Ενας ελεύθερος φυλακισμένος

Εκ πρώτης όψεως η «Μεγάλη απόδραση» («Grosse Freiheit», Γερμανία, 2021) δείχνει να ανήκει στην κατηγορία του «queer cinema» – ταινίες που εστιάζουν σε ομοφυλοφιλικές καταστάσεις και συνήθως απευθύνονται σχεδόν αποκλειστικά σε gay κοινό. Ωστόσο με πολύ έξυπνο τρόπο το φιλμ του Σεμπάστιαν Μάιζε, που δικαίως διακρίθηκε πέρυσι στο Φεστιβάλ των Καννών (στο τμήμα Ενα Κάποιο Βλέμμα), καταφέρνει να ξεφύγει από τις «ταμπέλες» και να αποκτήσει έναν πολύ πιο ευρύ, ανοιχτό ορίζοντα.

Ο Φραντς Ρογκόφσκι, ένας από τους πιο αξιόλογους και απρόβλεπτους νεαρούς γερμανούς ηθοποιούς των καιρών μας, υποδύεται τον Χανς, έναν άνθρωπο που σε όλη του τη ζωή μπαινόβγαινε στις φυλακές, εξαιτίας της ομοφυλοφιλίας του (η ιστορία είναι βασισμένη σε αληθινά γεγονότα και καλύπτει κάποιες δεκαετίες με αφετηρία τη μεταπολεμική Γερμανία). Στις μέρες μας ακούγεται αδιανόητο το ότι κάποτε η ομοφυλοφιλία καταδιωκόταν από τον νόμο, όμως είναι αλήθεια. Στη Γερμανία,υπήρχε νόμος που όριζε την ομοφυλοφιλία ως ποινικό αδίκημα.

Συνεπώς, από τη μια πλευρά, ο Χανς νιώθει φυλακισμένος μέσα στον ίδιο τον εαυτό του εφόσον δεν μπορεί να εκφράσει και να χαρεί ελεύθερα την πραγματική σεξουαλική φύση του και, από την άλλη, όποτε αποφασίζει να το κάνει, το κάνει στα κρυφά και στην παρανομία, χάνοντας και πρακτικά την ελευθερία του αφού τον κλείνουν στη φυλακή. Εύκολα μπορεί κανείς να καταλάβει πόσος κόσμος, ακριβώς σαν τον Χανς, χαράμισε τη ζωή του εξαιτίας ενός όχι απλώς ανεγκέφαλου αλλά και εντελώς απάνθρωπου νόμου.

Ωστόσο, η ταινία δεν προσπαθεί να «κατηγορήσει» κανέναν ούτε να σηκώσει δημαγωγικά το δάχτυλο σαν σημαιοφόρος των δικαιωμάτων των gay. Απεναντίας, ο Μάιζε χειρίζεται με αξιοθαύμαστη ψυχραιμία το θέμα παρακολουθώντας τον Χανς σε όλα τα στάδια της ζωής του, μια έντιμη σκηνοθετική προσπάθεια κατανόησης της ταλαιπωρημένης και τραυματισμένης από την αλόγιστη αδικία ψυχής ενός ουσιαστικά αθώου ανθρώπου. Μια διαδρομή μέσα από την οποία ο ήρωας προσπαθεί να διατηρήσει ανέπαφη την εσωτερική ελευθερία του.

Και το πιο ενδιαφέρον (όπως και το μεγαλύτερο) κομμάτι της ταινίας είναι η σχέση που αναπτύσσεται ανάμεσα στον Χανς και τον Βίκτορ (Γκέοργκ Φρίντριχ), έναν άλλον κατάδικο (για φόνο), τον οποίο συναντά σε διάφορες περιόδους της ζωής του και σε διαφορετικές φυλακές. Παρά το γεγονός ότι το σκηνικό φόντο της «Μεγάλης απόδρασης» περιορίζεται σε κελιά, διαδρόμους και προαύλια φυλακών, με ελάχιστες σκηνές στον υπόλοιπο κόσμο, η ταινία δεν δείχνει ποτέ «εγκλωβισμένη», χωρίς ανάσες. Αντιθέτως, η αγωνία του Χανς να κτίσει τη ζωή του και να βρει το νόημα της αγάπης όσο ο χρόνος κυλά εναντίον του δημιουργεί ένα κλίμα σασπένς που δεν σε προδίδει ποτέ. Η δίψα για ελευθερία και ανάγκη για αγάπη αυτού του ήρωα δεν απέχει και τόσο από το εντελώς διαφορετικού περιεχομένου αλλά παρόμοιας λογικής αριστούργημα του Τζον Φρανκενχάιμερ «Ο βαρυποινίτης του Αλκατράζ», όπου ο Μπαρτ Λάνκαστερ υποδύθηκε τον πραγματικό κατάδικο Ρόμπερτ Στάουντ που αφιέρωσε όλη τη ζωή του στη φυλακή στην ανατροφή πουλιών.

Εν τέλει, αυτή η μικρή γερμανική ταινία που τόσο άστοχα «μεταφράστηκε» στα ελληνικά ως «Μεγάλη απόδραση» (κάποιοι με ρώτησαν αν βγαίνει σε επανέκδοση η κλασική πολεμική περιπέτεια με τον Στιβ Μακ Κουίν!) καταφέρνει να γίνει ένα πολύ πιο καίριο και ουσιαστικό «δράμα φυλακής» που επεξεργάζεται δεξιοτεχνικά τη γενικότερη έννοια της ελευθερίας.

