Η παλιά (νέα) πεζοδρόμηση της Σταδίου

Μια σημαντική πρόταση για την Αθήνα θα ήθελα να παρουσιάσω σήμερα, όσο ο δήμαρχος Κώστας Μπακογιάννης επιμένει αποφασιστικά στον αμφιλεγόμενο «εξωραϊσμό» της οδού Πανεπιστημίου, με ένα καινούργιο μάλιστα σενάριο που φαίνεται να ξεπερνά τον τίτλο «Μεγάλος Περίπατος». Προχωρεί, όπως πληροφορούμαι, με αποσπασματικό τρόπο και δρομολογεί προς έγκριση ένα νέο υποκατάστατο που προβλέπει διαπλάτυνση των πεζοδρομίων, διατήρηση των τεσσάρων λωρίδων κυκλοφορίας και ένταξη ζώνης φύτευσης όπου θα φυτευτούν δένδρα (πλατάνια κ.λπ.) και θάμνοι κάτω από τα οποία θα ενταχθεί σύστημα αποστράγγισης που θα συγκρατεί το βρόχινο νερό και θα εξοικονομεί νερό άρδευσης. Προβλέπεται επίσης και ο απαραίτητος αστικός εξοπλισμός που θα περιλαμβάνει κρήνες με πόσιμο νερό για ανθρώπους και ζώα, κατασκευασμένες από θραπιναριστό σκυρόδεμα, καθιστικά από το ίδιο υλικό, φωτιστικά LED και μεταλλικούς κάδους απορριμμάτων.

Ωραία ακούγονται όλα αυτά, χωρίς βέβαια να έχει προηγηθεί αρχιτεκτονικός διαγωνισμός, χωρίς να γνωρίζουμε τους μελετητές και χωρίς μέχρι σήμερα που γράφονται αυτές οι γραμμές να έχουμε εικόνα του αποτελέσματος. Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι η ήδη διαπιστωμένη πυκνή κυκλοφορία αυτοκινήτων σαφώς ρίχνει την ποιότητα και αποκλείει την όποια αίσθηση ενός ελκυστικού πεζόδρομου. Ενας περίπατος σε φαρδύτερα πεζοδρόμια, που είναι σε επαφή σε όλο του το μήκος με μια θορυβώδη αρτηρία τεσσάρων λωρίδων, είναι προβληματικός και προφανώς είναι δύσκολο για τους Αθηναίους, πεζούς και ποδηλάτες, να κινηθούν ή να καθίσουν ευχάριστα, όπως ας πούμε στη Διονυσίου Αεροπαγίτου, δίπλα σε αυτοκίνητα και λεωφορεία με καυσαέρια. Και τελικά το κέντρο της Αθήνας παραμένει επιβαρυμένο με δύο εμβληματικούς άξονες φορτωμένους με αυτοκίνητα.

Ο δήμαρχος της Αθήνας, παρόλη την αρνητική κριτική για τον Μεγάλο Περίπατο που έχει προηγηθεί, προχωρεί αποφεύγοντας έναν διάλογο. Φαίνεται ότι δεν πτοείται και από την πρόσφατη δημοσκόπηση, που αποκαλύπτει ότι το 87,8% μόνιμων κάτοικων του κέντρου της Αθήνας δηλώνει καθόλου έως λίγο ικανοποιημένο. Αξιολογεί την ποιότητα της αστικής αυτής παρέμβασης με βαθμολογία 2,72 με άριστα το 10 και το 74% συμφωνεί ότι προκλήθηκαν σημαντικά προβλήματα κυκλοφοριακού φόρτου στο ιστορικό κέντρο και στην ευρύτερη περιοχή. Μια δημοσκόπηση που πραγματοποιήθηκε από την ερευνητική ομάδα χωρικού σχεδιασμού και βιώσιμης ανάπτυξης του Τμήματος Μηχανικών Χωροταξίας και Ανάπτυξης του ΑΠΘ και του Ινστιτούτου Αστικού Περιβάλλοντος και Ανθρώπινου Δυναμικού του Παντείου Πανεπιστημίου.

