Εσείς γελάσατε με τον «κομήτη»;

Είναι η ταινία που κατάφερε να γίνει «word of mouth» από την πρώτη στιγμή που προβλήθκε στο Netflix, την περίοδο των Χριστουγέννων. Τόσο για το εντυπωσιακό καστ (από τη Μέριλ Στριπ και τον Λεονάρντο Ντι Κάπριο ως την Τζένιφερ Λόρενς και τον Τζόνα Χιλ) όσο και για την επίκαιρη θεματική: τις απειλές φυσικής καταστροφής που λίγο ακόμη και θα πέσουν στα κεφάλια των θεατών. Αλλωστε το σεναριακό εύρημα είναι όντως ένας κομήτης που καταφθάνει απειλητικά στον πλανήτη μας. Εξαιτίας, ωστόσο, της σχέσης επιστημόνων, κυβερνητικών και ΜΜΕ, την οποία επίσης σχολιάζει, κατάφερε να περάσει και στη «στρατόσφαιρα» των ελληνικών social media, ειδικά μετά τη σχετική ανάρτηση του Αλέξη Τσίπρα, με αναλογίες ανάμεσα στην αμερικανική πραγματικότητα και τη στάση της ελληνικής κυβέρνησης στην πανδημία. Ακολούθησε ο συνήθης πολιτισμικός πόλεμος, όπου συμπαθούντες την πρώτη φορά Αριστερά κατήγγειλαν ότι η «ταινία δεν αρέσει στους έλληνες κυβερνητικούς», επειδή βλέπουν τον εαυτό τους στον καθρέφτη της τραμπικής Αμερικής. Ενα ζήτημα αισθητικής αναγόταν και πάλι σε «αριστερόμετρο» – ή «δεξιόμετρο» -, κατά την πάγια εργαλειοποίηση που συναντάμε στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης. Η ταινία, πάντως, παραμένει στο επίκεντρο ως προϊόν μιας μεγάλης πλατφόρμας, ενός σκηνοθέτη που έχει δώσει δείγματα στην κωμωδία και των δοκιμασμένων ηθοποιών. Γι’ αυτήν ζητήσαμε σχόλια από δύο ανθρώπους που παρακολουθούν τις μεταμορφώσεις της σύγχρονης ποπ κουλτούρας.

Σώτη Τριανταφύλλου,
συγγραφέας

Συντέλεια με χάχανα

Το «Don’t Look Up» του Ανταμ Μακ Κέι είναι μια σάτιρα του ελαφρόμυαλου σύγχρονου ανθρώπου που χαζολογάει στα social media ανίκανος να αναγνωρίσει τα υπαρξιακά του προβλήματα. Η ταινία έχει εμβέλεια blockbuster· στο καστ συνωστίζονται καμιά δεκαριά σουπερστάρ: αν και ο Μακ Κέι φαίνεται να θέλει να σχολιάσει όχι μόνο την ανθρώπινη ηλιθιότητα αλλά την ανθρώπινη ύπαρξη γενικά, ταυτοχρόνως δεν θέλει να μας χαλάσει το κέφι. Προπάντων καλή διάθεση! Μη μας παίρνει από κάτω! Ετσι, το κοινό απολαμβάνει την ταινία χωρίς να δίνει δεκάρα για όσα δείχνει – αν ανησυχούσαμε για την κλιματική αλλαγή ή κάποια άλλη πλανητική συντέλεια, ή αν νιώθαμε ότι δεχόμαστε σοβαρή επίθεση για την ευπειθή συμμετοχή μας στα social media, δεν θα είχαμε αναδείξει το «Don’t Look Up» σε λαϊκή επιτυχία. Δεν μας αρέσει η κριτική για την απάθειά μας· εξάλλου, οι περισσότεροι από μας απορρίπτουμε ως τεχνοφοβική την κριτική της ψευτο-δημοσιότητας και της ψευτο-ελευθερίας του λόγου που εξασφαλίζει η τεχνολογία.

Στην ταινία οι πολιτικοί και οι δημοσιογράφοι παρουσιάζονται σαν καρικατούρες· αλλά, έχουμε συνηθίσει στις καρικατούρες. Ζούμε μέσα στον θόρυβο και στα χειροκροτήματα· δεν μας εντυπωσιάζουν ούτε οι κοινωνιοπαθείς διασημότητες, ούτε τα χαζοχαρούμενα πρωινάδικα, ούτε τα πλαστικοποιημένα πρόσωπα, ούτε το κουτσομπολιό και οι πινακοθήκες τεράτων. Επιπλέον, το «Don’t Look Up» βγάζει κάποια γέλια· τα έχουμε ανάγκη τα γέλια. Νομίζω ότι ο Μακ Κέι αποτυγχάνει να μας ανοίξει τα μάτια σε όσα είμαστε τυφλοί: κλιματική αλλαγή, κουφιοκέφαλες ηγεσίες, παραπληροφόρηση και social media ως όπιο του λαού.  Αν μας τα άνοιγε, δεν θα χαχανίζαμε όπως χαχανίζουμε.

Βασίλης Βαμβακάς,
αναπλ. καθηγητής
Κοινωνιολογίας της Επιστήμης

«Δύσκολο να διακωμωδείς το γκροτέσκο»

Το «Don’t look up» δεν είναι μόνο πολύ σχηματικό. Είναι μια μέτρια σάτιρα γιατί επιχειρεί να διακωμωδήσει κάτι που είναι από μόνο του είναι γκροτέσκο (τις διάφορες εκδοχές του σύγχρονου ανορθολογισμού), πράγμα που είναι πολύ δύσκολο. Αν και τα βάζει με τη συνωμοσιολογία αντιεπιστημονικού χαρακτήρα, πέφτει θύμα της όσον αφορά τις αντίστοιχες θεωρίες περί πλουτοκρατίας. Η κινηματογραφική-τηλεοπτική αφήγηση αποκαλυπτικού χαρακτήρα δύσκολα μπορεί να γίνει πιστευτή και ενδιαφέρουσα χωρίς να εμπλακεί σε συνωμοσιολογία. Επίσης αποδεικνύεται για άλλη μια φορά ότι η κωμωδία βρίσκεται σε αποδρομή ως δραματουργικό είδος. Οι κορυφαίοι ηθοποιοί που πρωταγωνιστούν δεν παράγουν κωμικοτραγικές καταστάσεις/ταυτότητες αλλά μάλλον αδιάφορες καρικατούρες.  Οπότε ας περιμένουμε αρκετά ακόμη για να προκύψει ένα ενδιαφέρον παράδειγμα κριτικής στην κουλτούρα της προβληματικής καχυποψίας/αδράνειας (το σχόλιο από το facebook, που αναπαράγεται με την άδεια του Β. Βαμβακά).