«Επιλέγω την Ιθάκη, όχι το ταξίδι»

Ποια θεωρείτε ως τα πιο αντιπροσωπευτικά και συγκινητικά έργα της ελληνικής και της ξένης λογοτεχνίας σε σχέση με τα παιδιά και τα τραύματα της παιδικής ηλικίας;

Νομίζω το μυθιστόρημα του Μενέλαου Λουντέμη «Ενα παιδί μετράει τ’ άστρα» και το διήγημα του Αντον Τσέχοφ «Ο Βάνκας». Δυο διαφορετικά έργα που μιλούν για δύο ορφανά αγόρια. Αναγκάζονται να δουλέψουν και στερούνται την παιδική τους ηλικία. Ο Λουντέμης, εστιάζει στην αγάπη του Μέλιου για τα γράμματα και την ανάγκη του να μορφωθεί. Ο Τσέχοφ από την άλλη, στη φροντίδα που αναπολεί το παιδί από τις ημέρες που ζούσε η μητέρα του. Σαν ιστορίες, είναι προϊόν μυθοπλασίας, που δυστυχώς όμως δεν είναι μακριά από τη σημερινή πραγματικότητα. Πώς λέτε να μεγάλωνε ο Μέλιος, αν τον υιοθετούσε ο δάσκαλος; Πώς να ήταν η ζωή του Βάνκα με ανάδοχους γονείς; Δύο συγκινητικά έργα που μας θυμίζουν ότι έξω από τις σελίδες, μπορούμε να σταματήσουμε τέτοια τραύματα.

Ποιο είναι το ιστορικό πρόσωπο ή ένα πρόσωπο της καθημερινότητάς σας που το έχετε χάσει και θα θέλατε να συναντηθείτε και να κουβεντιάσετε μαζί του;

Η γιαγιά μου! Ηταν μια πολύ γλυκιά γιαγιά και παράλληλα μια πολύ δυναμική, με τον τρόπο της, γυναίκα. Είχε περάσει δύσκολα χρόνια. Προσφυγιά της οικογένειάς της από τη Σμύρνη, κατοχή, εμφύλιο. Από αυτά, όμως, είχε και μεγάλη σοφία. Η δύναμή της και ταυτόχρονα η φροντίδα της, ήταν ένας συνδυασμός που μπορώ να σας πω ότι με καθόρισε. Οπως και όλες τις γυναίκες της οικογένειάς μου. 100 χρόνια μόνο γυναίκες. Η γιαγιά Μαρίτσα, μου έμαθε να δίνω χωρίς δεύτερες σκέψεις. Τον χειμώνα, την επισκεπτόταν η θεία μου από το Βέλγιο. Κάθε χρόνο αναρωτιόταν πού είχαν πάει οι κουβέρτες. Και κάθε χρόνο η γιαγιά, σιωπηλά και με δικαιολογίες τύπου «ε, χάλασαν τώρα», τις είχε ήδη μοιράσει στους αστέγους της γειτονιάς.  Με τη γιαγιά μου, λοιπόν, θα ήθελα να κουβεντιάσουμε ξανά, να δω το γλυκό χαμόγελό της και ίσως να κατάφερνα να κλέψω και ένα γνέμα επιδοκιμασίας για τη γυναίκα που έχω γίνει.

Ποιο θεωρείτε ως πρότυπο της γυναίκας επαναστάτριας ανεξάρτητα αν έχει διακριθεί στον πολιτικό ή τον κοινωνικό, τον καλλιτεχνικό ή τον επιστημονικό στίβο;

