«Η αντιπροσωπευτική δημοκρατία είναι πρωταθλητής της επιβίωσης»

Αν μας δείχνει κάτι η ιστορία της αντιπροσωπευτικής δημοκρατίας είναι… ότι το πολίτευμά μας είναι ένας πρωταθλητής της επιβίωσης. Για παράδειγμα, η αντιπροσωπευτική δημοκρατία άντεξε την ανοιχτή αμφισβήτησή της από κάθε λογής ολοκληρωτισμούς τον 20ό αιώνα. Θα μπορούσαμε εξάλλου να τη χαρακτηρίζαμε ως ένα υπεραισιόδοξο πολίτευμα, αν δε γνωρίζαμε πως έχει ήδη πετύχει.

Το πιο οδυνηρό όταν γράφεις για το «πολίτευμα της συνύπαρξης» στην εποχή μας είναι… η υπονόμευση των ίδιων των θεμελίων του από τις ακραία συγκρουσιακές διαστάσεις που έχει λάβει η πολιτική συζήτηση σε πολλές χώρες τα τελευταία χρόνια. Η άρνηση της ανάγκης ύπαρξης του πολιτικού αντιπάλου δεν είναι ένα απλό ή ενδημικό πρόβλημα. Είναι η ίδια η άρνηση των θεμελίων της αντιπροσωπευτικής δημοκρατίας.

Τρία βιβλία που θα πρότεινα οπωσδήποτε για μια βιβλιοθήκη λυκείου θα ήταν… η «Ηλιόπετρα» του Οκτάβιο Πας, για να μάθουν τα παιδιά να αγαπάνε. Το «Παλτό» του Νικολάι Γκόγκολ, για να νιώσουν πόσο βατό αναγνωστικά μπορεί να είναι ένα αριστούργημα. Η «Πολιτεία» του Δημήτρη Τσάτσου, γιατί θα ήθελα να την είχα εγώ ως μαθητής στη σχολική βιβλιοθήκη μου, έστω κι αν το έβρισκα «δύσκολο» να τη διαβάσω.

Η κριτική που αποδέχομαι για την αντιπροσωπευτική δημοκρατία αφορά… τα πάντα. Αν δεν αποδέχεσαι την κριτική, δεν αποδέχεσαι την ίδια την αντιπροσωπευτική δημοκρατία. Εδώ βρίσκεται το κλειδί: η δημοκρατία μας χορογραφεί την αντιπαράθεση κυβέρνησης και αντιπολίτευσης μέσα στο Κοινοβούλιο όχι τυχαία, αλλά γιατί πιστεύει πολύ στην κριτική και από ελάχιστα έως καθόλου στην αυτοκριτική.

Η αρχή ενός κλασικού βιβλίου που ζηλεύω είναι… «Οι ευτυχισμένες οικογένειες είναι ίδιες και απαράλλακτες· όμως κάθε δυστυχισμένη οικογένεια τη βαραίνει η δική της, η ιδιαίτερη δυστυχία» από την Αννα Καρένινα. Αυτό που πετυχαίνει ο Τολστόι είναι χωρίς προηγούμενο: μας εισάγει κατευθείαν στο θέμα, κάνοντάς το μεμιάς πανανθρώπινο: η λογοτεχνία πραγματοποιεί εδώ με μια αφοπλιστική απλότητα το όνειρο κάθε δοκιμιογράφου.

Η τελευταία φορά που συγκινήθηκα με μια ολοκληρωμένη αφήγηση ήταν… διαβάζοντας τον «Χιλιανό ποιητή» του Alejandro Zambra. Ενα μυθιστόρημα που πάνω στο κεντρικό μοτίβο του σπαρταριστού σχολιασμού της χιλιανής ποίησης φιλοτεχνεί με μια μοναδική γλυκύτητα ένα πορτρέτο των οικογενειακών σχέσεων πέρα από συμβατικούς καταναγκασμούς.

Οταν ακούω για την «επιστροφή στην κανονικότητα», σκέφτομαι… πως καμία επιστροφή δεν είναι πραγματική «επαναφορά των πραγμάτων στην προτέρα κατάσταση». Ακόμα και αν οι συνθήκες είναι εντελώς ίδιες, πράγμα για το οποίο πολύ αμφιβάλλω, κάθε επιστροφή στην κανονικότητα χαρακτηρίζεται από την εμπειρία της προηγούμενης απομάκρυνσης από αυτήν. Αυτό όμως δεν είναι κατ’ αποτέλεσμα κακό· σημαίνει ότι έχει εμπλουτιστεί ο τρόπος που βλέπουμε τα πράγματα.

Ο 31χρονος Παναγιώτης Δουδωνής είναι συνταγματολόγος. Σπούδασε Νομική στο Πανεπιστήμιο Αθηνών και πραγματοποίησε μεταπτυχιακές σπουδές στο Πανεπιστήμιο της Οξφόρδης, όπου ολοκλήρωσε το διδακτορικό του. Από το 2018 είναι λέκτορας Συνταγματικού και Ευρωπαϊκού Δικαίου στο Κολέγιο Oriel του Πανεπιστημίου της Οξφόρδης. Το βιβλίο του «Το πολίτευμα της συνύπαρξης» για την αντιπροσωπευτική δημοκρατία κυκλοφορεί από τις εκδ. Αρμός.