Eνα φιάσκο, ένα μνημείο και τρία ντοκιμαντέρ

Με την απευθυνόμενη σε ειδικό κοινό μαγεία της φαντασίας της Τζ. Κ. Ρόουλινγκ στη μια άκρη και ένα κλασικό πολιτικό ντοκιμαντέρ για την Αργεντινή στην άλλη, η νέα κινηματογραφική εβδομάδα δεν ενδείκνυται ως εβδομάδα διασκέδασης στις αίθουσες – για τον μέσο τουλάχιστον θεατή. Και καθότι παρεμβάλλονται… τρία ακόμα ντοκιμαντέρ, αυτή η εβδομάδα έχει όλες τις αρετές της «εκπαιδευτικής τηλεόρασης» παρά της ψυχαγωγικής κινηματογραφικής χαλάρωσης.

ΚΟΥΡΑΣΤΙΚΗ ΕΠΑΝΑΛΗΨΗ. Φυσικά, όλες αυτές οι ταινίες έχουν τα χαρίσματά τους, ακόμα και το «Φανταστικά ζώα: Τα μυστικά του Ντάμπλντορ» (Fantastic Beasts: The Secrets of Dumbledore, ΗΠΑ / Αγγλία, 2022) που συνεχίζει τον μύθο του Wizarding World της Ρόουλινγκ, έστω και αν αυτός ο μύθος νιώθεις πλέον ότι έχει παρακμάσει. Γιατί πράγματι, αν εξαιρέσει κανείς τα οπτικά εφέ που περιστοιχίζουν την ταινία για να αποτυπώσουν πλάσματα, ζώα, τέρατα, μεταφορές στον χρόνο και όλα τα σχετικά με τη μαγεία, ελάχιστες σκηνές μπορούν να σε συναρπάσουν με κάτι πέρα από τον προβλέψιμο τεχνολογικό εντυπωσιασμό τους. Μία από αυτές είναι η συνάντηση για τσάι που έχει ο Μαντς Μίκελσεν με τον Τζουντ Λο στον πρόλογο της ταινίας. Δύο καλλιεργημένοι και καλοντυμένοι άνθρωποι που συζητούν σε ένα πολυτελές εστιατόριο και οι οποίοι σε κάνουν να νιώσεις ότι κάτι περίεργο «τρέχει» μεταξύ τους. Η σκηνή κινεί το ενδιαφέρον και τελικά είναι μία από τις ελάχιστες… ανθρώπινες που περιέχονται στην ταινία, που εν συνεχεία αφήνει στην τεχνολογία τον πρώτο λόγο, οπότε το κεφάλι σου μετατρέπεται σε καζάνι από την υπερβολική δόση μαγείας, χωρίς μάλιστα τη χαριτωμένη παιδικότητα που είχαν οι πρώτες ταινίες του πιο εύπεπτου franchise της Ρόουλινγκ, του Χάρι Πότερ (ο σκηνοθέτης των «Φανταστικών ζώων» είναι ο Ντέιβιντ Γέιτς που έχει γυρίσει ταινίες Χάρι Πότερ). Ασφαλώς οι ακόλουθοι των «Φανταστικών ζώων» μπορεί να ικανοποιηθούν από το αλλόκοτο σύμπαν της ταινίας, όμως προσωπικά ανήκω σε εκείνους που αδυνατούν να επικοινωνήσουν μαζί του και μάλιστα απορώ που αυτή η σειρά ταινιών είναι προγραμματισμένη να έχει ακόμα τρεις!! Μόνο που το σκέφτομαι, κουράζομαι!

ΑΡΓΕΝΤΙΝΗ. Στη δεκαετία του 1960 και όσο ποτέ άλλοτε στην ιστορία της, η Αργεντινή πλησίασε πολύ κοντά στην απόλυτη κοινωνική επανάσταση και το ντοκιμαντέρ των Φερνάντο Σολάνας και Οκτάβιο Τζετίνο «Η ώρα των φούρνων» («Hora de los hornos», 1968) υπήρξε μια σημαντική έκφραση αυτού του κινήματος, καθώς και κάτι σαν υπόδειγμα κινηματογράφησης εθνικοαπελευθερωτικών κινημάτων σε όλο τον κόσμο. Συνολικής διάρκειας τεσσερισήμισι ωρών και μοιρασμένο σε μέρη, το ντοκιμαντέρ παίρνει τη μορφή ενός «διδακτικού κολάζ», αφοσιωμένου στην καταγγελία του ιμπεριαλισμού και των πολιτισμικών του επιρροών. Χαρακτηριστική μία από τις αναφορές της ταινίας: «Οι μαζικές επικοινωνίες είναι πιο αποτελεσματικές για τη νεοαποικιοκρατία απ’ ό,τι το ναπάλμ. Αυτό που είναι πραγματικό, αληθινό και ορθολογικό βρίσκεται στο περιθώριο του νόμου, όπως και οι άνθρωποι». Ως τεκμήριο, «Η ώρα των φούρνων» έχει μέγιστη ιστορική αξία, αν και με τον έντονο μανιχαϊσμό της και με συνθήματα του τύπου «η κουλτούρα μας και η κουλτούρα τους, οι ταινίες μας και οι ταινίες τους, η δική μας αισθητική και η δική τους αισθητική», στις μέρες μας, δείχνει μάλλον ξεπερασμένη.