Η πρόταση για την πεζοδρόμηση της οδού Σταδίου

Με αφορμή τα νέα αυτά δεδομένα, επανήλθε στο προσκήνιο η προσπάθεια που ξεκινήσαμε από το 2014. Ενόψει της τότε προετοιμασίας της πεζοδρόμησης της οδού Πανεπιστημίου και μετά τον διεθνή αρχιτεκτονικό διαγωνισμό, σε συνεργασία με τους αρχιτέκτονες Δημήτρη Κονταργύρη και Ανδρέα Βεντουράκη, οργανώσαμε μια μεγάλη ημερίδα, υπό την αιγίδα του Συλλόγου Αρχιτεκτόνων, στην αλυσίδα πολιτισμού ΙΑΝΟΣ, με τίτλο «Οδός Σταδίου: Από την παρακμή στην ελπίδα – Το πρόβλημα και η προοπτική». Στόχος ήταν να παρουσιαστεί η από τότε ζοφερή εικόνα εγκατάλειψης του σημαντικού αυτού άξονα, που επιβεβαίωνε την ανάγκη να διατυπωθεί και να συζητηθεί εκτενώς μια συγκροτημένη πρόταση του Δημήτρη Κονταργύρη για την ουσιαστική πεζοδρόμηση της οδού Σταδίου, ως εναλλακτική δυνατότητα, που τεκμηριώθηκε από μια σειρά επιχειρημάτων. Στην ημερίδα αυτή συμμετείχαν έγκριτοι καθηγητές αρχιτέκτονες, πολεοδόμοι, πεπειραμένοι στα εκάστοτε πολιτικά και κοινωνικά οράματα ανάπλασης της πόλης.

Με την πρόταση αυτή, η απαξιωμένη οδός Σταδίου, που στο πρόσφατο παρελθόν ήταν η εμπορικότερη και αστικώς συνεκτικότερη οδός της πρωτεύουσας, θα αναζωογονηθεί με την αυτόματη, μετά την αναβάθμιση του αστικού τοπίου, αναβίωση των καταστημάτων, των ιστορικών κινηματογράφων αλλά και των παροπλισμένων εξαιρετικών διατηρητέων μεγάρων της. Είναι προφανές και επιστημονικά τεκμηριωμένο ότι δεν θα μπορούσε η Σταδίου να παραμείνει ένας ισχυρός κυκλοφοριακός άξονας ανάμεσα στο πεζοδρομημένο ιστορικό κέντρο και την πεζοδρόμηση της Πανεπιστημίου.

Τα ΜΜΕ παρουσίασαν εκτενώς το θέμα και έγιναν πολλές συζητήσεις. Η τότε πεζοδρόμηση της Πανεπιστημίου τελικά δεν προχώρησε. Η πρόταση για την πεζοδρόμηση της Σταδίου λόγω κρίσης ξεχάστηκε και το θέμα επανεμφανίστηκε με τον Μεγάλο Περίπατο.

Ο Δημήτρης Κονταργύρης επανήλθε με μια νέα επικαιροποιημένη πρόταση, η οποία συζητήθηκε με τη γνωστή ομάδα συναδέλφων αρχιτεκτόνων και πολεοδόμων που επί μια δεκαετία συνευρίσκεται τακτικά τις Τετάρτες και συζητούμε θέματα για την πόλη. Η πρόταση παρουσιάστηκε εκτενώς στον δήμαρχο, που την αξιολόγησε θετικά, αλλά προφασίστηκε αδυναμία υλοποίησης λόγω Ρυθμιστικού, που θεωρεί τη Σταδίου κεντρικό άξονα κυκλοφορίας και είναι δύσκολο να αλλάξει.

