«Χρειαζόμαστε νέες ουτοπίες»

Στο «Γκαγκάριν», που από την περασμένη Πέμπτη προβάλλεται στις ελληνικές αίθουσες, παρακολουθούμε την ιστορία ενός μαύρου εφήβου (Αλσενί Μπατιλί) που ζει στις παρυφές του Παρισιού σε ένα συγκρότημα κατοικιών που έχει το ονοματεπώνυμο του Γιούρι Γκαγκάριν, ενός από τους διασημότερους αστροναύτες που γεννήθηκαν ποτέ.

Λίγοι ίσως να θυμούνται ότι στις αρχές της δεκαετίας του 1960, αυτό το οικιστικό συγκρότημα ονομάστηκε «Γιούρι Γκαγκάριν» προς τιμήν του πρώτου ανθρώπου που απελευθερώθηκε από τη βαρύτητα της Γης και βγήκε στο Διάστημα. Μάλιστα ο ίδιος ο σοβιετικός κοσμοναύτης πήγε στη Γαλλία και εγκαινίασε το φιλόδοξο συγκρότημα των 370 διαμερισμάτων.

Οπως όμως η Ιστορία έχει αλλεπάλληλες φορές αποδείξει, κάτι που αρχίζει με χειροκροτήματα και ιαχές επιτυχίες, δεν αργεί να οδηγηθεί στην παρακμή και την κατάπτωση. Οπότε πενήντα χρόνια μετά την ανέγερσή του, το συγκρότημα «Γκαγκάριν» είχε πια απαξιωθεί, υποβαθμιστεί και έτοιμο να κατεδαφιστεί.

Τότε ήταν που οι σκηνοθέτες Φανί Λιατάρ και Ζερεμί Τρουίλ βρέθηκαν στην περιοχή και αποφάσισαν να κάνουν μια ταινία με θέμα το οικιστικό συγκρότημα σε συνάρτηση πάντα με το ανθρώπινο στοιχείο. Στην ταινία ο έφηβος Γιούρι, ίνδαλμα του οποίου είναι ο αστροναύτης Γιούρι Γκαγκάριν, την ώρα που ονειρεύεται να γίνει κι αυτός αστροναύτης, προσπαθεί να σώσει το συγκρότημα από την κατεδάφιση.

«Είναι θλιβερό αλλά συγχρόνως αισιόδοξο» θα πει η Φανί Λατιάρ μιλώντας στα «ΝΕΑ» τηλεφωνικώς από τη Νέα Υόρκη όπου βρίσκεται μαζί με τον Ζερεμί Τουίλ (μίλησαν μαζί σε ανοιχτή ακρόαση). «Η ουτοπία που είχε δημιουργηθεί στη δεκαετία του 1960, τότε που όλος ο κόσμος ονειρευόταν να ζει μαζί, ενωμένος, δυνατός, μέσα σε μοντέρνα διαμερίσματα, αντικαταστάθηκε από την καταστροφή. Ποιες είναι σήμερα οι νέες ουτοπίες μας; Πώς θα ζήσουμε μαζί στο μέλλον; Τι θα βγει από αυτή την πανδημία που όλοι ζούμε; Αυτά πιστεύω ότι είναι πολύ σημαντικά ερωτήματα που δύσκολα απαντώνται. Ομως την ίδια ώρα, να που βλέπουμε ότι η κοινότητα των ανθρώπων που ζούσαν σε αυτό το συγκρότημα εξακολουθεί να υπάρχει, να βρίσκεται ανάμεσά μας – οι νέοι της είναι γεμάτοι όνειρα, επιθυμίες και όρεξη για δημιουργία. Αν τους ακούσουμε, αν τους δώσουμε την πρέπουσα προσοχή, ίσως τότε να πιστέψουν ότι μπορούν να ανακαλύψουν νέες ουτοπίες. Γιατί αυτοί είναι το μέλλον».

O Ζερεμί Τρουίλ και η Φανί Λατιάρ εργάζονται πάντα μαζί. Γνωρίστηκαν στα 18 τους, στο Πανεπιστήμιο, και ενώ σπούδαζαν Πολιτικές Επιστήμες. Ανάμεσά τους αναπτύχθηκε μια ισχυρή φιλία η οποία έγινε ακόμα ισχυρότερη όταν ταξίδεψαν στη Λατινική Αμερική, όπου με βάση την Κολομβία «ανακαλύψαμε μαζί τον μαγικό ρεαλισμό παντού: στον κινηματογράφο, στη λογοτεχνία αλλά και στην καθημερινότητα, στις συζητήσεις μας με τον κόσμο» είπε ο Τρουίλ.

To ταξίδι στη Λατινική Αμερική ώθησε το ντουέτο να μελετήσει ακόμα πιο βαθιά την αστικοποίηση και γενικότερα τον αστικό τρόπο ζωής οπότε σιγά-σιγά κατάλαβαν ότι ο κινηματογράφος θα ήταν το επόμενο βήμα τους. «Αυτό που θέλαμε να κάνουμε είναι να αξιοποιήσουμε τις εμπειρίες μας δημιουργώντας ταινίες» είπε ο Τρουίλ.

