣΤ, και Μαντλίν Γκρίνζτιν, διευθύντρια Πρίτσκερ του Μουσείου Σύγχρονης Τέχνης του Σικάγου, η οποία και ευχαρίστησε στα ελληνικά τον δωρητή.