«Νιώθουμε οργή μπροστά σ’ έναν καθρέφτη»

Η άνθηση του αστυνομικού μυθιστορήματος αποτελεί κοινό τόπο πλέον και στη χώρα μας κατά την τελευταία δεκαετία. Ο Μίνως Ευσταθιάδης είναι ένας συγγραφέας που εξελίχθηκε συν τω χρόνω και κοινωνεί τη φόρμα του θρίλερ ξεφεύγοντας από τα στεγανά του είδους. Το προηγούμενο του μυθιστόρημα με τίτλο «Ο Δύτης» (Ικαρος) μεταφράστηκε πρόσφατα στη γαλλική γλώσσα, και αυτή τη στιγμή βρίσκεται στο νουάρ φεστιβάλ της Τουλούζης υποψήφιο για το βραβείο Violeta Negra. Στο τελευταίο του μυθιστόρημα με τον αινιγματικό τίτλο «Κβάντι» (Ικαρος) άγνωστες ταυτότητες μπερδεύονται, έχοντας ως εκκίνηση μια σκοτεινή δολοφονία στη Μονμάρτη. Τα στοιχεία φαινομενικά λείπουν, μα είναι όλα εκεί. Ο ντετέκτιβ Κρις Πάπας κρατά στα χέρια του έναν σημαδεμένο χάρτη, που μέσα από αποκόμματα φωτογραφιών, πίνακες ζωγραφικής, ανθρώπινα ξέφτια και αρκετή παράνοια, έχει την όρεξη να φτάσει μέχρι τέλους. Ο Ευσταθιάδης παίρνει στοιχεία από το αρχαίο δράμα και τα μεταγγίζει σε ιστορίες που έχουν κάτι από τη σκοτεινή πλευρά μας.

Στην πόλη Νανσί πραγματοποιήθηκε πρόσφατα το περιφερειακό φεστιβάλ βιβλίου της Γαλλίας με τιμώμενη χώρα την Ελλάδα. Ανάμεσα στους προσκεκλημένους ήσασταν και εσείς. Το προηγούμενο μυθιστόρημά σας «Ο δύτης» (Ικαρος), μεταφράστηκε στα γαλλικά, επίσης πρόσφατα. Πείτε μας γι’ αυτή τη διπλή εμπειρία.

Βρεθήκαμε στο κέντρο του μεγαλύτερου περιφερειακού φεστιβάλ βιβλίου στον γαλλόφωνο κόσμο. Εκτός των εννέα ελλήνων συγγραφέων, που  προσκλήθηκαν και συμμετείχαν σε πλήθος εκδηλώσεων, υπήρξε γενικότερα μια σημαντική προσπάθεια από τους διοργανωτές και το Ελληνικό Ιδρυμα Πολιτισμού. Τα ελληνικά είναι μια μικρή γλώσσα που μιλιέται από δέκα εκατομμύρια. Για να ξεπεραστούν τα στενά σύνορά μας, θα πρέπει να συνεργαστούν πολλοί άνθρωποι, σε διαφορετικά πόστα. Μακάρι να γίνουν κι άλλα «Νανσί». Με τη μετάφραση και την κυκλοφορία του «Δύτη» στα γαλλικά, άνοιξε για μένα μια καινούργια, άγνωστη πόρτα. Κοκαλωμένος άκουσα την κρατική γαλλική ραδιοφωνία (Franceinter) να κάνει παρουσίαση του βιβλίου και διάβασα κριτικές στο Livres Hebdo, στο Le Soir και αλλού. Μου φαινόταν – και μου φαίνεται ακόμα – σχεδόν απίστευτο. Από την άλλη, ίσως έτσι είναι η λογοτεχνία. Εξωπραγματική.

Η πανδημία έφερε τον άνθρωπο του δυτικού κόσμου, μπροστά σε μεγάλα και ξεχασμένα προβλήματα. Προσωπική απομόνωση, διάλυση του δημόσιου χώρου, εσωτερική βία, ποικίλες απαγορεύσεις κ.λπ. Ποια επίδραση είχε πάνω σας;

Η πανδημία, με πολλούς τρόπους, αποκάλυψε τη γύμνια μας. Ο δυτικός κόσμος ζει στην ψευδαίσθηση της παντοδυναμίας του – αιώνες τώρα. Ξαφνικά ήρθαν τα πάνω κάτω. Κληθήκαμε να σκύψουμε και να πάρουμε επώδυνες αποφάσεις. Σοκ. Από την άλλη υπάρχει και κάτι βαθιά λυτρωτικό σε όλο αυτό. Δεν είναι λίγο να συνειδητοποιείς την ευθραυστότητά σου.  Ζω σε ένα μικρό χωριό, δίπλα στη θάλασσα. Κατά κάποιο τρόπο, είχα ήδη κρατήσει τις αποστάσεις μου. Εχασα όμως έναν φίλο από την πανδημία, ενώ κινδύνεψαν τόσοι άλλοι. Ας ξανασκεφτούμε πως είμαστε τυχεροί που ζούμε στον αιώνα των θαυμάτων. Και το μεγαλύτερο έχει όνομα: επιστήμη.