Ενα μεγάλο πλεονέκτημα της ταινίας «Το σκαρί» («Luzzu», 2021) είναι η μαλτέζικη εθνικότητά της, αφού στ’ αλήθεια ποια είναι η τελευταία φορά που είδαμε στην Ελλάδα ταινία από τη Μάλτα, χώρα με μηδενική δική της κινηματογραφική παραγωγή παρότι φιλοξενεί τα γυρίσματα πολλών ξένων και κυρίως αμερικανικών; Αυτό και μόνο είναι ικανό να σου προκαλέσει με έναν «εξωτικό» τρόπο την περιέργεια αλλά βέβαια δεν θα ήταν καθόλου αρκετό αν δεν στηριζόταν σε μια (τουλάχιστον) ενδιαφέρουσα ιστορία, όπως ακριβώς συμβαίνει στην περίπτωση του «Σκαριού».

Το σκαρί του τίτλου, που είναι ο βασικός σκηνικός χώρος της ταινίας με φόντο τα γαλάζια νερά της Μεσογείου, είναι το όχημα μέσω του οποίου ο νεαρός ψαράς Τζέσμαρκ (τον υποδύεται ο πραγματικός ψαράς Τζέσμαρκ Σικλούνα) βγάζει καθημερινά το ψωμί του. Αυτό είναι το λιτό πλαίσιο μέσα στο οποίο ο μαλτέζικης καταγωγής αμερικανός σκηνοθέτης Αλεξ Καμιλέρι δομεί την ιστορία του, από την οποία δεν λείπουν η έγκυος γυναίκα του Τζέσμαρκ, οι συνάδελφοί του και η πίεση που του ασκείται από τον περίγυρό του, το «κατεστημένο» της ιχθυαγοράς του νησιού, για να ακολουθήσει τους «κανόνες» τους.

Αν όλα αυτά σάς φέρνουν στο μυαλό κλίμα ταινίας του Κεν Λόουτς ή των αδελφών Ζαν Λικ και Πιερ Νταρντέν, δεν πέφτετε καθόλου έξω, διότι ο Καμιλέρι είναι θαυμαστής τους, όπως και του ιταλικού νεορεαλισμού. Ούτως ή άλλως το «Σκαρί» έχει αρκετά κοινά σημεία με το «Η γη τρέμει» του Λουκίνο Βισκόντι, επίσης ιστορία για τη ζωή των ψαράδων (στη μεταπολεμική Ιταλία) και επίσης ταινία με ερασιτέχνες ηθοποιούς. Η κάμερα του Καμιλέρι καταγράφει με ζωντάνια και χωρίς τίποτα να φαίνεται στημένο την ίδια τη σκληρή (και ενίοτε επικίνδυνη) δουλειά του ψαρά, το τοπίο δεν γίνεται ποτέ τουριστικό, γιατί το νιώθεις να βρίσκεται στο πετσί του ήρωα, και σε ό,τι αφορά τις «κοινωνικές» δυσκολίες που ο τελευταίος έχει να αντιμετωπίσει για να κάνει το δικό του, το καλογραμμένο σενάριο κρύβει αρκετές εκπλήξεις χωρίς ποτέ να υποκύπτει σε εύκολους συμβιβασμούς. Καθετί που βλέπουμε στο «Σκαρί» έχει μια σχεδόν ακατέργαστη αλήθεια και το γεγονός ότι ο Καμιλέρι, παρότι δούλεψε με ερασιτέχνες ηθοποιούς, κατάφερε να κάνει μυθοπλασία και όχι ντοκιμαντέρ συμβάλλει τα μέγιστα στη σκηνοθετική επιτυχία του.

Το κινούμενα σχέδια του Χόλγκερ Τάπε «Μια χαρούμενη οικογένεια 2» (A Happy Family 2) είναι συνέχεια της επιτυχίας του 2017 «Μια χαρούμενη οικογένεια» σε σκηνοθεσία του ιδίου. Το ενδιαφέρον στοιχείο εδώ είναι η σύνδεση που γίνεται ανάμεσα σε παραλλαγμένες μορφές παραδοσιακών «τεράτων» (το Τέρας του Φράνκενσταϊν, η Μούμια, ο Βρικόλακας και ο Λυκάνθρωπος) με τη σημερινή εποχή, στην οποία πλέον ζουν ως οικογένεια «κανονικών» ανθρώπων με κάποια ελαττώματα. Εκεί εξάλλου βρίσκεται και το πολιτικά ορθό «μήνυμα» της ταινίας, σύνηθες στα καρτούν της εποχής μας: το ελάττωμα δεν έχει σημασία αφού ούτως ή άλλως τελειότητα δεν υπάρχει.

Προβάλλεται τέλος και το γαλαξιακό δράμα «Moonfall: Η σκοτεινή πλευρά του φεγγαριού» του Ρόλαντ Εμεριχ με τους Χάλι Μπέρι και Πάτρικ Γουίλσον, το οποίο η ελληνική εταιρεία διανομής δεν παρουσίασε στους δημοσιογράφους.

Βαθμολογία

(από 1 έως 10)

l «Μεγάλη απόδραση»: 8

l  «Το σκαρί»: 8

l  «Μια χαρούμενη οικογένεια 2»: 5