Η «Συμφωνία του Χριστού» του Χαρίλαου Περπέσα

«Σχετικά με το ερώτημά σας θα θέλαμε να σας ενημερώσουμε ότι το συμφωνικό ποίημα “Ecce homo” το έχουμε προγραμματίσει για να παιχτεί μέσα στο επόμενο διάστημα. Ο κ. Furtwangkler (ο κορυφαίος γερμανός συνθέτης και μαέστρος Βίλχελμ Φούρτβενγκλερ, 1886-1954) έχει δείξει μεγάλο ενδιαφέρον να πραγματοποιήσει ο ίδιος την εκτέλεση. Μετά τη διευθέτηση των λεπτομερειών του προγράμματος για το επόμενο διάστημα θα επικοινωνήσουμε μαζί σας. Με σεβασμό και εκτίμηση». Η αλληλογραφία της Φιλαρμονικής του Βερολίνου προς τον Χαρίλαο Περπέσα στις 19 Μαρτίου του 1941 καταδεικνύει την αναγνωρισμένη αξία του έλληνα συνθέτη. Οπως και μια άλλη επιστολή του σπουδαίου γερμανού μαέστρου προς τον Μπρούνο Βάλτερ (1876 – 1962) ο οποίος σε μια επιστολή του γράφει για τη «Συμφωνία του Χριστού»: «Το έργο με συγκίνησε βαθιά, ναι, μπορώ να πω πως με συγκλόνισε. Το μουσικό ιδίωμα με το οποίο εκφράζεται ο κ. Περπέσας έχει μεγάλο ενδιαφέρον και αφοπλιστική δύναμη». Πρόκειται για μια δημιουργία ενός συνθέτη που έμεινε στην άκρη της μουσικής ιστορίας, όχι γιατί υπολείπονταν σε σπουδαιότητα τα έργα του, αλλά κυρίως λόγω της ροής των γεγονότων και του τρόπου που επέλεξε να ζει και να συνθέτει. «Η συμφωνία του Χριστού» είχε χαθεί. Πριν από λίγα χρόνια εκδόθηκε από το Κέντρο Ελληνικής Μουσικής με την επιμέλεια του μουσικολόγου, κλαρινετίστα και ενορχηστρωτή Γιάννη Σαμπροβαλάκη και χάρη στη βοήθεια της κόρης του Χαρίλαου Περπέσα Ελεονώρας, που παραχώρησε τις παρτιτούρες που διασώθηκαν. Το έργο αυτό θα ερμηνευτεί από τον σπουδαίο έλληνα αρχιμουσικό Κωνσταντίνο Καρύδη 28 και 29 Μαρτίου στο Konzerthaus της Βιέννης μαζί με έργα του Αντον Μπρούκνερ, του Αρλοντ Σόνμπεργκ – δασκάλου του Περπέσα -, του Λέοναρντ Μπερνστάιν και του Τσαρλς Αϊβς.

ΙΣΤΟΡΙΑ. Ο Χαρίλαος Περπέσας, ο οποίος γεννήθηκε και μεγάλωσε στη Λειψία από γονείς μετανάστες, άρχισε να συνθέτει τη «Συμφωνία του Χριστού» στην Αθήνα πριν από το 1948. Είναι η χρονιά κατά την οποία σηματοδοτείται το κλείσιμο της δεύτερης περιόδου της ζωής του και το ξεκίνημα της τρίτης, με την αναχώρησή του για την Αμερική. Το έργο ολοκληρώθηκε το 1950 στη Νέα Υόρκη και η πρώτη εκτέλεση πραγματοποιήθηκε 26 Οκτωβρίου 1950 από την ορχήστρα της φιλαρμονικής συμφωνικής εταιρείας της νέας Υόρκης στο Κάρνεγκι Χολ, υπό τη διεύθυνση του Δημήτρη Μητρόπουλου. Ακολούθησε άλλη μία συναυλία στις 27 Οκτωβρίου. Μετά από απαίτηση του κοινού, επαναλήφθηκε η εκτέλεση του έργου στις 2, 3 Δεκεμβρίου ενώ στις 10 Δεκεμβρίου μεταδόθηκε από το αμερικανικό ραδιοφωνικό δίκτυο WCBS. Επειτα από έξι χρόνια ο Eugene Ormandy παρουσίασε το έργο με τη συμφωνική ορχήστρα της Φιλαδέλφειας στις 21 και 22 Δεκεμβρίου του 1956.

Περισσότερες πληροφορίες για τη «Συμφωνία του Χριστού» σώζονται στο πρόγραμμα των συναυλιών του 1950 της φιλαρμονικής συμφωνικής εταιρείας της νέας Υόρκης. Το έργο χρηματοδοτήθηκε από τον Σπύρο Σκούρα, διευθυντικό στέλεχος κινηματογραφικών εταιρειών. Σύμφωνα με το κείμενο του προγράμματος αυτής της χρονιάς αντί της τυπικής ανάλυσης ο συνθέτης επέλεξε να παραθέσει αποσπάσματα από την πραγματεία του Ρίχαρντ Βάγκνερ «Θρησκεία και τέχνη»: «… Η μουσική αποκαλύπτει πλήρως τη χριστιανική θρησκεία με ασύγκριτη σαφήνεια. Ως καθαρή μορφή ενός θείου περιεχομένου, απελευθερωμένη από όλες τις αφηρημένες εκφάνσεις, μπορούμε να τη θεωρήσουμε ως μια κοσμοσωτήρια ενσάρκωση του θεϊκού δόγματος της ασημαντότητας του ίδιου του κόσμου των φαινομένων».

Η «Συμφωνία του Χριστού» αποτελείται από έξι μέρη, από τα οποία τα πρώτα πέντε παίζονται χωρίς ενδιάμεση παύση. Το έκτο μέρος αποτελεί την επεξεργασία του ύμνου «Oh Du mein Jesus» (Ω, Εσύ, Σωτήρ μου). Τόσο το κείμενο του ύμνου – της προσευχής ακριβέστερα – όσο και η μελωδία είναι αυθεντικά δημιουργήματα του συνθέτη.

Αξίζει η αναφορά του άρθρου του Gradenwitz δύο χρόνια μετά τον θάνατο του Χαρίλαου Περπέσα: «Ενας ασυνήθιστος συνθέτης πέθανε πέρυσι στη δεύτερή του πατρίδα, τις ΗΠΑ. Ελάχιστοι θυμούνται τα λιγοστά έργα του που κάποτε ερμήνευαν σπουδαίες ορχήστρες και μαέστρους και που αδικαιολόγητα πέρασε στη λήθη… (…) Ο διακεκριμένος μουσικοκριτικός των “New York Times”, Ολιν Ντάουνς, περιέγραψε τη μουσική του Χαρίλαου Περπέσα ως “δύσκολη αλλά αναμφίβολης αξίας”».