Τη «Βαβυλωνία» μην την κλαις

Οπου «Βαβυλωνία», βάσει και του πασίγνωστου βιβλικού μύθου της Βαβέλ, η επικράτεια των μεταφραστών/ριών, σύμφωνα τουλάχιστον με τον τίτλο του βιβλίου («Πολίτες της Βαβυλωνίας») που πρόσφατα κυκλοφόρησε από τις εκδόσεις Νήσος.

Με επιμέλεια της αεικίνητης Μαρίας Παπαδήμα, έμπειρης και έγκυρης μεταφράστριας αλλά και καθηγήτριας στο Τμήμα Γαλλικής Γλώσσας και Φιλολογίας του Πανεπιστημίου Αθηνών, τριάντα μεταφραστές και μεταφράστριες που έχουν ουκ ολίγα μεταφραστικά χιλιόμετρα στο κοντέρ τους, καταθέτουν τη συμβολή τους. Εξυπνα αλλά και λειτουργικά η Μαρία Παπαδήμα έχει χωρίσει το υλικό που συγκέντρωσε σε τέσσερις ενότητες: 1. Θεωρητικές προσεγγίσεις – Μεταφρασεολογικά. 2. Από τη θεωρία στην πράξη. 3. Μεταφραστές επί το έργον. 4. Μεταφραστικές διαδρομές – De Profundis. Σε αυτήν την τελευταία ενότητα έχει καταθέσει και η αφεντιά μου τη μικρή της συμβολή, σε κείμενο με τίτλο «Πώς έγινα μεταφραστής», χρήσιμο κυρίως, κατά τη γνώμη μου, προκειμένου ο αναγνώστης να σχηματίσει εικόνα ποιο ήταν το μεταφραστικό τοπίο στη χώρα μας το 1968-73, όταν υπήρχε στην Ελλάδα πραγματική χούντα, με τη βούλα, και όχι «χούντα», όπως με περισσή αφέλεια και απύθμενο θράσος βαφτίζουν τους πολιτικούς τους αντιπάλους διάφορα παιδάκια «που παίζουν επανάσταση».

Διαβάζοντας κάποιος τις παρεμβάσεις, δεν μπορεί παρά να εντυπωσιαστεί από το πόσο τεράστια βήματα έχουν γίνει τα τελευταία είκοσι – τριάντα χρόνια στον χώρο της μετάφρασης. Είναι φανερό, απ’ όσα τουλάχιστον κατατίθενται, πως η μετάφραση βρίσκεται πια στη χώρα μας σε άξια χέρια. Εχει παρέλθει οριστικά η εποχή όπου μεταφράσεις έκαναν κατά κανόνα κυρίες που είχαν πρόσφατα χωρίσει («δώσ’ της κάτι, της καημένης, να περνάει η ώρα της») και κουκουέδες που γύριζαν από τις εξορίες ή από τις χώρες του ανατολικού μπλοκ αργότερα.

Εξού και το «μην την κλαις», για τη Βαβυλωνία/μετάφραση στον τίτλο του σημερινού κειμένου, κατ’ εξαίρεσιν αφιερωμένου όχι σε κάποιο γλωσσικό φαινόμενο, αλλά στο μείζον γλωσσικό γεγονός που συνιστά η μεταφορά στα ελληνικά της παγκόσμιας λογοτεχνίας και σκέψης. Στόχος μου δεν είναι, προφανώς, να ευλογήσω τα μεταφραστικά μας γένια (ας με συγχωρήσουν οι κυρίες που συμμετέχουν στον τόμο…) αλλά να αναδείξω – στο ελάχιστο που μου αναλογεί – το έργο και τη δουλειά ανθρώπων που, εκ πείρας αλλά και εξ αφηγήσεων, ξέρω πολύ καλά πόσο ηρωικά και με πόσο δυσανάλογα μικρή αναγνώριση εργάζονται.

Επιδόρπιο

Ρώτησα γνωστούς και φίλους αν γνωρίζουν την οδό Πρατίνου, στο Παγκράτι. Ολοι απάντησαν καταφατικά. Στη δεύτερη ερώτηση, «σε ποιον οφείλει το όνομά της;», σχεδόν όλοι μού απάντησαν στον Πρατίνο. Και όμως, το οφείλει στον δραματουργό Πρατίνα (ο Πρατίνας του Πρατίνου, όπως ο Λεωνίδας του Λεωνίδου).