Το μυθιστόρημα του νεοναζισμού στην Ελλάδα

«Αν ο φασισμός ερχόταν αύριο, θα τον αναγνωρίζαμε;» – αυτό το ερώτημα απηύθυνε η βρετανική εφημερίδα «Guardian» στους αναγνώστες της το 2016, προσπαθώντας να κατανοήσει τη μετά Brexit εποχή. Η απάντηση είναι πολύ επώδυνη όταν η ίδια ερώτηση απευθύνεται σε Ελληνες. Οχι, όταν ο φασισμός μας χτύπησε την πόρτα, ούτε τον αναγνωρίσαμε ούτε αντιληφθήκαμε τον κίνδυνο. Και το χειρότερο; Ο δικός μας φασισμός, αυτός που άνθησε στην Ελλάδα την περίοδο της κρίσης, δεν φορούσε κοστούμι, δεν μας μπέρδεψε υποδυόμενος κάτι που δεν ήταν. Φορούσε μαύρες μπλούζες, δρούσε μέσω ταγμάτων εφόδου και τα μέλη του απειλούσαν πως θα ακονίσουν τις ξιφολόγχες στα πεζοδρόμια. Αυτούς βάλαμε στη Βουλή: ένα νεοναζιστικό μόρφωμα με τον τίτλο Χρυσή Αυγή, που μόλις πριν από έναν χρόνο ακριβώς χαρακτηρίστηκε και επισήμως από τη Δικαιοσύνη εγκληματική οργάνωση.

ΣΤΟΝ ΑΓΙΟ ΠΑΝΤΕΛΕΗΜΟΝΑ. Ενα από τα πρώτα σημεία συνάντησης της Χρυσής Αυγής στον Αγιο Παντελεήμονα, ένα μπαρ στην οδό Αλκιβιάδου, άνοιξε τις πόρτες του το 2009. Στην υπόλοιπη Ελλάδα, συντελούνταν μια προοδευτική αλλαγή: έπειτα από πέντε χρόνια κυβερνήσεων ΝΔ υπό τον Κώστα Καραμανλή, τα ηνία θα αναλάμβανε το ΠΑΣΟΚ του 40%, του Γιώργου Παπανδρέου. Στον Αγιο Παντελεήμονα, η αλλαγή κάθε άλλο παρά προοδευτική ήταν. Γύρω από εκείνο το μπαρ, κάθε βράδυ, δεν περνούσε κανείς που φαινόταν έστω λίγο διαφορετικός. Εναν χρόνο αργότερα, η περιοχή, όπως και άλλες τριγύρω γειτονιές, είχαν χωριστεί στα δύο: οι μετανάστες φοβούνταν πως οι ίδιοι ή τα μαγαζιά τους θα γίνουν στόχος προγκρόμ, δεν τολμούσαν να πατήσουν στην πλατεία της περιοχής μη τυχόν τους σπάσουν στο ξύλο (ή κάτι χειρότερο), ενώ κάποιοι έλληνες κάτοικοι ευγνωμονούσαν τα παιδιά με τις μαύρες μπλούζες που πήραν τον νόμο στα χέρια τους, «αστυνομεύοντας» την περιοχή – ο μύθος λέει πως συνόδευαν τους ηλικιωμένους στο ATM και στο ΙΚΑ, τους κουβαλούσαν τα ψώνια από το σουπερμάρκετ και άκουγαν τα παράπονα όλων για τους μετανάστες που έχουν «κατακλύσει την περιοχή», πράττοντας αναλόγως. Στις δημοτικές εκλογές του 2010, η αλλαγή θα γινόταν εμφανής και στη σύνθεση του δημοτικού συμβουλίου – οι προοδευτικές δυνάμεις είχαν κερδίσει και ο Γιώργος Καμίνης είχε εκλεγεί δήμαρχος, όμως για πρώτη φορά στην ιστορία της Χρυσής Αυγής, το μόρφωμα κατάφερε να βγάλει έναν δημοτικό σύμβουλο.