Οσο καιρό ο Μεγάλος Περίπατος απαξιώνεται από τους πολίτες, ο Κονταργύρης εν μέσω πανδημίας βελτιώνει την πρότασή του θεαματικά και με αφορμή το πρόσφατο κύμα αρνητικών δημοσκοπήσεων και δημοσιευμάτων μάς το παρουσίασε κερδίζοντας την πλήρη υποστήριξή μας. Η σημερινή λοιπόν ολοκληρωμένη παρουσίαση της πρότασης προβλέπει έναν πεζοδρομημένο άξονα από την Ομόνοια μέχρι το τέρμα της οδού Φιλελλήνων, που αγκαλιάζει και ενοποιείται με το επίσης πεζοδρομημένο ιστορικό κέντρο της Αθήνας και μπορεί να πραγματοποιηθεί σε φάσεις.

ΠΕΡΙΠΑΤΟΣ 1,5 ΧΛΜ. Πρόκειται για την πεζοδρόμηση της οδού Σταδίου και της οδού Φιλελλήνων καθώς και την ενοποίηση της πλατείας Συντάγματος, εξασφαλίζοντας έναν περίπατο 1,5 χιλιομέτρου και παραπέμποντας στις παλιές γνωστές εικόνες της οδού Σταδίου (που παραθέτω), επιτρέποντας μόνο την κυκλοφορία των μέσων μαζικής μεταφοράς όπως και τότε.

Εξασφαλίζεται έτσι μια νέα εντυπωσιακά βελτιωμένη εικόνα του Κέντρου. Η πρόταση προϋποθέτει την αμφιδρόμηση της οδού Πανεπιστημίου, που διαθέτει τα φαρδύτερα πεζοδρόμια από κάθε άλλον δρόμο της πόλης, όπως ακριβώς άλλωστε ήταν τα προηγούμενα χρόνια.

Κρατά τις 4 λωρίδες καθόδου που προβλέπονται από την τρέχουσα πρόταση και υποδέχεται κατευθείαν από την πλατεία Ομονοίας τις δύο λωρίδες αυτοκινήτων ανόδου από την οδό Σταδίου συν μια λωρίδα αναμονής για στροφή αριστερά με νησίδα (βλέπε σχεδιαστική απεικόνιση).

Σε πρώτη φάση τα αυτοκίνητα οδηγούνται στην οδό Φιλελλήνων μέσω της Οθωνος, αλλά η πιο ουσιαστική παρέμβαση αποτελεί και η πεζοδρόμηση της οδού Φιλελλήνων, σε δεύτερη φάση, με την προϋπόθεση ότι θα μεταφερθεί η αφετηρία-τέρμα του τραμ, που τραυματίζει την κεντρικότερη πλατεία της πόλης, στη στάση FIX που διαθέτει στάση μετρό και χώρους στάθμευσης, απαλλάσσοντας ταυτόχρονα και τη Βασιλίσσης Ολγας που παραμένει έρημη. Αλλωστε η πρόταση Μπακογιάννη δεν προβλέπει τη συνέχιση του τραμ στην Πανεπιστημίου. Η μεταφορά αυτή εξασφαλίζει ικανό πλάτος στη λεωφόρο Αμαλίας, όπως άλλωστε διέθετε πριν από το 2000. Ετσι αποκαθίστανται και εδώ οι παλαιές κυκλοφοριακές ρυθμίσεις, που φαίνεται να είχαν μια σοφία στην απλότητά τους και εκτιμώ ότι αξίζει να εμπνευστούμε από αυτές.

Η νέα επικαιροποιημένη πρόταση του Δημήτρη Κονταργύρη αποτελεί μια ουσιαστική πολεοδομική παρέμβαση στην πόλη. Ο ίδιος, με τεράστια πείρα, εξακολουθεί μεθοδικά να διερευνά σχολαστικά και να διατυπώνει μια συνολική συγκροτημένη άποψη που εμπεριέχει μια ουσιαστική δυναμική και κατατίθεται εδώ σε αυτό το άρθρο, με στόχο να δρομολογηθεί ένας διάλογος ή μια νέα ημερίδα, όσο ακόμη έχουμε καιρό πριν ξεκινήσουν τα έργα, ή να αποτελέσει ένα τεκμήριο για να συγκριθεί στο μέλλον με το αποτέλεσμα της επιμονής του δημάρχου Μπακογιάννη. Γιατί όλα σχολιάζονται και όλα κρίνονται…