Συμφωνία λόγου και μουσικής

Οι μελωδίες ενός βιολοντσέλου στο τέρμα της δεξιάς παρόδου δίνουν τον τόνο. Μόλις τα φώτα ανάψουν, οι τρεις μαύρες στήλες ανάμεσα σε σωρό από πέτρες γεμίζουν τη σκηνή. Η μεσαία, τοποθετημένη στη θυμέλη, αρχίζει να βγάζει καπνό. Πάνω της ακουμπούν μια σκάλα, δύο μαυροντυμένοι με προσωπίδες ζώων, τη στιγμή που ο Ηφαιστος κάνει την εμφάνισή του κουτσαίνοντας και σαν αλαφιασμένος κινείται στον χώρο, παρά τον σιδερένιο μηχανισμό που έχει στο γόνατό του. Η ατμόσφαιρα γίνεται απόκοσμη και η μουσική εντείνεται όταν στην ορχήστρα μπαίνουν το Κράτος που κραδαίνει ένα μαστίγιο και η Εξουσία που σέρνει πίσω της, σαν σκυλί, τον Προμηθέα, σιδηροδέσμιο. Οι μακριές τους μαύρες στολές έρχονται σε αντίθεση με τα βαμμένα λευκά πρόσωπά τους, δημιουργώντας μια αίσθηση δυστοπίας. Ο Προμηθέας βρυχάται μέσα από το φίμωτρο που του κρύβει το πρόσωπο, ενώ το Κράτος μαζί με τη Βία διατάσσουν τον Ηφαιστο να τον ανεβάσει στη μεγάλη στήλη και να τον δέσει. Μόλις ο ημίθεος πατά τα πόδια του εκεί, μέσα από καπνούς που βγαίνουν διαρκώς, πετάει το φίμωτρο και με τα δεσμά του πλέον μόνο στα χέρια αρχίζει ν’ αφηγείται το δράμα του.

Τον «Προμηθέα Δεσμώτη» επέλεξε το θέατρο Πορεία προκειμένου να επιχειρήσει την πρώτη του κάθοδο στο Αρχαίο Θέατρο της Επιδαύρου. Ο οργανισμός σε καλλιτεχνική διεύθυνση Δημήτρη Τάρλοου, σε συμπαραγωγή με το ΔΗΠΕΘΕ Κρήτης, μετά τις sold out παραστάσεις στην περιφέρεια, έκανε στάση το περασμένο τριήμερο στο θέατρο του Πολυκλείτου, προσελκύοντας 14.000 θεατές. Η σκηνοθεσία του Αρη Μπινιάρη, στη δεύτερη παρουσία του στο αργολικό θέατρο, και οι δυνατές ερμηνείες των πρωταγωνιστών κέρδισαν δικαίως το θερμό χειροκρότημα του κοινού.

Ο Μπινιάρης, μένοντας πιστός στο κείμενο του Αισχύλου κι ακολουθώντας την καλή μετάφραση του Γιώργου Μπλάνα, έστησε μια παράσταση που ισορροπούσε ανάμεσα στην κλασική φόρμα και σε κάποια τολμηρά στοιχεία. Ακολουθώντας και στον «Προμηθέα» την αγαπημένη του μουσική προσέγγιση στον λόγο, έβαλε τους ηθοποιούς να μεταβολίσουν τη ρυθμικότητα του κειμένου με το σώμα και τη φωνή τους, παράγοντας ένα ιδιαίτερο παραστασιακό μα και ταυτόχρονα μουσικό γεγονός. Τα χορωδιακά μέλη, οι μελωδίες και οι δυνατοί ρυθμοί δημιούργησαν ένα ζωντανό ηχητικό περιβάλλον, πάνω στο οποίο πάτησαν οι πρωταγωνιστές για να ζωντανέψουν με την παρουσία τους την τραγωδία ως μια κλιμακούμενη επίκληση του πάσχοντος θεού προς τον άνθρωπο. Φιλοδοξία του σκηνοθέτη ήταν το κατά τα άλλα στατικό αυτό έργο του Αισχύλου να προκαλέσει δονήσεις συναισθημάτων στους θεατές. Και το πέτυχε. To βίωσε και ο ίδιος ενσαρκώνοντας το Κράτος.