Οταν πριν από επτά χρόνια ένας κοινός γνωστός τούς ξενάγησε στην περιοχή όπου βρίσκονται τα κτίρια Γκαγκάριν, «με το που τα είδαμε, η πρώτη ιδέα ήταν η δημιουργία ενός ντοκιμαντέρ προκειμένου να καταγράψουμε τον εκεί τρόπο ζωής» είπε ο Τρουίλ. «Ηταν ήδη γνωστό ότι τα κτίρια θα κατεδαφίζονταν και ότι όλοι οι άνθρωποι που έμεναν εκεί θα χωρίζονταν».

Ωστόσο, όταν μπήκαν ακόμα πιο βαθιά μέσα στην «ψυχή» των κτιρίων (που το πρώτο πράγμα που τους θύμισαν ήταν διαστημόπλοιο), σκέφτηκαν ότι το Γκαγκάριν θα μπορούσε να γίνει ο σκηνικός χώρος μιας ταινίας μυθοπλασίας. Εγραψαν το σενάριο με θέμα τη ζωή και τα όνειρα ενός αγοριού που κατοικεί στο Γκαγκάριν, κέρδισαν σε έναν διαγωνισμό σεναρίου και το αποτέλεσμα ήταν η πρώτη μικρού μήκους ταινία με τον ίδιο τίτλο, πάνω στην οποία στηρίχθηκε το σενάριο της μεγάλου μήκους που βλέπουμε σήμερα.

«Καταλάβαμε ότι εκτός από το ότι μας αρέσουν τα ίδια πράγματα, έχουμε παρόμοιες αντιλήψεις και αντιμετωπίζουμε τον κόσμο με τον ίδιο τρόπο, έχουμε επίσης κοινά σημεία ως κινηματογραφιστές, από το στήσιμο των κάδρων μέχρι το μοντάζ και τη χρήση της μουσικής. Αρα γιατί όχι; μπορούσαμε να σκηνοθετούμε και μαζί» είπε ο Τρουίλ.

Η ΜΑΥΡΗ ΓΑΛΛΙΑ. Δεν είναι καθόλου τυχαίο που ο Γιούρι της ταινίας είναι μαύρος – τον υποδύεται ο ηθοποιός Αλσενί Μπατιλί. Ηταν ένας τρόπος μέσω του οποίου οι δύο σκηνοθέτες και σεναριογράφοι θέλησαν να «παρουσιάσουμε τη γαλλική νεολαία» όπως ανέφερε ο Τρουίλ. «Ενα από τα πολλά πρόσωπα της σύγχρονης γαλλικής νεολαίας είναι ο νέος μαύρος άντρας ο οποίος έχει μεγαλώσει σε μια περιοχή όπως το Γκαγκάριν. Αυτή είναι μια συνθήκη την οποία κάθε Γάλλος οφείλει να αγκαλιάσει σήμερα και κατά τη γνώμη μας είναι επίσης μία από τις δυνάμεις της σύγχρονης Γαλλίας: η πολυεθνικότητα της νεολαίας της, το γεγονός ότι υπάρχουν νέοι άνθρωποι με καταγωγή από διάφορα σημεία του πλανήτη οι οποίοι μιλούν πολλές διαφορετικές γλώσσες και ζουν μαζί».

Αυτή η δυνατότητα των διαφορετικών ανθρώπων που ζουν μαζί είναι κατά τον Τρουίλ «μια ευκαιρία ζωής. Δυστυχώς τα μίντια έχουν την τάση να συνδυάζουν το πρόσωπο αυτών των κοινοτήτων μόνο με τη βία και τον αρνητισμό. Δεν λέω ότι δεν υπάρχουν όλα αυτά, δεν είναι όμως τα μόνα που υπάρχουν. Υπάρχει επίσης θετική ενέργεια, όρεξη για δημιουργία, πάθος για ζωή. Αυτά θέλαμε να δείξουμε στην ταινία μας αποτίνοντας ταυτόχρονα έναν φόρο τιμής στα όνειρα που έχει μέσα της αυτή η νεολαία και θέλει να τα υλοποιήσει».

Ο κορωνοϊός δεν κλόνισε τα όνειρα των Λατιάρ και Τρουίλ που πρόφτασαν να ολοκληρώσουν το «Γκαγκάριν» δύο μέρες πριν από τον μεγάλο εγκλεισμό του 2020. «Ημασταν τυχεροί και έτσι νιώθαμε» είπε η Λατιάρ. Πράγματι, η ταινία επιλέχθηκε από το Φεστιβάλ των Καννών πέρυσι, παρότι η διοργάνωση έγινε μόνον υβριδικά. «Δεν έπαυε να είναι ένα μεγάλο δώρο για μας που μας επέλεξαν, ενώ μέσα στον εγκλεισμό δεν πάψαμε να εργαζόμαστε με στόχο κάτι καινούργιο όταν τα πράγματα καλυτερεύσουν». Και πράγματι αυτή την περίοδο βρίσκονται στη Νέα Υόρκη όπου επεξεργάζονται τα μελλοντικά σχέδια που βρίσκονται μπροστά τους, ένα από τα οποία κατά πάσα πιθανότητα θα υλοποιηθεί στην Κολομβία.