Τη Florence Ada Keynes, χωρίς αμφιβολία. Για εμένα, είναι ένα πολύ ισχυρό πρότυπο. Κατάφερε στις αρχές του 20ου αιώνα να εκσυγχρονίσει το Cambridge και να αποτελέσει παράδειγμα για όλη την Αγγλία, εγκαθιδρύοντας στην ουσία κοινωνική πολιτική. Φοίτησε και εκείνη στο Newnham College του Cambridge, το οποίο μέχρι και σήμερα έχει αποκλειστικά γυναίκες – και θα συνεχίσει, μέχρι να αποτυπωθεί σε όλους τους χώρους, και κυρίως ηγεσίας, η ισότητα ευκαιρίας ανάμεσα στα δύο φύλα. Η Florence Ada Keynes, πρώτη γυναίκα στον Δήμο του Cambridge και μητέρα του John Maynard, άφησε πίσω της σημαντικό έργο ως συγγραφέας και ιστορικός αλλά κυρίως ως πολιτικός, μέσα στις κοινωνικές μεταρρυθμίσεις. Φανταστείτε ότι, πρωτοστάτησε στη δημιουργία κέντρων εργασίας που μετά αναλήφθηκαν από την κυβέρνηση, ασχολήθηκε με την επανένταξη κρατουμένων στην κοινωνία, έθεσε τα θεμέλια ακόμη και για τη γυναικεία ψήφο και διετέλεσε πρόεδρος της μεγαλύτερης Ενωσης Εργαζόμενων Γυναικών στο Hνωμένο Βασίλειο. Εζησε σε μια εποχή που το φύλο της αποτελούσε εμπόδιο. Εκείνη, όμως, το ξεπέρασε, εγκαθίδρυσε την κοινωνική πολιτική και άνοιξε τον δρόμο για πράγματα που εμείς σήμερα θεωρούμε δεδομένα. Ο χαρακτηρισμός «επαναστάτρια» της ανήκει επάξια!

Αν θυμηθούμε το ποίημα του Καβάφη «Ιθάκη» για σας τι μετράει περισσότερο το ταξίδι για να φτάσει κανείς στην Ιθάκη ή η ίδια η Ιθάκη;

Ξέρετε, αντανακλαστικά θα απαντούσα το ταξίδι. Η συσσωρευμένη και πυκνή εμπειρία των τελευταίων ετών πολλές φορές με πείθει πως οι γνώσεις, οι εικόνες και τα ακούσματα που λαμβάνουμε κατά το ταξίδι μας προς μια Ιθάκη, μας ορίζουν σαν άτομα, καλλιεργούν τη δίψα μας για εξέλιξη και μας καθιστούν αεικίνητους. Με μια δεύτερη σκέψη, όμως, αναλογιζόμενη τη βαρύτητα της Ιθάκης μου αυτή τη στιγμή, που δεν είναι άλλη από τη βελτίωση της καθημερινότητας των παιδιών, των ηλικιωμένων και των ΑμεΑ, με κάθε τρόπο, επιλέγω τον προορισμό. Την Ιθάκη. Με έκπληξη σας απαντώ έτσι. Δεν πίστευα πως υπήρχε Ιθάκη πιο σημαντική και ενδιαφέρουσα από το ταξίδι. Αναλαμβάνοντας και καλλιεργώντας τα καθήκοντά μου, άλλαξα οπτική. Σκέφτομαι αποκλειστικά τον προορισμό μου, την κοινωνική προστασία.

Μέσα στην πολυσυζητημένη σε όλη τη διάρκεια του χρόνου λέξη «διακοπές», ποια είναι για σας η ιδεωδέστερη εκδοχή της;

Σαν γνήσιο παιδί του πατέρα μου, αντιμετωπίζω με δυσπιστία την έννοια των διακοπών. Οι δυο μας, πάντα αναρωτιόμασταν «Από τι διακόπτουμε; Τι είναι αυτό που πρέπει να διακόψουμε;». Χωρίς να αντιλαμβάνομαι ακριβώς τις διακοπές ως έννοια, η ιδεωδέστερη εκδοχή τους για εμένα είναι ωραίες συζητήσεις με κοντινούς μου φίλους. Τα προηγούμενα χρόνια της ζωής μου η δουλειά με οδήγησε σε πολλά και ετερόκλητα σημεία της Γης. Ετσι κατάλαβα πως σημασία έχουν οι συνθήκες που δημιουργούμε, οι άνθρωποι που έχουμε δίπλα μας, οι κουβέντες που κάνουμε. Οχι το πού βρισκόμαστε. Αυτή τη στιγμή, η συνθήκη μου είναι η δουλειά μου και παρά την ένταση που τη χαρακτηρίζει, η δουλειά μου είναι και η χαρά μου – δεν αποζητώ τις διακοπές, όπως τις ξέρουμε!