ΣTO ΠΝΕΥΜΑ ΤΩΝ ΗΜΕΡΩΝ. Το ντοκιμαντέρ «Αδάμ, πού ει;» (Ελλάδα / Ουκρανία, 2019) του ουκρανού σκηνοθέτη Αλεξάντερ Ζαποροσένκο μοιράζει στον θεατή φέτες ζωής από την καθημερινότητα των μοναχών της Μονής Δοχειαρίου (ένα από τα παλαιότερα μοναστήρια στη χερσόνησο του Αθω). Εκπληκτικό το πώς οι άνθρωποι αυτοί υπερβαίνουν εαυτούς προκειμένου να υπηρετήσουν τη μονή και κατά προέκταση τον Θεό στον οποίο πιστεύουν. Η εμμονή τους στις εργασίες που κάνουν αδιαμαρτύρητα και χωρίς ωράριο καθώς και η ευλαβική υποταγή τους στον λόγο του αρχιμανδρίτη Γρηγορίου προκαλούν θαυμασμό, έστω και αν προσωπικά δεν συμφωνώ με την άποψη του τελευταίου που ακούγεται στην εισαγωγή της ταινίας: «Να δέχεσαι ευχαρίστως την περιφρόνηση των ανθρώπων. Δεν υπάρχει ομορφότερο πράγμα από την περιφρόνηση, από το να κουβαλάς Σταυρό – του οποιουδήποτε».

Ανάμεσα στις ομορφιές μιας Ηπείρου που από τη μια πλευρά επιβιώνει και από την άλλη χάνεται, είναι και ένα έθιμο σχετικό με τη ζωή και τον θάνατο που πραγματοποιείται τις ημέρες του Πάσχα στο Γηρομέρι Θεσπρωτίας (οι κάτοικοι του χωριού συγκεντρώνονται στο νεκροταφείο της Αγίας Σωτήρας και με μια τοπική ορχήστρα παίζουν τα αγαπημένα τραγούδια νεκρών). Αυτό το έθιμο διατηρεί το τέμπο του βραβευμένου ντοκιμαντέρ «Ενθύμιο» (Ελλάδα, 2021) του Νίκου Ζιώγα, το οποίο είναι πλημμυρισμένο από τοπικές μελωδίες, μοιρολόγια και μαρτυρίες· μια καθημερινότητα που εναλλάσσεται ανάμεσα στο έγχρωμο του αρχειακού υλικού (των Κώστα Μπαλάφα και Μενέλαου Μελετζή) και το ασπρόμαυρο του σήμερα (την έξοχη διεύθυνση φωτογραφίας έχει κάνει ο ίδιος ο σκηνοθέτης). Εμπνευσμένες και αρκετά ασυνήθιστες για ντοκιμαντέρ τοπικού χαρακτήρα εικόνες, καθόλου τουριστικές, βαθιά λυρικές, καθόλου «τηλεοπτικές», αμιγώς κινηματογραφικές.

Φόρος τιμής στον σπουδαίο φωτογράφο Μπραντ Γουόσμπερν (υπεύθυνου για τις ωραιότερες αεροφωτογραφίες βουνών) και την ίδια ώρα ένα ντοκιμαντέρ που εξυμνεί το πνεύμα της εξερεύνησης, «Η ιερότητα του βουνού» (The sanctity of space, ΗΠΑ, 2021) των Ρέναν Οζτουρκ και Φρέντι Γουίλκινσον μας μεταφέρει με πολύ εντυπωσιακό τρόπο σε αχαρτογράφητες περιοχές καθώς όνειρο των δημιουργών (εμπνευσμένων από τη δουλειά του Γουόσμπερν) ήταν να διασχίσουν πλαγίως μία από τις πιο απαγορευτικές κορυφές, τον ορεινό όγκο του Moose’s Tooth.

ΓΙΑ ΤΗΝ ΟΥΚΡΑΝΙΑ. Να σημειωθεί, τέλος, ότι αθέατες πτυχές της συνεχιζόμενης τραγωδίας του πολέμου στην Ουκρανία παρουσιάζονται στις τρεις ταινίες που προβάλλονται με δωρεάν είσοδο στο Γαλλικό Ινστιτούτο Ελλάδας, σε ένα αφιέρωμα που συνδιοργανώνει με το Φεστιβάλ Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης. Οι ταινίες αυτές είναι τα ντοκιμαντέρ «Γ@μώ τη δουλειά μου» (F@ck This Job) της Βέρα Κριτσέφσκαγια (Παρασκευή 15 Απριλίου στις 20.00) και «Ενα σπίτι από θραύσματα» (A House Made of Splinters) του δανού σκηνοθέτη Σάιμον Λέρενγκ Βίλμοντ (Σάββατο 16 Απριλίου στις 19.00) και η μυθοπλασίας «Ατλαντίδα» (Atlantis) του ουκρανού σκηνοθέτη Βαλεντίν Βασιάνοβιτς (Σάββατο 16 Απριλίου στις 21.30). Στο Auditorium Theo Angelopoulos του Γαλλικού Ινστιτούτου Ελλάδας (Σίνα 31, Αθήνα). Πληροφορίες για κρατήσεις στην ιστοσελίδα https://www.eventbrite.com/e/318972233537.