Ο Ομηρος που {LF}(δεν) γνωρίζουμε

Να ήταν ένας γέροντας με βαριά βλέφαρα, χαλαρωμένους μυς του προσώπου και γυμνό από μαλλιά μέτωπο ή μήπως η κόμη του ήταν σφιχτοδεμένη (κι άλλες φορές ατημέλητη), προσδίδοντάς του μεγαλοπρέπεια; Ηταν γιος ενός ποτάμιου θεού και μιας νύμφης; Μήπως εγγονός του Οδυσσέα – γιος του Τηλεμάχου δηλαδή – και της Πολυκάστης, της κόρης του σοφού βασιλιά της Πύλου Νέστορα; Ξάδελφος του μεγάλου του αντιπάλου, Ησιόδου; Και τελικά το όνομά του ενδέχεται να μην ήταν παρά ένα προσωνύμιο που σε διαφορετικές διαλέκτους μπορεί να σημαίνει από τον άνδρα που δεν βλέπει ως τον συνταξιδώτη;

Κανείς δεν φαίνεται να συμφωνεί με κανέναν σχετικά με την ταυτότητα και την όψη του εμβληματικού ποιητή και φερόμενου ως δημιουργού της Ιλιάδας και της Οδύσσειας, τον Ομηρο. Αποκλίσεις που συγκλίνουν σε μία κοινή ομολογία άγνοιας, η οποία έχει ως αποτέλεσμα ο Ομηρος να παραμένει ένα μεγάλο και άλυτο μυστήριο ως τις μέρες μας, όπως θυμίζει το νεό βιβλίο «Homer: The Very Idea» του Τζέιμς Πόρτερ από το University of Chicago Press.

Το πρόβλημα είχε ήδη αναγνωρίσει ο Πλίνιος ο Πρεσβύτερος στη «Φυσική Ιστορία» του όταν χαρακτήριζε τις εικόνες του Ομήρου ως προϊόντα παράνομης, φανταστικής, δημιουργίας, ως μια μαχαιριά στο σκοτάδι, τις οποίες παραδεχόταν όμως ότι αντιμετώπιζε ως αυθεντικές και έγκυρες. Η αποδοχή της φετιχιστικής αυτής ψευδαίσθησης ήταν αρκετή για να αποδείξει ότι ο Ομηρος μπορεί να είχε χαθεί για πάντα, αλλά η αξία και το κύρος του για τον Πολιτισμό είχαν αντοχή στον χρόνο.

Προβληματική δεν είναι μόνο η «κατά πρόσωπο» συνάντηση με τον Ομηρο αλλά και η βιογραφία του. Αντιμέτωποι με τόση αβεβαιότητα γύρω από τον συγγραφέα οι αρχαίοι έσπευσαν να καλύψουν το κενό δημιουργώντας μια βιογραφία του ποιητή, ο οποίος, υποτίθεται, πρέπει να έζησε κάποια στιγμή στο παρελθόν όπως κάθε ιστορική προσωπικότητα και των οποίων τα κατορθώματα και οι εμπειρίες, καλές και κακές, θα μπορούσαν να εντοπιστούν σε αφηγηματικές ιστορίες. Επρεπε να αποκτήσει γενεαλογία, τόπο καταγωγής, βιογραφικό, θάνατο και τόπο ταφής. Μέσα από αυτήν την αναγκαιότητα ξεπήδησαν οι Ομηρικοί Βίοι, όπου ουκ ολίγες φορές οι χαρακτήρες που συναντούμε στα έπη εντάσσονται στη βιογραφία του ποιητή ως δάσκαλοι, συγγενείς, εραστές. Ο Δημόδοκος, ο τυφλός αοιδός που συναντά ο Οδυσσέας στο νησί των Φαιάκων, επί παραδείγματι, λέγεται ότι αποτελεί μια αυτοπροσωπογραφία του Ομήρου, ενώ η τάση του Οδυσσέα για παραμύθια και ψέματα ταυτίζονται συχνά με τις ιδιότητες του Ομήρου ως ποιητή ή σοφού.

Κανένας άλλος ποιητής δεν είχε τόσες ζωές, καθώς δέκα έχουν επιβιώσει ως τις μέρες μας και πιθανότατα να υπήρχαν περισσότερες. Γεννήθηκε σε τουλάχιστον επτά μέρη. Εζησε είτε την εποχή του Τρωικού Πολέμου, είτε τέσσερις αιώνες μετά. Σύμφωνα με μια μεταγενέστερη πηγή, ερωτεύτηκε παράφορα την Πηνελόπη, μετακόμισε στην Ιθάκη και της έδωσε έναν πρωταγωνιστικό ρόλο που ανταγωνιζόταν αυτόν του συζύγου της στην Οδύσσεια.

Το πραγματικό του όνομα λέγεται πως ήταν Μελησιγένης ή Μελησιάναξ ή Μελησαγόρας, προς τιμήν του πατέρα του, του ποταμού Μέλητα στα παράλια της Μικράς Ασίας.