Τρία ποιήματα για το 1821

Δήμητρα Κωτούλα

ΑΥΤΟ ΠΟΥ ΟΝΟΜΑΖΟΥΝ ΣΚΕΨΗ ΓΙΑ ΤΟ ΠΑΡΕΛΘΟΝ   

– ΕΝΑΣ ΠΕΡΙΠΑΤΟΣ –   

(Σχεδίασμα β΄)

Ό,τι δεν φαίνεται στον χάρτη

είναι ο προορισμός.

Με πρώιμη ζέστη ξεφλουδίζει τη μέρα -Απρίλιος-

το φως κουρελιασμένο και κατά τόπους μελανό

με τυφλώνει και δεν βλέπω ούτε μονοπάτι

ούτε κάστρο ούτε τη λίμνη-θάλασσα.

Η σκέψη μόνο αλωνίζει σαν σε καμβά ζωγραφιστό

αριστερά δεξιά απ’ τη μετέωρη ράμπα της θυσίας

στην ανεμόσκαλα με το πτυχωτό λοφίο

και τ’ ανοιγμένο στήθος της γυναίκας.

Μικρές «δόξες» αστράφτουν πάνω στις περικεφαλαίες

ηρώων ανθεκτικών

κι ύστερα -τούφες μπαρούτι-

σκάνε.

Έχω; Τι έχω; Δεν έχω.

Ούτε κρατώ στο χέρι κάτι.

Δεν χάραξε.

Το δέρμα της μέρας μαζεύεται πίνοντας τη βοή.

Κάτι σαν ξερή ζωή καίει στο λαρύγγι.

Δεν σκούζει ούτε σκυλί.

*

«Η νησίδα Βασιλίδι μεταξύ της λιμνοθάλασσας

και της θάλασσας έγινε ένα είδος προκεχωρημένου οχυρού»

(δεν φαίνεται στον χάρτη).

Φαίνονται όμως σε μιαν άκρη

πίσω απ’ το ανασηκωμένο γείσο τ’ ουρανού

τ’ ανυψωμένα γιαταγάνια και τα λάβαρα

εις τ’ όνομα της Ελευθερίας ή του Θανάτου

εις τ’ όνομα της Ελευθερίας και του Θανάτου

ίχνη άπτερων μαχών

το καύκαλο σκόρπιων οστών

με γαντζωμένο πάνω λίγο δέρμα.

Ε πατριώτη – στοιχείο αναίτιο και μοναχικό

μασώντας θλίψη σαν το χόρτο πας –  

Είμαστε ελεύθεροι να φύγουμε

είμαστε ελεύθεροι να μείνουμε

εκεί με τους εχθρούς, εδώ, όπως κι εκεί.

Σαν αύρα λεπτή πνέει το νόημα μες στα ορύγματα.

Λιβάδι και μοσκοβολάει θυμίαμα.

Αφουγκράζομαι το κλάμα της τρυγόνας.

[Σ.τ.Π: Ένας σύγχρονος περιηγητής στο Μεσολόγγι κάνει μια εκ νέου ανάγνωση των Ελεύθερων Πολιορκημένων του Σολωμού.]

~~ ** ~~

Άννα Γρίβα  

ΕΙΣ ΘΑΝΑΤΟΝ   

Παντού μπορείς

να συναντήσεις τις μητέρες

γιατί ο θάνατος τις αφήνει

αρτιμελείς

και οι καρδιές τους πάλλονται

σε όλες τις χώρες.

Κι αν δουν τον γιο εξόριστο

γίνονται ακτίνες

και τα μαλλιά τους ταλαντεύονται

όπως τα λίκνα των μωρών.

Οι μητέρες είναι πρωτίστως

πνεύματα των λίκνων:

όπου κι αν πας παφλάζει το γάλα

της πατρίδας τους

που είναι ελεύθερο

κι εξεγερμένο

και το πίνουν αχόρταγα

οι ουρανοί.

[ Σ.τ.Π.: Στην ωδή «Εις θάνατον» ο Κάλβος μιλά με το πνεύμα της νεκρής μητέρας του και κατανοεί τα μυστήρια του θανάτου. Μετά από αυτή τη μεταφυσική εμπειρία, δηλώνει άφοβος απέναντι στους τυράννους και στα σκήπτρα τους «στάζοντα/ αίματος και δακρύων». Στο ποίημα εκείνο η μητέρα είναι που ανοίγει τις πύλες μιας νέας, επαναστατικής συνείδησης.]

