Αφροαμερικανοί {LF}και μεθυσμένοι

Πρόσφατα, μεταφράζοντας το έργο του Αμερικανού Σέργουντ Αντερσον «Many Marriages», προσέκρουσα σε έναν σκόπελο. Δημοσιευμένο το 1923, το βιβλίο ήταν ευλόγως, γεμάτο από τα επίθετα black και negro προκειμένου να γίνει αναφορά σε κάποιον Αφροαμερικανό («a black man, in ragged clothes, ran to him», ««Yes, boss», the young negro said», κ.ο.κ.).

Τι γίνεται σε αυτήν την περίπτωση; Υιοθετεί κανείς τη σημερινή διατύπωση «Αφροαμερικανός» σε κείμενο γραμμένο το 1923; Είναι δυνατόν ό,τι θεωρείται σήμερα politically correct (Αφροαμερικανός) να είναι και κατάλληλη μετάφραση για το black και το negro; Από την άλλη, αν γράψεις «ο Τζον ένιωσε να τον πλησιάζει ένας μαύρος» ή «ένας νέγρος», πώς προφυλάσσεσαι από τις κατά ριπάς βολές που είναι ενδεχόμενο να δεχτείς; Μπρος γκρεμός και πίσω ρέμα. Ή μάλλον, χωρίς περιφράσεις και μεταφορές, μπρος κορεκτίλα και πίσω φυλετική απαξίωση.

Να μου το θυμηθείτε: στο μέτρο που κάποιοι θα συνεχίσουν να αναμετρώνται μεταφραστικά με κείμενα παλαιότερων συγγραφέων (κυρίως Αμερικανών, αλλά όχι μόνο), θα το βρίσκουν συνεχώς μπροστά τους αυτό το πρόβλημα.

Αφήνοντας προς στιγμήν τα μεταφραστικά και πιάνοντας τα γλωσσικά, έχω καταλήξει στο συμπέρασμα ότι η έννοια με τις περισσότερες λέξεις στη διάθεσή της προκειμένου να αποδοθεί είναι ίσως αυτή του μεθυσμένου. Απ’ ό,τι πρόχειρα μπόρεσα να θυμηθώ ή να εντοπίσω, ρωτώντας και πολύ νεότερούς μου, μιας και κάθε γενιά φτιάχνει και τις δικές της λέξεις δίπλα στις παλιές, έχουμε και λέμε: λιάδα, λιώμα, στουπί, φέσι, σκνίπα, πίτα, τάβλα, τάπα, σταφίδα, πατούρα, τύφλα, κουνουπίδι, ντίρλα, κουτούκι, κουδούνι, γιάμπελο, κουρούμπαλο, κώλος, γκολ, κόκαλο, αλοιφή. Ούτε λίγο ούτε πολύ είκοσι μία λέξεις, και βέβαια είμαι σίγουρος ότι θα υπάρχουν κι άλλες.

Αραγε, γιατί τέτοιος λεκτικός πλούτος για την εν λόγω έννοια; Δεν λέω, και διαχρονική είναι και για χαριτωμενιές προσφέρεται. Ομως, και για άλλες έννοιες ισχύουν αυτά. Κατά τα άλλα πάντως, το βέβαιο είναι πως αυτός που τα έχει κοπανήσει, που το έχει τσούξει για τα καλά, που τα έχει πιει γενικώς (και στα ρήματα, επομένως, υπάρχει σχετική ποικιλία), έχει στη διάθεσή του πολύ μεγάλη γκάμα λέξεων προκειμένου να περιγράψει την κατάστασή του. Την επόμενη μέρα, κατά προτίμηση.

Επιδόρπιο

Παράδειγμα (αρκετά κοινής) εσφαλμένης σύνταξης: «Με στρίμωξε τριών μηνών έγκυος», αντί του ορθού «τριών μηνών έγκυο». Ετσι όμως, έγκυος θα πρέπει να ήταν αυτός που «τη στρίμωξε». Δύσκολο, όπως και να το κάνεις.