Το ξαναμάγεμα του κόσμου

Μια από τις κατηγορίες που απευθύνθηκαν στο Μανιφέστο του Ινστιτούτου Αλέξης Τσίπρας, μάλλον η πιο αστήρικτη, ήταν πως αυτό ήταν τεχνοφοβικό. Ισως γιατί υπέβαλλε σε κριτική την παμφάγα βούληση και όρεξη των ισχυρών των μεγάλων τεχνολογικών εταιρειών και των τεχνο-boss τους.

Φαίνεται ενόχλησαν αναφορές όπως αυτή: «Η Τεχνητή Νοημοσύνη (ΤΝ) δεν είναι απλώς μια νέα τεχνολογική εξέλιξη. Είναι καταλύτης ισχύος που μετασχηματίζει την παραγωγή, την εργασία, την υγεία, την εκπαίδευση, τις μεταφορές, τη δημόσια διοίκηση και, τελικά, τη λειτουργία της ίδιας της δημοκρατίας» ή σαν αυτή: «Η Τεχνητή Νοημοσύνη είναι παραγωγικός πόρος και αγαθό δημοσίου ενδιαφέροντος το οποίο, δεδομένων και των κινδύνων που κρύβει η ανεξέλεγκτη ανάπτυξή της, θα πρέπει να ρυθμίζεται και να ελέγχεται από τη δημόσια εξουσία».

Και οτιδήποτε μιλά για δημόσιο έλεγχο για τους παλαιούς και νέους δεξιούς μας είναι έγκλημα καθοσιώσεως. Είναι τεχνοφοβία. Τους φοβίζει όλους αυτούς όχι η κριτική στις χρήσεις της νέας τεχνολογίας, αλλά το να ζητείται να τεθούν υπό δημόσιο έλεγχο. Τους θέλγει η μαγεία του ιδιωτικού κέρδους από τη χρήση της τεχνολογίας.

Στον 19ο αιώνα διατυπώθηκε η ιδέα του θανάτου του Θεού. Οχι με την έννοια πως οι άνθρωποι σταμάτησαν να πιστεύουν, αλλά με την έννοια πως ο Θεός συνεχίζει να κάθεται στον θρόνο του, αλλά δεν ενδιαφέρεται για τις ανθρώπινες υποθέσεις.

Ο Θεός ως πίστη και κουλτούρα παρέμεινε πανίσχυρος, αλλά η Εκκλησία Του ως εξουσιαστική δομή αποδυναμώθηκε. Ο Βέμπερ στις αρχές του 20ού αιώνα πέρασε σε άλλο επίπεδο. Μίλησε για την απομάγευση του κόσμου. Υποστήριξε δηλαδή πως η επιστήμη, η ορθολογική σκέψη και η τεχνολογία ήρθαν να αντικαταστήσουν τις μεταφυσικές, θρησκευτικές, μαγικές και υπερβατικές ερμηνείες του κόσμου. Ο Αντόρνο το πήγε ένα βήμα παραπέρα.

Υποστήριξε πως μετά το Αουσβιτς, ο κόσμος έχασε όποια μαγεία του είχε απομείνει. Τώρα κινούμαστε αντίθετα. Δυο πόλεμοι, αυτός της εισβολής της Ρωσίας του Πούτιν στην Ουκρανία και αυτός της γενοκτονίας στη Γάζα και των βομβαρδισμών στον Λίβανο από το Ισραήλ του Νετανιάχου, μας οδηγούν πίσω στο ξαναμάγεμα του κόσμου. Μόνο που τώρα η μαγεία δεν είναι μεταφυσική, αλλά «τεχνολογική». Σήμερα η βεμπεριανή απομάγευση της συμπεριφοράς του σύγχρονου πολίτη υποχωρεί για χάρη της θρησκειοποίησης του τεχνολογικού Λόγου. Η τεχνολογία γίνεται θρησκεία και όχι μέσο για την ατομική και κοινωνική χειραφέτηση.

Στη νεωτερικότητα το κράτος και η πολιτική ανέλαβαν την «πραγμοποίηση» των ανθρώπινων σχέσεων. Στη μετανεωτερικότητα αυτήν την «πραγμοποίηση» την αναλαμβάνουν οι νέες τεχνολογίες, η Τεχνητή Νοημοσύνη και οι οθόνες των κινητών. Από τη συγγραφή διατριβών, βιβλίων μέχρι και σχολίων στα Μέσα Κοινωνικής Δικτύωσης όλα επιστρέφουν στη μαγεία της οθόνης. Η τεχνολογία και η επιστήμη στις αρχές του 20ού αιώνα κλήθηκαν να απομαγεύσουν τον κόσμο. Σήμερα χρησιμοποιούνται για να τον ξαναμαγέψουν. Αγιοί τους δεν είναι οι μάρτυρες που ζουν στον παράδεισο, είναι οι κροίσοι που ζουν στον υπαρκτό καπιταλιστικό κόσμο μας. Είναι οι περιβόητοι «αυτοδημιούργητοι  επιχειρηματίες», τους οποίους το μόνο που τους ενδιαφέρει είναι να πείσουν πως το συμφέρον των πολλών είναι να είναι με το 1% των υπερπλουσίων. Ας αντισταθούμε, όπως ζήτησε και η δημοσιογράφος Σαλομέ Σακέ.

Ο Γιώργος Σιακαντάρης είναι κοινωνιολόγος