~~ ** ~~

Αλέξιος Μάινας

Ο ΜΠΑΫΡΟΝ ΕΞΗΓΕΙ ΣΤΟΥΣ ΠΡΟΕΣΤΟΥΣ,  

ΣΤΟ ΤΑΒΑΝΙ ΚΑΙ ΤΗΝ ΑΓΓΛΙΑ

ΠΟΙΑ ΛΕΞΗ ΠΟΘΗΣΕ ΣΤΟ ΤΕΛΟΣ   

Κι εκείνο που σε τάραζε, μετά θα σ’ ημερεύει.

Εδώ τα πάντα είναι λαγκάδια. Λίμνες. Και βουνά

με αδέξιες γίδες. Τα βόλια λιγοστά. Οι λάμες σκάρτες.

Κούμαρα και κυκλάμινα και λίγες ανεμώνες

που αντιδικούν με φρύγανα. Ο ήλιος σκάβει ακάματος –

όποιος αντέχει εδώ για πάντα, τον συγχαίρω.

Η παιδική ελπίδα των χωριών και βαλτοτόπων

γύρω απ’ την άμμο των νεκρών στα πόδια σάπιων στύλων

που ακινητούν πλησιάζοντας τα τείχη αυτών των άπυλων

αιώνιων βράχων, ηχεί σαν επιφώνημα σχεδόν,

σαν πρόποση πολεμοκάπηλων,

σαν πείνα δημοκόπων.

Τ’ όφελος, ξέρε το, παντού και το παιδί του ο στόμφος

κινούν τα νήματα –

πάνω στα ερείπια των λαών ορθώνουν νέους θώκους.

Ως τίτλος ύμνου αρέσει και στους στιχοπλόκους

κι αθεράπευτα αφελείς.

Όποιος δεν έχει έμπνευση, ως γνωστόν, κατέχει τρόπους.

Ή μεταφράζει έξαλλους και τυχοδιώκτες: Γάλλους.

Μα μόνο ως τέτοιο σύνθημα στα χείλη υποτελών

ξυπνά τους θανατόφιλους. Για στίχους χθαμαλείς

ρίχνουν και τη ζωή στην τάφρο, ανέτοιμοι, οι αντάρτες.

Και ιδού, συνάζει ήρωες το χώμα με πασσάλους

για σταυρούς, με προσκεφάλι τ’ ανεπίγραφα σπερδούκλια.

Το ρήμα θέλει αειθαλή κι ανώνυμα τα θύματα.

Για τον φιλόσοφο ηχεί σαν κοροϊδία –

μι’ άστοργη μάνα των δεινών. Δάφνες και τάφος ντόπιος.

Ο πόθος έμφυτος πολλοίς, δεν λέω. Μα μόνο ο θάνατος

έμφυτος πάσι. Στην τόλμη και στην αρετή γυρεύει αντιπροσώπους.

Από τις τρώγλες των φτωχών και τα κουβούκλια

των ναών στον ίσκιο της σελήνης ηχεί σαν βέβαιος ρόγχος

η λέξη: αόριστη, ασαφής, ελληνική. Και πιο παλιά απ’ τον δυστυχή –

τρέφει μελάνι το χαρτί και μ’ αίμα τους αιώνες.

Τη λένε οι ποιητές. Τη διαλαλούν οι νέοι. Τη διατρανώνει η υλακή

στα φίμωτρα των σκύλων.

Σ’ αυτούς και στα πτηνά ταιριάζει. Σε πέδικλα, σε χαλινά

από σύρμα. Στα χείλη Άγγλου είναι μωρία. Ναι, το ξέρω,

ό,τι δεν κυβερνιέται, τον τρομάζει. Μα γίνεται Έλληνας όποιος

τη λέει πεθαίνοντας: Ελευθερία.

[ Σ.τ.Π.: Η ρήση «Ἔμφυτος πᾶσιν ἀνθρώποις ὁ τῆς ἐλευθερίας πόθος» ανήκει στον ρήτορα και ιστορικό Διονύσιο τον Αλικαρνασσέα.]