ΕΕ: Στρατηγική αυτονομία ή γεωπολιτική αδυναμία

ΕΕ: Στρατηγική αυτονομία
ή γεωπολιτική αδυναμία

Η Ευρωπαϊκή Ενωση βρίσκεται σήμερα μπροστά σε ένα σταυροδρόμι επιλογών. Ενώ κατάφερε να εξελιχθεί σε παγκόσμια οικονομική και εμπορική δύναμη, οι γεωπολιτικές της δυνατότητες παραμένουν περιορισμένες.

Ο αυτοχαρακτηρισμός της Επιτροπής Von der Leyen ως «γεωπολιτικής» δεν είναι παρά ευφημισμός. Και τούτο γιατί στην παγκόσμια σκηνή η συμβολή της ΕΕ στο νέο, υπό διαμόρφωση γεωστρατηγικό τοπίο είναι ασθενής.

Σε ένα όλο και πιο ασταθές και επιθετικό διεθνές περιβάλλον, σε ένα παγκόσμιο σκηνικό όπου ο ανταγωνισμός ανάμεσα στους πλανητικούς και περιφερειακούς παίκτες αντικαθιστά όλο και περισσότερο την πολυμερή συνεργασία, η μετεξέλιξη της Ευρώπης σε γεωπολιτική υπερδύναμη προβάλλει ως ο μοναδικός δρόμος για έναν διευρυμένο γεωπολιτικό ρόλο.

Οι ΗΠΑ παραμένουν παγκόσμιος άξονας αναφοράς, συνάμα όμως επαναπροσδιορίζουν τις γεωστρατηγικές τους προτεραιότητες. Ταυτόχρονα, η Ρωσία επεκτείνει την επιρροή της εφαρμόζοντας μια διεκδικητική διεθνή στρατηγική, ενώ η οικονομική και πολιτική διείσδυση της Κίνας στην Ευρώπη και την Αφρική γίνεται όλο και πιο αισθητή, υποκαθιστώντας την υφιστάμενη αρχιτεκτονική ισχύος. Και όλα αυτά σε μια στιγμή που οι σφαίρες επιρροής ανασχηματίζονται και η γεωπολιτική σκακιέρα αλλάζει.

Σε αυτό το νέο τοπίο η Ευρώπη είναι πρακτικά αδύναμη να διαδραματίσει πρωταγωνιστικό ρόλο, αδυνατώντας να μετατρέψει την οικονομική της ισχύ σε πολιτική. Και η αιτία είναι γνωστή: ο κατακερματισμός που προκαλείται από τις εθνικές πολιτικές εκ των πραγμάτων αποδυναμώνει μια κοινή ευρωπαϊκή στρατηγική. Η έλλειψη συναντίληψης και κοινών επιδιώξεων ανάμεσα στα κράτη-μέλη είναι εμπόδιο. Η δε απουσία κοινής εξωτερικής και αμυντικής πολιτικής δεν της επιτρέπει να μιλήσει και να παρέμβει με ενιαία φωνή και ρόλο, οδηγώντας την, εν τέλει, στο περιθώριο των παγκόσμιων εξελίξεων.

Εάν πράγματι η Ευρώπη φιλοδοξεί να καταστεί παγκόσμιος παράγοντας και φορέας των αρχών και των αξιών πάνω στις οποίες δομήθηκε το ευρωπαϊκό οικοδόμημα, τότε η σημερινή της ηγεσία σε κεντρικό και εθνικό επίπεδο οφείλει να προβεί σε ένα άλμα προς τα εμπρός, ολοκληρώνοντας πολιτικά τις δομές της, στους τομείς της εξωτερικής πολιτικής και της πολιτικής ασφάλειας και άμυνας. Αν αυτό δεν γίνει, η διαλαλούμενη «στρατηγική αυτονομία» θα παραμείνει κενό, εύηχο σύνθημα.

Ο Δημήτρης Αβραμόπουλος είναι π. ευρωπαίος επίτροπος Μετανάστευσης, Εσωτερικών Υποθέσεων και Ιθαγένειας & υπουργός Εξωτερικών

Η συνεισφορά της Ευρωπαϊκής Ενωσης

Μια δίκαιη αποτίμηση της συνεισφοράς της ΕΕ στα δύσκολα χρόνια των πολλαπλών κρίσεων, οικονομική κρίση του 2009-10, κλιματική αλλαγή, προσφυγική κρίση, πανδημία, δεν πρέπει να γίνεται συγκρίνοντας ποια ήταν η κατάσταση προ κρίσεων και πώς είναι τώρα αλλά συγκρίνοντας πώς θα ήταν η σημερινή κατάστασή μας αν δεν υπήρχε η ΕΕ.

