«Ακόμα κι αν φορέσω {LF}τη φούστα μου καπέλο…»

Ας ξεκαθαρίσουμε κάτι: Ο λόγος που φωνάζουμε δεν είναι επειδή δεν έχουμε κάτι καλύτερο να κάνουμε, αλλά γιατί από τη στιγμή που το θύμα μιας βίαιης πράξης αποφασίσει να την καταγγείλει, εκτός από την πρωτογενή βία της ίδιας της εγκληματικής πράξης που υφίσταται, ξεκινάει να μετράει αντίστροφα ο χρόνος για το «δεύτερο κύμα του τραύματος», δηλαδή τη δευτερογενή θυματοποίηση που θα υποστεί λόγω των αρνητικών αντιδράσεων του περίγυρού του. Μεταξύ αυτών των αρνητικών αντιδράσεων, η πιο καταστροφική είναι η τάση να κατηγορούμε τα ίδια τα θύματα για την επίθεσή τους. Ο δικός μας ρόλος, λοιπόν, είναι να αντιπαρέλθουμε και να αντισταθμίσουμε τη δευτερογενή αυτή βία.

«Victim blaming» ή «ενοχοποίηση των θυμάτων», όπως ονομάζεται, είναι η τάση να θεωρείται το θύμα ενός εγκλήματος ή μιας κακουργηματικής πράξης μερικώς ή ολικώς υπεύθυνο για την πράξη που του προκλήθηκε. Το φαινόμενο αυτό το βλέπουμε συνήθως μέσα από ερωτήσεις και σχόλια, όπως «τι έκανε τόσο αργά μόνη;», «ήταν προκλητικά ντυμένη;», «πήγαινε γυρεύοντας» και πολλές άλλες φράσεις που θα ακουστούν σε καθημερινές συζητήσεις, σε διάφορα σχόλια κάτω από αναρτήσεις τέτοιων ειδήσεων, ακόμη στα μέσα μαζικής ενημέρωσης, και εμφανίζεται όταν τα θύματα είναι κυρίως γυναίκες.

Το πρόσφατο περιστατικό της 24χρονης από τη Θεσσαλονίκη, η οποία κατήγγειλε τον ομαδικό βιασμό της στις Αρχές, είναι ένα αντιπροσωπευτικό παράδειγμα του «victim blaming» και του λανθασμένου πολλές φορές τρόπου αντιμετώπισης από τα Μέσα και την κοινωνία, που έσπευσαν να σχολιάσουν και να κατηγορήσουν το θύμα για τις επιλογές διασκέδασής του, για την εμπιστοσύνη που έδειξε στους θύτες του, για το μέρος όπου συνέβη ο βιασμός, ακόμα και για την ηλικία του.

Προφανώς οι άνθρωποι που υιοθετούν αυτόν τον τρόπο σκέψης δεν έχουν όλοι κακές προθέσεις. Μπερδεύουν το πόσο πιθανό στατιστικά είναι να συμβεί κάτι άσχημο και αποδίδουν αυτή την πιθανότητα, μεγάλη ή μικρή, σε πρόθεση του θύματος. Αυτό αποσπά την προσοχή από το μείζον θέμα, που είναι η βία αυτή καθαυτήν εξαρχής και ουσιαστικά μέσα από μια λανθασμένη εκλογίκευση «ξεπλένουν» τελικά τον θύτη, αφήνοντας στο μυαλό της κοινωνίας ότι αυτό που συνέβη ήταν ίσως αναμενόμενο να συμβεί.

Το «victim blaming» μπορεί να έχει, λοιπόν, τραγικές συνέπειες στην ψυχοσύνθεση του ατόμου που έχει υποστεί μια οδυνηρή εμπειρία βίας, αλλά έμμεσα προάγει και την ίδια την κουλτούρα του βιασμού, καθώς τα θύματα θεωρούνται υπεύθυνα για τις εγκληματικές πράξεις κάποιου άλλου, δημιουργώντας με αυτόν τον τρόπο έναν φαύλο κύκλο, στον οποίο λιγότερα περιστατικά βίας καταγγέλλονται στις Αρχές, λιγότεροι δράστες καταδικάζονται για τα εγκλήματα που διαπράττουν, με αποτέλεσμα να συνεχίζεται μια κουλτούρα βιασμού, όπου μελλοντικοί δράστες θα συνεχίζουν να αισθάνονται «ανίκητοι».

Είναι, λοιπόν, σημαντικό να φωνάζουμε πάντα ότι για τα εγκλήματα που διαπράττονται φταίνε μόνο οι εγκληματίες, χωρίς «αλλά», χωρίς σχόλια που ενοχοποιούν το θύμα, χωρίς ερωτήσεις που κρύβουν χρόνιες παθογένειες και αναχρονιστικές αντιλήψεις. Μόνο με αυτόν τον τρόπο θα καταφέρουμε να προστατέψουμε τα θύματα και θα συνδράμουμε όλοι μαζί σαν κοινωνία στο να εξαλειφθούν τα φαινόμενα βίας, που δυστυχώς συνεχώς αυξάνονται.

Η Μαρία Νεφέλη Χατζηιωαννίδου, MSc in Social Innovation & Entrepreneurship, είναι ιδρύτρια της ΑΜΚΕ «ΥΠΕΡΟΧΕΣ ΓΥΝΑΙΚΕΣ».