«Αρχίζεις να γράφεις από τη δυστυχία»

Τα λυρικά μυθιστορήματα του Αμπντουλραζάκ Γκούρνα για την εξορία και την απώλεια του απέφεραν την αναγνώριση των κριτικών λογοτεχνίας αλλά μέτριες πωλήσεις. Σήμερα, χάρη στο Νομπέλ λογοτεχνίας το δεύτερο διασημότερο (μετά τον Φρέντι Μέρκιουρι των Queen) τέκνο της Ζανζιβάρης έγινε και πλουσιότερος κατά ένα εκατομμύριο ευρώ. Ομως δεν έχει ξεχάσει τον ρατσισμό που βίωσε ως νεαρός μετανάστης όταν επιβιβαζόταν στα βρετανικά λεωφορεία.

Η άφιξη του Γκούρνα στα τέλη της δεκαετίας του ’60 στη Βρετανία συχνά συνοδεύτηκε από εχθρικές συμπεριφορές, θα πει στον «Guardian». «Οταν ήρθα εδώ στα νιάτα μου, οι άνθρωποι δεν είχαν κανένα πρόβλημα να πουν κατάμουτρα ορισμένες λέξεις που σήμερα θεωρούμε προσβλητικές. Μια τέτοια συμπεριφορά ήταν παντού διάχυτη. Δεν μπορούσες καν να μπεις σε ένα λεωφορείο χωρίς να αντιμετωπίσεις κάτι που σε έκανε να οπισθοχωρήσεις». Ο κατάφωρος ρατσισμός έχει ως επί το πλείστον μειωθεί, λέει, αλλά ένα πράγμα που ελάχιστα μετατοπίστηκε είναι η αντίδραση των Βρετανών απέναντι στη μετανάστευση. Η πρόοδος σε αυτό το πεδίο είναι σε μεγάλο βαθμό απατηλή.

Αρκετά από τα μυθιστορήματά του ασχολούνται με τον αποχωρισμό, τον εκτοπισμό και την εξορία. Στο «Admiring Silence» (σε ελεύθερη απόδοση «Θαυμάζοντας τη Σιωπή»), ο αφηγητής, αν και χτίζει μια ζωή και μια οικογένεια για τον εαυτό του στην Αγγλία, δεν νιώθει ούτε Αγγλος ούτε ότι έχει πλέον σχέση με τη Ζανζιβάρη. Εκείνο όμως που βρίσκει ότι παραμένει επίκαιρο ζήτημα είναι ο εκτοπισμός: «Αυτή είναι μια πολύ μεγάλη ιστορία της εποχής μας, για τους ανθρώπους οι οποίοι πρέπει να ξαναχτίσουν και να φτιάξουν από την αρχή τις ζωές τους, μακριά από τους τόπους καταγωγής τους. Και υπάρχουν πολλές διαφορετικές διαστάσεις σε αυτό: Τι θυμούνται; Και πώς αντιμετωπίζουν αυτό που θυμούνται; Πώς αντιμετωπίζουν αυτό που βρίσκουν; Ή πώς τους υποδέχονται;».

ΟΙ ΠΡΟΣΦΥΓΕΣ. Ο νομπελίστας συγγραφέας εκτιμά ότι τα πράγματα φαίνεται να έχουν μεταμορφωθεί. «Εχουμε νέους κανονισμούς σχετικά με την κράτηση προσφύγων και αιτούντων άσυλο. Αυτοί οι κανόνες είναι τόσο κακοί που μου φαίνονται σχεδόν εγκληματικοί. Και υποστηρίζονται από την κυβέρνηση. Αυτό δεν μου φαίνεται να είναι μια μεγάλη πρόοδος στον τρόπο με τον οποίο στο παρελθόν αντιμετωπίστηκαν οι άνθρωποι. Το περίεργο, φυσικά, είναι ότι το άτομο που προΐσταται σε αυτό το θέμα είναι κάποια που θα μπορούσε να είχε έρθει εδώ (στη Βρετανία), ή να είχαν έρθει οι γονείς της αντιμετωπίζοντας οι ίδιοι αυτές τις συμπεριφορές. Θα έλεγα λοιπόν στην υπουργό Εσωτερικών ότι ίσως λίγη περισσότερη συμπόνια μπορεί να μην είναι κακό πράγμα. Αλλά πραγματικά, δεν θέλω να μπω σε διάλογο με την Πρίτι Πατέλ» δηλώνει ο Γκούρνα στη βρετανική εφημερίδα.

Ο Γκούρνα λέει επίσης ότι στράφηκε στο γράψιμο για να βγει από την κατάσταση ένδειας στην οποία βρισκόταν και για να αντιμετωπίσει τον νόστο, αλλά και τη χαμηλή μόρφωσή του. «Ετσι, από αυτή τη δυστυχία αρχίζεις να γράφεις πράγματα. Δεν προκύπτει σαν ανάγκη να γράψεις ένα μυθιστόρημα. Αλλά αυτό το πράγμα συνέχισε να μεγαλώνει. Στη συνέχεια αρχίζεις να γράφεις επειδή πρέπει να σκεφτείς, να κατασκευάσεις και να διαμορφώσεις τον εαυτό σου».

Μετά από 17 χρόνια ταξίδεψε για πρώτη φορά στη Ζανζιβάρη. Ηταν τρομακτικό θυμάται. «Φυσικά, όπως και με πολλούς ανθρώπους οι οποίοι μετεγκαθίστανται ή απομακρύνονται από τα σπίτια τους, υπάρχουν ενοχές για πολλά ζητήματα. Πιθανόν και ντροπή. Δεν ξέρεις αν σίγουρα έκανες το σωστό. Ούτε ξέρεις τι θα σκεφτούν για σένα. Οπως το ότι έχεις αλλάξει και δεν είσαι πλέον “ένας από εμάς”. Αλλά στην πραγματικότητα, τίποτα από αυτά δεν συνέβη. Βγαίνεις από το αεροπλάνο και όλοι χαίρονται που σε βλέπουν».