Η Ευρώπη έχει κάνει άλματα τα τελευταία 40 χρόνια της πορείας της. Οταν η χώρα μας εντάχθηκε στην ευρωπαϊκή οικογένεια το 1981, η τότε ΕΟΚ περιλάμβανε 10 χώρες και οι πολιτικές αφορούσαν μονάχα την Κοινή Αγροτική Πολιτική, την Τελωνειακή Ενωση και την αναπτυξιακή βοήθεια. Σήμερα δεν υπάρχει σχεδόν κανένας τομέας χωρίς ευρωπαϊκή παρουσία. Αυτή η θεαματική επέκταση της ευρωπαϊκής ενοποίησης τόσο γεωγραφικά όσο και σε νέες πολιτικές είναι αποτέλεσμα και απόδειξη της επιτυχίας της.

Η ΕΕ είναι η πιο ολοκληρωμένη μορφή περιφερειακής συνεργασίας και αποτελεί παγκόσμιο υπόδειγμα ειρηνικής συνύπαρξης. Είναι μια ένωση κυρίαρχων κρατών, μια Συμπολιτεία, που στηρίζεται στην ελεύθερη βούληση των λαών της. Η ΕΕ πρέπει να γίνεται αποδεκτή όχι μόνο από την πλειονότητα του συνόλου των ευρωπαίων πολιτών αλλά από την πλειονότητα καθενός από τους 27 λαούς που την απαρτίζουν. Η δημοκρατική της συγκρότηση εξηγεί και την πολυπλοκότητα της διαδικασίας λήψης αποφάσεων.

Η πρόσφατη ελληνογαλλική αμυντική συμφωνία όχι μόνο δεν εμποδίζει την ενίσχυση της ευρωπαϊκής στρατηγικής αυτονομίας αλλά αντιθέτως θα μπορούσε να λειτουργήσει ως υπόδειγμα συνεργασίας και περισσότερων ευρωπαϊκών κρατών στον αμυντικό τομέα.

Ο Δημήτρης Κούρκουλας διετέλεσε υφυπουργός Εξωτερικών και πρέσβης της ΕΕ στον Λίβανο, στη Βουλγαρία και στη Βοσνία-Ερζεγοβίνη. Πρόσφατα κυκλοφόρησε το βιβλίο του «Μην πυροβολείτε την Ευρώπη».

Νέα μεγάλα διλήμματα για την Ευρώπη

Τα μεγάλα διλήμματα για την ΕΕ αφορούν κατεξοχήν τομείς στους οποίους αποφασίζει με ομοφωνία. Κι επειδή η ομοφωνία δεν προβλέπεται να εκλείψει, τα διλήμματα θα παραμείνουν.

Μου ζητήθηκε να εστιαστώ στο πεδίο της οικονομίας, και ξεκινώ από την ευρωζώνη. Κατά την προηγούμενη δεκαετία είχαμε πολιτικές λιτότητας, αποπληθωρισμό και ανεπαρκή ζήτηση. Πλέον, στη μετα-πανδημία περίοδο έχουμε πλεονάζουσα ζήτηση και πολιτικές επεκτατικές (δημοσιονομικές και νομισματικές) που κατηγορούνται για τη συμβολή τους στην αύξηση του πληθωρισμού.

Επομένως, ένα διπλό πρόβλημα αφορά την ισορροπία νομισματικής και δημοσιονομικής πολιτικής και κατεξοχήν την ΕΚΤ. Πώς βγαίνεις από μια κατάσταση πολύ χαμηλών επιτοκίων, όταν οι πληθωριστικές πιέσεις είναι ήδη ορατές (όταν το δημόσιο χρέος είναι πάνω από 100% και στις μεσογειακές οικονομίες πάνω από 120% και 140%) χωρίς να οδηγηθείς σε μια νέα κρίση χρέους, νέο κύκλο δημοσιονομικής λιτότητας, νέα άνοδο του εθνικιστικού λαϊκισμού;

Και μια ακόμα διπλή πρόκληση: πώς μεταρρυθμίζεις τη δημοσιονομική αρχιτεκτονική της ευρωζώνης ώστε να μπορεί να ασκήσει αντικυκλική πολιτική; Στη θεωρία την απάντηση την ξέρουμε: δημοσιονομική ικανότητα, προϋπολογισμός μακροοικονομικής σταθεροποίησης, ευρωπαϊκό σύστημα ασφάλισης από την ανεργία. Το να φτάσουμε εκεί στην πράξη είναι πολύ δυσκολότερο.

Και πώς εξασφαλίζεις φθηνά επενδυτικά κεφάλαια (κοινού δανεισμού – αυτό εννοούν όσοι μιλούν για μονιμοποίηση Ταμείου Ανάκαμψης); Πώς χρηματοδοτείς τεράστιες επενδύσεις για την πράσινη και ψηφιακή μετάβαση χωρίς να φορτώνεις στο Δημόσιο χρέος κρατών που δεν έχουν δημοσιονομικό χώρο;

Να ορισμένα από τα σημαντικά οικονομικά διλήμματα της ΕΕ.