Στον κοινωνικό μας βίο παρακολουθούμε τελευταία αλλεπάλληλα κύματα ακραίων συμπεριφορών και πράξεων. Πιστεύετε πως υπάρχει ένας γόρδιος δεσμός θυμού που δεν έχει επιλυθεί μέσα σε πολλούς;

Εχω την αίσθηση ότι βρισκόμαστε όλο και βαθύτερα παγιδευμένοι. Ανάμεσα σε διάφορους τοίχους, σε φανταχτερές οθόνες, σε άκαμπτες ιδέες, σε απαραίτητα προγράμματα, σε ατέλειωτες προθεσμίες, σε πλαστά διλήμματα. Κι όσο εγκλωβιζόμαστε, τόσο πιο θυμωμένοι νιώθουμε. Οργή όμως απέναντι σε τι; Σε ποιον; Μόνο έναν καθρέφτη βλέπω απέναντι.

Το τελευταίο σας μυθιστόρημα έχει τίτλο «Κβάντι». Μπορείτε να μας πείτε την προέλευση του τίτλου και τους κύριους άξονες της αφήγησής σας;

Εχω αδυναμία στους μονολεκτικούς τίτλους και ακόμα περισσότερο σε όσους δεν είναι αμέσως κατανοητοί. Στο «Κβάντι» ενώνονται τρία νήματα αφήγησης που ξεκινούν από ένα ελληνικό νεκροταφείο, διασχίζουν την έρημο Καλαχάρι και καταλήγουν στις στέγες της Μονμάρτης. Ελπίζω πως στο τέλος της πορείας, ο τίτλος θα ακούγεται πιο οικείος.

Το συγγραφικό σας ύφος δεν είναι του τυπικού αστυνομικού μυθιστορήματος. Δανείζεστε πολλά στοιχεία από το αρχαίο δράμα, οι χαρακτήρες σας διαθέτουν πολυεστιακότητα, η αφήγησή σας περιέχει τη δυναμική του σύγχρονου θρίλερ. Με ποιους τρόπους επεξεργάζεστε τη πλοκή σας όπως και στο «Κβάντι»;

Για τα γούστα μου, η «καθαρά αστυνομική λογοτεχνία» έχει φτάσει σε τέλμα. Ο κόσμος μας έχει ξεφύγει προς διάφορες κατευθύνσεις. Θαυμάζω τη λογοτεχνία που προσπαθεί να τον περικυκλώσει και, ταυτόχρονα, να του διαφύγει. Εξάλλου, πόσους άλλους «κακούς» θα πιάσουμε πριν πέσουμε για ύπνο; Οταν γράφω, φαντάζομαι έναν κύκλο. Πολλές φορές επιστρέφω στο σημείο εκκίνησης και μερικές άλλες τραβάω προς άγνωστες κατευθύνσεις. Χαίρομαι και για τα δύο. Θαυμάζω τις ατέλειες.

Η νοσηρή περιέργεια του ντετέκτιβ Κρις Πάπας με ελληνογερμανικές ρίζες, από πού πηγάζει; Είναι το έγκλημα ένας τόπος, μια πρόκληση που όλα επιτρέπονται;

Η νοσηρή περιέργεια του Πάπας είναι απλός αντικατοπτρισμός της δικής μου. Στην ερώτηση, αν θέλω να κερδίσω ή να καταλάβω, πάντα στο δεύτερο κολλάω. Το έγκλημα είναι ο τόπος στον οποίο -κατ’ εξοχήν – διέπρεψε η ανθρωπότητα. Ισως πρόκειται για την πιο καταστροφική, πιο προσωπική και, φυσικά, πιο ενδιαφέρουσα υπογραφή μας.

Στο «Κβάντι» ανοίγεται μια τοιχογραφία θυτών και θυμάτων που μπαινοβγαίνουν μέσα σε αποκόμματα φωτογραφιών, πινάκων. Η παράνοια, τα είδωλα, δημιουργούν τη γραμμή του αίματος που φτάνει από το Παρίσι μέχρι τα βάθη της Αφρικής. Πώς δημιουργείται αυτό το παζλ;

Συχνά βλέπω την (κουνημένη;) φωτογραφία μιας κατάστασης. Κάποιες νύχτες μοιάζει και με πίνακα – του Γκόγια ή του Μπέικον άραγε; Κάνω μια προσπάθεια να την αποτυπώσω. Οπως μπορώ, από τη γωνιά μου. Πολλές φορές φοβάμαι τη στιγμή που τα κομμάτια του παζλ θα μπουν στη θέση τους.

Πώς σας προέκυψε η γραφή και τι σημαίνει η έννοια διανοούμενος σήμερα;

Θέλω να πιστεύω πως η γραφή επιλέγει εμάς – κι όχι το αντίστροφο. Ισως είναι παρήγορο αυτό, γιατί με απαλλάσσει από το βάρος. Ο διανοούμενος: Φαντάζομαι κάποιον με αξιοθαύμαστο εύρος πνεύματος, έναν δεκαθλητή της γνώσης. Κατά βάθος, όμως, ελπίζω πως δεν θα του λείπει η ενσυναίσθηση.

{1BSYG}Μίνως Ευσταθιάδης{1BSYG}{CR}{2BTIT}Κβάντι{2BTIT}{CR}{3BEKD}Εκδ. Ικαρος, σελ: 256{3BEKD}{CR}{4BTIM}Τιμή 13.49 ευρ{4BTIM}ώ