Πάνω από 100.000 πεθαίνουν από υπερβολική δόση

Η υπερβολική δόση ναρκωτικών σκοτώνει πλέον περισσότερους από 100.000 Αμερικανούς ετησίως – περισσότερους από το σύνολο των θανάτων από τροχαία και όπλα, μαζί. Ο Σον Μπλέικ ήταν μεταξύ αυτών που πέθαναν. Εκανε υπερβολική δόση σε ηλικία 27 ετών στο Βερμόντ, από ένα μείγμα αλκοόλ και φαιντανύλης, ένα συνθετικό οπιοειδές. Είχε αγωνιστεί να βρει αποτελεσματική θεραπεία για τον εθισμό του και άλλα πιθανά προβλήματα ψυχικής υγείας, όμως διαρκώς υποτροπίαζε. «Μου αρέσει να είμαι νηφάλιος», έγραψε ο Μπλέικ το 2014, τρία χρόνια πριν από τον θάνατό του. «Είναι σαν να μπαίνει η ζωή σε ένα δρόμο».

Οι αγώνες του Μπλέικ αντικατοπτρίζουν τον συνδυασμό προβλημάτων που επέτρεψαν να οδηγηθούν οι ΗΠΑ σε μια κρίση σχετική με την υπερβολική δόση από ουσίες. Πρώτον, η προσφορά οπιοειδών αυξήθηκε. Δεύτερον, οι Αμερικανοί έχουν ανεπαρκή πρόσβαση σε θεραπείες και προγράμματα που μπορούν να ανακουφίσουν από τη χρήση ναρκωτικών.

Οι ειδικοί έχουν έναν συνοπτικό να το εξηγήσουν αυτό, γράφουν οι «New York Times». Στις ΗΠΑ είναι πλέον ουσιαστικά πιο εύκολο να έχει κάποιος πρόσβαση στα ναρκωτικά παρά σε βοήθεια και θεραπεία. Κανένα άλλο προηγμένο έθνος, σημειώνει η εφημερίδα, δεν αντιμετωπίζει παρόμοια κρίση ναρκωτικών. Μάλιστα τα τελευταία δύο χρόνια, έχει επιδεινωθεί: Οι ετήσιοι θάνατοι από υπερβολική δόση αυξήθηκαν κατά 50% καθώς η φαιντανύλη εξαπλώθηκε σε παράνομες αγορές, περισσότεροι άνθρωποι στράφηκαν στα ναρκωτικά κατά τη διάρκεια της πανδημίας ενώ οι δομές θεραπείας και άλλες υπηρεσίες έκλεισαν.

Στη δεκαετία του 1990, οι φαρμακευτικές εταιρείες προώθησαν τα οπιοειδή παυσίπονα ως λύση σε ένα πρόβλημα που παραμένει μέχρι σήμερα: την ανάγκη για αποτελεσματικότερη αντιμετώπιση του πόνου. Η Purdue Pharma ηγήθηκε της κατηγορίας με την OxyContin, ισχυριζόμενη ότι ήταν πιο αποτελεσματική και λιγότερο εθιστική από ό,τι αποδείχθηκε ότι πραγματικά ήταν. Οι γιατροί άρχισαν να συνταγογραφούν πιο χαλαρά τα οπιοειδή. Ολο και περισσότεροι άρχισαν να κάνουν κατάχρηση των ουσιών αυτών που λειτουργούσαν εθιστικά, συνθλίβοντας ή διαλύοντας τα χάπια για να τα εισπνεύσουν ή να τα κάνουν ένεση. Πολλοί μοιράζονταν, έκλεβαν και πουλούσαν οπιοειδή ευρύτερα.

Οι υπεύθυνοι χάραξης πολιτικής και οι φαρμακευτικές εταιρείες άργησαν να αντιδράσουν. Η Υπηρεσία Φαρμάκων και Τροφίμων δεν δημοσίευσε κατευθυντήριες γραμμές που απαιτούσαν αυστηρότερη συνταγογράφηση παρά μόνο δύο δεκαετίες μετά την κυκλοφορία του OxyContin στην αγορά. Στο μεταξύ, η κρίση βάθυνε: οι χρήστες οπιοειδών προχώρησαν σε πιο ισχυρά ναρκωτικά, προσπαθώντας να ικανοποιήσουν τον εθισμό τους. Οι διακινητές κάλυψαν αυτή τη ζήτηση πλημμυρίζοντας τις ΗΠΑ με ηρωίνη. Στη συνέχεια, στη δεκαετία του 2010, άρχισαν να μεταβαίνουν στη φαιντανύλη, αναμιγνύοντάς την με ηρωίνη και άλλα ναρκωτικά ή πουλώντας την μόνη της.

Τα καρτέλ ναρκωτικών μπορούν να παράγουν πιο διακριτικά φαιντανύλη σε εργαστήριο παρά ηρωίνη που προέρχεται από μεγάλα, ανοιχτά χωράφια με παπαρούνες. Η φαιντανύλη είναι και πιο ισχυρή από την ηρωίνη, οπότε είναι και πιο πιθανό να προκαλέσει υπερδοσολογία. Από τότε που άρχισε να πολλαπλασιάζεται στις ΗΠΑ η χρήση της, οι ετήσιοι θάνατοι από υπερβολική δόση έχουν υπερδιπλασιαστεί.

Κανείς δεν έχει μια καλή απάντηση για το πώς μπορεί να σταματήσει η εξάπλωση της φαιντανύλης. Τα συνθετικά ναρκωτικά γενικά παραμένουν ένα σημαντικό, ανεπίλυτο ζήτημα όχι μόνο στην τρέχουσα επιδημία οπιοειδών, αλλά και στην αντιμετώπιση μελλοντικών κρίσεων ναρκωτικών, εξηγεί ο Κιθ Χάμφρεϊς, ειδικός στην πολιτική για τα ναρκωτικά από το Πανεπιστήμιο του Στάνφορντ. Και προβλέπει ότι πλησιάζουν και άλλες κρίσεις που αφορούν τα ναρκωτικά. Τα τελευταία χρόνια, αυξάνονται επίσης οι θάνατοι από κοκαΐνη. Ο Χάμφρεϊς τονίζει ότι ιστορικά, οι επιδημίες διεγερτικών ουσιών ακολουθούν τις κρίσεις οπιοειδών.

Το θέμα είναι ότι στις ΗΠΑ, η θεραπεία παραμένει απρόσιτη για πολλούς. Η χώρα θα μπορούσε επίσης να κάνει περισσότερα για να αποτρέψει τη χρήση ναρκωτικών και να αντιμετωπίσει τις βαθύτερες αιτίες του εθισμού, σύμφωνα με πρόσφατη έκθεση του Πανεπιστημίου Στάνφορντ και του The Lancet.