Ο Γιώργος Παγουλάτος είναι καθηγητής Οικονομικού Πανεπιστημίου Αθηνών, γενικός διευθυντής ΕΛΙΑΜΕΠ

Η δοκιμασία των ευρωπαϊκών αρχών
και αξιών στην Πολωνία

Η πολιτική της Πολωνίας απέναντι στη Δικαιοσύνη της χώρας με συμπεριφορές αποκλίνουσες του ευρωπαϊκού δικαιοπολιτικού κεκτημένου προσβάλλουν τον νομικό πολιτισμό της Ευρώπης και θίγουν ευθέως τα θεμέλια της ευρωπαϊκής δικαιοταξίας. Η ευρωπαϊκή διακυβέρνηση θεμελιώνεται πάνω στις ευρωπαϊκές αξίες και αρχές με δεσπόζουσα θέση τα δικαιώματα του ανθρώπου, τη δημοκρατία και το κράτος δικαίου, καθώς και την ομοιόμορφη εφαρμογή του ευρωπαϊκού δικαίου. Οι θέσεις και η στάση της Πολωνίας της μη συμμόρφωσης πρακτικά κλονίζουν τις βάσεις της ιδιότυπης ευρωπαϊκής συμπολιτείας κρατών και λαών όπως αυτά έχουν οριστεί από την απαρχή της ενοποιητικής διαδικασίας. Και δεν είναι μόνο η κατάλυση της ανεξαρτησίας της Δικαιοσύνης, αλλά και η ευθεία αμφισβήτηση της υπεροχής του κοινοτικού/ενωσιακού δικαίου έναντι του εθνικού δικαίου, αλλά και του ρόλου του Δικαστηρίου της ΕΕ. Η διαπίστωση από το Δικαστήριο ΕΕ της σοβαρής παραβίασης των εν λόγω αρχών καταδεικνύει τη σοβαρότητα της «πρόκλησης» και καλεί για μια θεσμική απάντηση σε αυτή την παραβατική συμπεριφορά θεσμικού χαρακτήρα χώρας-μέλους. Και η απάντηση αυτή δεν πρέπει μόνο να περιοριστεί στην επιβολή κυρώσεων οικονομικού χαρακτήρα (καταβολή – έστω υψηλού – προστίμου), αλλά και να θίξει – ακόμη και αν πολιτικά φαίνεται δύσκολο – το θεσμικό status της εγκαλούμενης χώρας στο σύστημα της Ενωσης (π.χ. αναστολή δικαιωμάτων). Αλλως, η συνοχή μεταξύ της έννοιας και της πραγματικότητας του ευρωπαϊκού οικοδομήματος, που προωθεί το ενωσιακό δίκαιο και διασφαλίζει το ΔΕΕ, που δοκιμάζεται με ορισμένες θέσεις από τις χώρες του Βίσεγκραντ, μπορεί να προσλάβει ανεξέλεγκτες διαστάσεις σε δύσκολη για το μέλλον της Ευρώπης συγκυρία.

Ο Στέλιος Περράκης είναι ομοτ. καθηγητής στο Πάντειο Πανεπιστήμιο, κοσμήτορας Νομικής Σχολής Νεάπολης Πάφου, π. πρέσβης – Μόνιμος Αντιπρόσωπος της Ελλάδας, Συμβούλιο της Ευρώπης

Κυβερνήσεις συνεργασίας
υπονομεύουν τη σταθερότητα

Από το 2010, μετά τη διακρίβωση της χρεοκοπίας και το πρώτο Μνημόνιο, εκφράστηκαν στον δρόμο κυρίως τα άκρα, που έδωσαν κάλυψη στις διάφορες, συμπληρωματικές μεταξύ τους, εκδοχές «Αγανακτισμένων» και, συχνά βίαια, έκαναν αισθητή την παρουσία τους στην πολιτική και στην κοινωνική ζωή. Οι δυνάμεις αυτές, τμήμα των οποίων έφερε στη Βουλή τη Χρυσή Αυγή ενώ άλλα τμήματά τους οδήγησαν στην κυβέρνηση τον ΣΥΡΙΖΑ και τους ΑΝΕΛ, στοιχήθηκαν στο «Οχι» του δημοψηφίσματος και συνέβαλαν στην καλλιέργεια διχαστικού λόγου και αντιδημοκρατικών μεθοδεύσεων. Η συμπληρωματικότητα του δεξιού και του αριστερού λαϊκισμού ή, κατά έναν άλλο ορισμό, οι οπαδοί της αντιελίτ κουλτούρας της εχθροπάθειας, το «φαιοκόκκινο μέτωπο», εκφράζεται μέχρι και σήμερα υπονομευτικά στο εμβολιαστικό πρόγραμμα του κράτους, υπονομεύοντας για ακόμα μια φορά την πορεία της ελληνικής φιλελεύθερης δημοκρατίας.