Τα επόμενα δύο χρόνια, σχεδόν κάτω από τη μύτη των Αρχών που είτε δεν είχαν καταλάβει τι συνέβαινε είτε επέλεγαν να μην αναμειχθούν, η Χρυσή Αυγή δρούσε ανενόχλητη στο σκοτάδι – μπροστά στα υπόλοιπα προβλήματα της χώρας, με την κρίση πια να επηρεάζει απόλυτα την κεντρική πολιτική σκηνή, κανείς δεν έριξε δεύτερη ματιά. Τα ΜΜΕ στην πλειονότητά τους προτίμησαν να προσποιούνται πως δεν υπήρχε πρόβλημα ή πως το πρόβλημα εντοπίζεται μεμονωμένα, στις υποβαθμισμένες περιοχές του αθηναϊκού κέντρου. Η ΧΑ, όμως, δεν ήταν πια μόνο των Αθηνών: η οργή τους διαμοιράστηκε στις πλατείες όλης της χώρας, σε συγκεντρώσεις που δεν είχαν ιδεολογικό χρώμα, αλλά μόνο θυμό – στους διαδηλωτές που μούντζωναν τη Βουλή, αμφισβητώντας την αξία της δημοκρατίας, κανονικοποιήθηκε το αφήγημά τους, σε εκείνους που φορώντας χλαμύδες ούρλιαζαν μπροστά στον Αγνωστο Στρατιώτη «ή ταν ή επί τας» αναγνώρισαν τους ψηφοφόρους τους. Το 2012, για πρώτη φορά, ένα νεοναζιστικό μόρφωμα έμπαινε στη Βουλή ως κοινοβουλευτικό κόμμα, συνεχίζοντας παράλληλα να δρα κάτω από το ραντάρ. Ανάμεσα στις δύο εκλογικές αναμετρήσεις εκείνου του χρόνου, ο Ηλίας Κασιδιάρης γρονθοκόπησε τη Λιάνα Κανέλλη σε ζωντανή τηλεοπτική μετάδοση, όμως το ποσοστό του κόμματός του, με όλους πια να τάσσονται ανοιχτά εναντίον του, έμεινε ακλόνητο.

Σε κοινοβουλευτικό πλαίσιο, η ΧΑ έφτυνε στα μούτρα κάθε διαδικασία, παίζοντας το χαρτί της αντισυστημικότητας, πουλώντας τσαμπουκάδες σε όποιον μπορούσε. Τα στελέχη της έπαιζαν μιντιακά καλύτερα και από έμπειρο πολιτικό – κάποια στιγμή, στην πιο κρίσιμη καμπή, η πορεία της έμοιαζε μόνο ανοδική. Η ελληνική κοινωνία χρειάστηκε τον θάνατο ενός «δικού της», του Παύλου Φύσσα, για να ξυπνήσει και να καταλάβει τι ήταν αυτό που είχε συνηθίσει να ανέχεται τόσα χρόνια. Η δολοφονία του, στις 18 Σεπτεμβρίου του 2013 στο Κερατσίνι, έγινε η αφορμή να ξεδιπλωθεί το κουβάρι της εγκληματικής δράσης της οργάνωσης, που περιελάμβανε κι άλλο αίμα, όπως αυτό του ξεχασμένου Σαχζάτ Λουκμάν, δολοφονικές απόπειρες και πολλά περιστατικά βίας. Ποιος τολμάει να σκεφτεί τι θα είχε συμβεί αν τα πράγματα είχαν έρθει αλλιώς;

ΑΥΤΟΙ ΠΟΥ ΔΕΝ ΦΟΒΗΘΗΚΑΝ. Η Χρυσή Αυγή έγινε ο καθρέφτης μιας κοινωνίας που άλλαζε προς το χειρότερο και δεν κατάλαβε τι της συνέβαινε. Υπήρξαν φορές που τόσο η ΝΔ όσο και ο ΣΥΡΙΖΑ δεν στάθηκαν στο ύψος των περιστάσεων, κανάκεψαν, έκλεισαν τη μύτη τους και κατάπιαν τη συνύπαρξή τους με χρυσαυγίτες στις πλατείες, ενώ κοινοβουλευτικά οι ψήφοι της ΧΑ χρησιμοποιήθηκαν και για την προσφυγή σε πρόωρες εκλογές στις αρχές του 2015. Υπήρξαν κι εκείνοι που δεν φοβήθηκαν: ανάμεσά τους ο Νίκος Δένδιας, που ως υπουργός Δημόσιας Τάξης έφερε τον φάκελο της ΧΑ στη Δικαιοσύνη, η πρόεδρος του δικαστηρίου, Μαρία Λεπενιώτη, που έκανε τη δουλειά της εξετάζοντας σε βάθος την υπόθεση, η Μάγδα Φύσσα που δεν σταμάτησε ποτέ να παλεύει για τη δικαίωση του παιδιού της, ακόμα και όταν όλα καθυστερούσαν, ο Γιώργος Καμίνης, που έβαλε «στοπ» στα συσσίτια μίσους μόνο για Ελληνες στην Πλατεία Συντάγματος, ο Πύρρος Δήμας, που μέσα στην Ολομέλεια σταμάτησε τα νταϊλίκια των χρυσαυγιτών βουλευτών. Επιβεβαιώνοντας πως η δημοκρατία, ως μεγαλύτερο όπλο απέναντι στους εχθρούς της, έχει τη νομιμότητα – αρκεί να το αποφασίσει.