«Η μουσική της σιωπής, {LF}εκκωφαντική και πλανεύτρα»

Η τελευταία φορά που συγκινήθηκα με μια ολοκληρωμένη αφήγηση ήταν… μόλις προχτές! Από έναν ηλικιωμένο, εξαιρετικό αφηγητή. Μου τηλεφώνησε για να μου διηγηθεί την ιστορία του παππού του, ενός εκ των 7.000 Ελλήνων που βρέθηκαν το 1916 και για δυόμισι χρόνια σε στρατόπεδο της Γερμανίας φιλοξενούμενοι ή αιχμάλωτοι (οι λέξεις είχαν χάσει το νόημά τους). Χρόνια μετά, το 1943, τον είχαν στήσει στο εκτελεστικό απόσπασμα και ένας από τους στρατιώτες που τον σημάδευε ήταν ο γιος του. Ελληνας ο πατέρας, Γερμανός ο γιος. Εκεί, στο απόσπασμα, έμελλε να συναντηθούν για πρώτη φορά. Ο γιος τον αναγνώρισε από μια οικογενειακή φωτογραφία. Συγκλονίστηκα και αν μου το είχε πει νωρίτερα, θα εύρισκα τρόπο να εντάξω την ιστορία στο τελευταίο μου μυθιστόρημα.

Αν μπορούσα να γράφω μετά μουσικής… θα επέλεγα τη μουσική των λέξεων. Εχουν και οι λέξεις τη μουσική τους! Αλλοτε τις βλέπεις να χορεύουν στο λευκό χαρτί και τότε λες ότι, ναι, έχεις έμπνευση. Αλλοτε πάλι κρύβονται σαν τα παιδιά που παίζουν και τότε ακούγεται η μουσική της σιωπής. Εκκωφαντική και πλανεύτρα.

Το πιο οδυνηρό στη διαδικασία της συγγραφής είναι… η μετάβαση από την καθημερινότητα των ηρώων στην καθημερινότητα του συγγραφέα. Συνήθως περνώ πολλές ώρες μαζί με τους ήρωες, πριν και μετά τη γραφή. Τους ακολουθώ, τους παρατηρώ, κουβεντιάζω μαζί τους. Συχνά ακούω και την κριτική τους. Κάποιοι ζητούν περισσότερο χώρο, κάποιοι μεγαλύτερο ρόλο. Πρέπει να τους πείσω, αλλά πρώτα πρέπει να πείσω τον εαυτό μου. Και δεν κρύβω ότι συχνά έχουν δίκιο! Σ’ έναν κόσμο χτισμένο με λέξεις η πραγματικότητα πλάθεται στιγμή με στιγμή, πρόταση με πρόταση.

Τρία βιβλία που θα πρότεινα οπωσδήποτε για μια βιβλιοθήκη Λυκείου θα ήταν… Η ιστορία ενός αιχμαλώτου του Στρατή Δούκα, μια και φέτος συμπληρώνονται 100 χρόνια από τη Μικρασιατική Καταστροφή. Είναι συναρπαστικός ο διάλογος της Λογοτεχνίας με την Ιστορία. Τρέφει την ενσυναίσθηση, συντηρεί τη μνήμη και μεταφέρει το συλλογικό βίωμα. Επίσης, Ο Χριστός Ξανασταυρώνεται του Καζαντζάκη. Για τους διωγμούς και τους ξεριζωμούς… Οχι μόνο από τη γη, μα κι από την ελπίδα, όχι μόνο από τους ξένους αλλά κι από τους δικούς. Κι ακόμη, Εν λόγω Ελληνικώ του Μιχάλη Κοπιδάκη, μια εντυπωσιακά καθαρή ματιά στην ελληνική λογοτεχνία.

Η κριτική που αποδέχομαι αφορά… στη συνολική θεώρηση του κειμένου. Την κριτική που αναζητά τις λέξεις πίσω από τις λέξεις, που εμβαθύνει και αποκρυπτογραφεί την αλήθεια του έργου.

Η αυτοκριτική ξεκινάει από… την πρώτη λέξη! Από την αναμέτρηση με τον άγραφο χάρτη. Τότε που πρέπει να βάλεις τάξη στο χάος και σύνορα στην αφήγηση.

Η αρχή ενός κλασικού βιβλίου που ζηλεύω είναι…

«Του κύκλου τα γυρίσματα που ανεβοκατεβαίνου/

και του τροχού που ώρες ψηλά κι ώρες στα βάθη πηαίνου… »

Βιτσέντζος Κορνάρος. Αξεπέραστος! Αλλά θα ήταν υπεροψία αν έλεγα ότι τον ζηλεύω. Τον θαυμάζω και τον απολαμβάνω από παιδί.

Οταν ακούω για την «κρίση της λογοτεχνίας» ή τη «λογοτεχνία της κρίσης» σκέφτομαι ότι… δεν υπήρξε εποχή χωρίς μικρές ή μεγάλες κρίσεις. Κοινωνικές, οικονομικές, υγειονομικές. Η λογοτεχνία, όμως, έχει τη δύναμη να αντέχει. Μπορεί να διεισδύει στα άδυτα, όπως και να παρατηρεί τα πράγματα από ικανή απόσταση χρόνου. Ενα έργο τέχνης πρέπει να βρίσκεται σε διαρκή διάλογο με τον Ανθρωπο. Και με τον χρόνο. Της αφήγησης και της πλοκής. Θα το πω με τα λόγια ενός ήρωά μου, επίδοξου ποιητή (του Αγουστή, στην Πολυφίλητη): «Για το σήμερα νοιάζονται οι ποιητές. Και για το αύριο. Κι αν καμώνονται καμιά φορά πως μιλούν για τα περασμένα, δεν το κάνουν για να ξεφύγουν από το σήμερα, αλλά για να το δουν από απόσταση και να το χαρτογραφήσουν καλύτερα».

Τελευταίο βιβλίο του Νίκου Ψιλάκη είναι η «Κραυγή των απόντων» (εκδ. Καρμάνωρ): ένα ταξίδι που αρχίζει στις αρχές του 20ού αιώνα και φαίνεται να τελειώνει τη δεκαετία του 1970, ξεδιπλώνοντας την ιστορία ενός απροσδόκητου έρωτα, αλλά και την ιστορία μιας χώρας.