Ο χώρος αυτός, ιδεολογικά ποικίλος αλλά σε κάθε περίπτωση αντιφιλελεύθερος, προσδοκά να αναδυθεί εκ νέου από ένα πολιτικό περιθώριο μέσω της επόμενης εκλογικής διαδικασίας, που θα γίνει με απλή αναλογική. Οι σχηματισμοί, με πρώτο τον ΣΥΡΙΖΑ, που υπόσχονται κυβερνήσεις συνεργασίας, επενδύουν κυρίως σε μια νέα διαίρεση και στην υπονόμευση της πορείας της χώρας υπό συνθήκες ομαλότητας. Μακριά από την απαραίτητη για την ανάταξη της χώρας σταθερότητα.

Οσοι επικαλούνται το ευρωπαϊκό παράδειγμα πολιτικών συνεργασιών, κατά τη γνώμη μου, παραβλέπουν τα βαθιά ρήγματα ανάμεσα σε διαφορετικές πολιτικές κουλτούρες που άφησαν τα ίχνη τους την τελευταία δεκαετία. Παραγνωρίζουν ακόμα ότι τις κυβερνήσεις συνεργασίας στην Ελλάδα τις γέννησαν κρίσεις και σε καμία περίπτωση δεν έφεραν πολιτική σταθερότητα. Δεν μπορούν να την εγγυηθούν ούτε σήμερα οι δυνάμεις που ενώ προσβλέπουν σε κυβερνήσεις συνεργασίας, δρουν και αναπαράγουν κλίμα εχθροπάθειας. Με άλλα λόγια, προέχουν η στρατηγική ήττα και η διάλυση του ΣΥΡΙΖΑ, ιδίως για τις φιλοευρωπαϊκές και φιλελεύθερες δυνάμεις. Κι αυτή χρειάζεται να είναι η βασική στρατηγική τους.

Ο Ηλίας Κανέλλης είναι δημοσιογράφος

Η παιδαγωγική της αυτοδυναμίας

Με πολύ ενδιαφέροντα και πρωτότυπο τρόπο, με μια έρευνα χρήσιμη για την καταγραφή πολιτικών επιλογών και προτιμήσεων, ο Στράτος Φαναράς θέτει στη συζήτηση, ως μετα-πολιτικό δεδομένο, όπως απρόσφορα εκτιμώ ορίστηκε, το ζήτημα «αυτοδυναμία ή κυβερνήσεις συνεργασίας».

Από τα στοιχεία προκύπτει μια συγκρατημένη, στον χώρο του Κέντρου κυρίως, απόκλιση υπέρ των κυβερνήσεων συνεργασίας. Θα είχε πολιτική αξία αυτή η καταγραφή, αν δεν επρόκειτο για μια πολιτική επιθυμία μάλλον, παρά για μια ώριμη, κατασταλαγμένη με την εμπειρία του χρόνου μέσα της, επιλογή.

Ηδη, ενόψει των προσεχών εκλογών, το ενδεχόμενο συνεργασίας απομακρύνεται, αφού ο κ. Μητσοτάκης με σαφήνεια έχει ταχθεί υπέρ της επαναληπτικής εκλογής, μετά εκείνη που θα πραγματοποιηθεί με «την απλή αναλογική». Η αντίθετη πρόθεση του κ. Τσίπρα είναι μόνο προϊόν ανάγκης.

Ας μην γελιόμαστε. Στη χώρα έχει για δεκαετίες επιλεγεί μια παιδαγωγική αυτοδυναμίας. Ο Κωνσταντίνος Καραμανλής, που έβλεπε την πολιτική ως όργανο πλήρους εξουσίας, υπηρέτησε, με τον εκλογικό νόμο ως μέσο, αυτήν την επιλογή. Εκτοτε, τα κόμματα, πλην μικρών έκτακτων φάσεων, προσαρμόστηκαν σε αυτή την πραγματικότητα και κατά καιρούς επίμονα εργάστηκαν για την αντοχή της.

Η προτίμηση στην αυτοδυναμία είναι μια ακόμη εκδήλωση πολιτικής καθυστέρησης, αφού δι’ αυτής θεωρείται ότι η κυβερνητική εξουσία είναι ευκολότερα διαθέσιμη στο πολιτικό σχέδιο του κόμματος, με το κράτος, πέραν ελέγχου, ως μέσο της συντήρησής του.

Ο Λευτέρης Κουσούλης είναι πολιτικός επιστήμονας