Στο αισθητικό κομμάτι, επέλεξε να τοποθετήσει τους ήρωές του σ’ ένα δυστοπικό περιβάλλον, βγαλμένους σαν από τις ταινίες «Mad Max». Οι μακριές σκούρες φορεσιές τους, τα βαμμένα λευκά τους πρόσωπα και οι σιδηροδέσμιοι ακόλουθοί τους με τα δερμάτινα κολάρα και τις προσωπίδες ζώων έπαιζαν με το αχρονολόγητο του έργου κι ένα φανταστικό δυσοίωνο παρόν ή μέλλον που μπορεί να βρίσκεται μπροστά τους.

Ο πρωταγωνιστής Γιάννης Στάνκογλου σήκωσε χωρίς πρόβλημα το βάρος της ερμηνείας ενός τόσο τραγικού μα και δυναμικού ήρωα. Αλλοτε ορθώνοντας το ανάστημά του απέναντι στους απεσταλμένους του Δία κι άλλοτε λυγίζοντας από την πίεση της απόφασής του να υπερασπιστεί τους ανθρώπους, ήταν πολύ επιβλητικός. Στην κορυφή της μαύρης πλάκας, ανάμεσα σε καπνούς, και με τους προβολείς να κάνουν το είδωλό του να αντανακλάται σαν Τιτάνας στον περιβάλλοντα χώρο του θεάτρου, με σταθερή φωνή απήγγειλε τους στίχους του Αισχύλου. Απαντώντας στις προκλήσεις του λευκοντυμένου Ωκεανού που αναρωτήθηκε γιατί μπροστά σε «μια ανεύθυνη εξουσία που επιβάλλει τη νέα της τάξη» εκείνος δίνει γροθιά στο μαχαίρι, φώναξε πως «το μέλλον δεν ανήκει ούτε στη δύναμη ούτε στη βία, αλλά στα επιχειρήματα».

Ο ΧΟΡΟΣ. Κοντά στον Προμηθέα έμειναν σε όλη τη διάρκεια της παράστασης οι Ωκεανίδες. Τα κορίτσια του καλοκουρδισμένου Χορού μ’ ένα στόμα διατυμπάνιζαν πως «αυθαίρετα βρυχάται η νέα εξουσία, μαχαίρι στον λαιμό της περηφάνιας» και ήταν σπλαχνικές απέναντί του. Την ίδια στάση είχαν κι απέναντι στην Ιώ που εμφανίστηκε μεταμορφωμένη σε αγελάδα, μ’ ένα ιδιαίτερο κοστούμι. Η Ηρώ Μπέζου ακροβατώντας πάνω σε λευκά ξυλοπόδαρα και στηριζόμενη σε μεταλλικές πατερίτσες, με τα κέρατα στο κεφάλι και τα νύχια στα πόδια της, έδωσε μια άλλη διάσταση στον ρόλο, μένοντας πιστή στην αντίσταση μπροστά στον ανελέητο Δία.

Το σχόλιο για τον ασταμάτητο αγώνα κατά του βασιλιά των θεών και της δύναμης της εξουσίας που συμβολίζει έγινε ακόμα πιο έκδηλο όταν ήρθε ο Ερμής για να συνετίσει τον σιδηροδέσμιο Προμηθέα. Ο Ιωάννης Παπαζήσης με αμείλικτο ύφος μετέφερε τις τελεσίδικες προσταγές του αφεντικού του, του Δία, και φανέρωσε τις σκοτεινές μεθόδους της ηγεμονίας. Οι απειλές του προς τον Προμηθέα να αποκαλύψει τον χρησμό που αποκαθηλώνει τον Δία, το μόνο που έφεραν ήταν να προκαλέσουν το θυμικό του. «Θα μείνω ζωντανός και θα χορεύω» του φώναξε επιτακτικά, την ώρα που οι Ωκεανίδες τραγουδούσαν «Μα οι πληγές μας δεν θα ‘χουν σώμα γιατί ο τύραννος πια δεν θα ‘χει εξουσία». Η σύγκρουση αυτή οδηγεί πλέον τον Προμηθέα στα Τάρταρα, όπου πέφτει αγέρωχος, πνιγμένος στους καπνούς, ψιθυρίζοντας την προφητεία του. «Εδώ τελειώνει η λογική κι αρχίζει η βία» γιατί, όπως πιστοποίησε με τη στάση του, «βία και τρόμος και αδικία η εξουσία».